TP Hồ Chí Minh gỡ vướng dự án cải tạo kênh rạch
Nhận được nhiều kỳ vọng, các dự án cải tạo kênh rạch ở TPHCM không chỉ giúp làm sạch môi trường nước mà còn tạo ra hệ thống đường bộ giao thông (2 bên bờ) mới. Tuy nhiên, thời gian qua nhiều dự án cải tạo lớn hàng ngàn tỷ đồng đã bị vướng mắc ở khâu giải phóng mặt bằng, khiến tiến độ chung bị ảnh hưởng.
Được khởi công tháng 2/2023, dự án cải tạo kênh Tham Lương-Bến Cát-rạch Nước Lên là dự án cải tạo kênh rạch dài nhất ở TPHCM với tuyến kênh 32km. Điểm nhấn của dự án là đường giao thông 2 bên bờ dài khoảng 64km (quy mô 8-12 mét), cùng nhiều cây cầu bắc qua. Dự án có nguồn vốn hơn 9.000 tỷ đồng, đi qua nhiều phường xã ở khu vực phía Tây, Tây Bắc của TPHCM. Với hai mục tiêu là cải tạo môi trường kênh rạch và xây đường giao thông, cầu mới nên dự án nhận được sự kỳ vọng của đông đảo người dân. Theo kế hoạch ban đầu, dự án sẽ được hoàn thành vào giữa năm 2025 nhưng tới nay lùi mốc thời gian vào cuối năm 2026.
Ông Võ Viết Cường, Phó Trưởng Ban dự án 4 (thuộc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM) cho biết, tới cuối tháng 3/2026, dự án kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên đã đạt được khoảng 67,5% khối lượng công việc. Trong đó, phần kè bê tông đã hoàn thành đến 98%; phần đường giao thông và hạ tầng hiện nay đã đạt được 57%. Cũng theo ông Cường, đơn vị đang phấn đấu đến ngày 30/9 năm nay sẽ thông xe và hoàn thiện cơ bản 6 gói thầu (gồm các gói số 1, 2, 7, 8, 9 và 10). Riêng 4 gói thầu còn lại (gồm các gói số 3, 4, 5, 6), sẽ hoàn thành thông xe cơ bản từ ngày 30/10 đến 30/11. Và tới ngày cuối cùng của năm 2026 (ngày 31/12), đơn vị sẽ thông xe toàn tuyến dài hơn 60km đường ở cả hai bên bờ kênh.
Thực tế ghi nhận tại dự án cải tạo kênh Tham Lương-Bến Cát-rạch Nước Lên cho thấy, nhiều khu vực đang thi công cầm chừng, nhiều nơi khẩn trương. Điều đáng nói, dự án vẫn còn chưa giải phóng mặt bằng xong, với 10 hộ dân (nằm rải rác ở các khu vực khác nhau) chưa di dời khiến cho việc thi công, tiến độ chung bị ảnh hưởng đáng kể. Ngoài ra, các ban ngành ở TPHCM hiện cũng tìm cách gỡ vướng các thủ tục để xử lý nơi đổ bùn đất thải, các khó khăn về khan hiếm và tăng giá nguyên vật liệu (nhựa đường, cát...).
Tuy nhiên, tình trạng này không riêng lẻ mà diễn ra ở nhiều dự án cải tạo kênh rạch “ngàn tỷ” khác. Trong đó là dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm, chiều dài gần 9km với nguồn vốn hơn 17.000 tỷ đồng. Sau khi khởi công tháng 8/2025, hiện nay, một số khu vực ven kênh đã được thi công dồn dập nhưng một số khác vẫn chưa thể di dời nhà cửa ven bờ. Cụ thể, ở thời điểm cuối tháng 3/2026, tại một số đoạn như ở gói thầu XL-01 đoạn từ đường Bùi Đình Tuý tới kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè vẫn còn hầu hết các căn nhà lụp sụp ven kênh, chưa có dấu hiệu di dời. Ở khu vực kế tiếp (gói thầu XL-02) tình trạng có khởi sắc nhưng nhiều nhà dân vẫn còn tồn tại, chưa di dời bên cạnh một số đoạn đã có máy móc thi công, ép cọc. Ngược lại, ở một số gói thầu khác (XL-03) tình trạng thi công nhộn nhịp hơn, thậm chí đã hình thành mặt đường. Được biết, trong số hơn 17.000 tỷ đồng vốn của dự án thì gần 14.000 tỷ đồng (chiếm hơn 80%) dành để đền bù, tái định cư. Điều đó cho thấy việc giải phóng mặt bằng quan trọng và là nút thắt quan trọng của dự án. Vì vậy, việc giải phóng mặt bằng, di dời các căn nhà ven kênh rạch là yếu tố quan trọng để dự án được hoàn thành đúng tiến độ vào năm 2028 tới.
Với nguồn vốn hơn 7.300 tỷ đồng, dự án cải tạo bắc kênh Đôi (phường Chánh Hưng, Phú Định) được khởi công tháng 8/2025 nhưng tới nay vẫn còn vướng hơn một trăm hộ dân chưa di dời mặt bằng. Dự án có chiều dài khoảng 4,3km, với phần lớn nguồn vốn (khoảng 5.575 tỷ đồng) được sử dụng để giải phóng mặt bằng, phần còn lại là nạo vét, xây bờ kè và mở rộng đường ven kênh. Ghi nhận cho thấy nhiều gói thầu của dự án, như làm bờ kè, xây cầu, bến thuỷ nội địa… đang thi công khá tấp nập. Nhưng cũng gần đó, nhiều nhà dân chưa chấp nhận di dời bên cạnh một số đã di dời, tạo ra hiện trường đan cài. Theo chủ đầu tư, dù có hơn 92% số hộ dân đã chấp nhận di dời những cũng còn hơn một trăm hộ chưa chấp thuận khiến việc thi công chưa thể đẩy nhanh. Dự kiến trong tháng 3 và 4 tới, các hộ dân sẽ bàn giao mặt bằng và toàn bộ dự án sẽ hoàn thành vào năm 2027.
Trong khi đó, dù có quy mô nhỏ hơn nhưng nhiều năm qua, dự án cải tạo rạch Hàng Bàng (phường Chợ Lớn, Bình Tây) vẫn còn dang dở, dù phần lớn các hạng mục của dự án đã hoàn thành. Theo đó, dự án có chiều dài 2km, với nguồn vốn gần 2.000 tỷ đồng, được dành phần lớn để đền bù, giải phóng mặt bằng. Hiện nay, bờ kè, đường ven kênh gần như đã hoàn thiện và lưu thông nhưng vẫn còn hơn chục hộ dân chưa chấp nhận di dời khiến dự án rơi vào tình trạng dang dở.
Với đặc thù là các hộ dân sinh sống ven kênh rạch nhiều, thủ tục đền bù có nhiều vướng mắc, chênh lệch với giá trị thực tế… khiến cho việc đền bù, di dời nhà ven kênh rạch ở TPHCM thường gặp khó khăn. Điều đó dẫn tới các dự án cải tạo kênh rạch dù được thực hiện với nguồn vốn lớn nhưng vẫn thường gặp khó.
