TPHCM: Tìm giải pháp để ngành muối nâng tầm giá trị và phát triển

Hội thảo thu hút sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, giới chuyên gia, nhà khoa học, lãnh đạo 8 địa phương có sản xuất muối (Bà Rịa, Phước Thắng, Long Hương, Long Điền, Long Sơn, An Thới Đông, Cần Giờ, Thạnh An) cùng cộng đồng doanh nghiệp và bà con diêm dân trên địa bàn.

Phát biểu tại hội thảo, ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc UBND TP Hồ Chí Minh vừa quyết định công nhận các làng nghề sản xuất muối truyền thống theo Nghị định 52/2018/NĐ-CP như An Ngãi, ấp Thiềng Liềng và xã Thạnh An.

Ông Đăng khẳng định hạt muối chứa đựng cả mồ hôi, nước mắt và đời sống văn hóa tinh thần của diêm dân. Thực tế diện tích sản xuất muối toàn vùng đang sụt giảm đáng báo động, diện tích thực tế năm 2026 chỉ còn 1.953,9 ha. Dù sản lượng bình quân duy trì 130.000 - 134.000 tấn/niên vụ, giá trị thương mại lại rất thấp, khiến cơ quan chức năng từng phải vận động thu mua "giải cứu". Lãnh đạo Chi cục khẳng định giải cứu chỉ là biện pháp tình thế, ngành muối phải tìm giải pháp căn cơ, vừa bảo tồn giá trị văn hóa vừa phát triển kinh tế bền vững.

Trình bày báo cáo tóm tắt dự thảo đề án, Thạc sĩ Đào Thị Thanh (đại diện Liên danh tư vấn) đề xuất phương án "Giữ đúng vùng, giữ chắc vùng", đến năm 2030 ổn định 1.000 ha đất muối tập trung tại xã An Thới Đông (870 ha), xã Thạnh An (80 ha) và xã Long Điền (50 ha); bảo vệ nghiêm ngặt 730 ha vùng muối trọng điểm để đạt sản lượng 90.000 - 100.000 tấn/năm, giá trị từ 200 - 250 tỉ đồng. Dự thảo đề án cũng quy hoạch hệ thống 17 dự án ưu tiên với tổng kinh phí 122,45 tỉ đồng giai đoạn 2026 - 2030, tập trung kiên cố hóa thủy lợi, phủ bạt HDPE 100%, trang bị trạm bơm điện và xe rùa điện, nâng cấp kho chứa, thành lập kho dự trữ tập trung và nhân rộng mô hình du lịch trải nghiệm làng nghề.

Trong phiên thảo luận và đóng góp ý kiến, các nhà khoa học và đại diện diêm dân đã phân tích sâu sắc các khía cạnh kinh tế, kỹ thuật cùng thực tiễn đồng ruộng. Tiến sĩ Nguyễn Trọng Uyên (Trường ĐH Tài chính - Marketing) đề xuất quy hoạch lại ruộng muối, mở rộng diện tích ô kết tinh lên tối thiểu 1.000 m² để đưa máy móc mini vào thu hoạch và tháo gỡ điểm nghẽn tiêu thụ khi gần 70% sản lượng phụ thuộc thương lái ngoài thành phố.

Dẫn chứng bài học thành công từ thương hiệu muối Tây Ninh, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Quyền Viện trưởng Viện Phát triển chính sách và năng lực lãnh đạo (ĐHQG TP Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung 3 nhóm chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững, đồng thời vận dụng linh hoạt không gian thể chế từ Luật Phát triển đô thị để xử lý dứt điểm các vướng mắc pháp lý đất đai. Đóng góp tiếng nói thực tế từ cơ sở, ông Ngô Văn Hiền, diêm dân 3 thế hệ tại xã Long Điền, ghi nhận hiệu quả từ chính sách hỗ trợ trải bạt HDPE của Nhà nước giúp hạt muối trắng, năng suất cao và trúng mùa hơn phương pháp làm muối đất truyền thống.

Dù vậy, ông Hiền chia sẻ nỗi lo lớn nhất của diêm dân vẫn là thời tiết cực đoan, bởi chỉ một cơn mưa trái mùa kéo dài 10 - 15 phút là toàn bộ công sức trôi sạch. Ông Hiền bày tỏ mong muốn chính quyền tiếp tục đồng hành đầu tư hoàn thiện hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối bao tiêu để người dân an tâm giữ nghề.

Kết luận hội thảo, ông Vũ Ngọc Đăng khẳng định các cơ quan quản lý và đơn vị tư vấn sẽ tiếp thu trọn vẹn ý kiến của diêm dân, nhà khoa học và doanh nghiệp để hoàn thiện dự thảo đề án trình UBND TP Hồ Chí Minh phê duyệt, quyết tâm đưa ngành muối phát triển hiện đại và bảo đảm sinh kế lâu dài cho diêm dân.