TPHCM tìm hướng đưa AI vào quản trị đô thị thông minh
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả quản trị đô thị. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự tạo ra giá trị, TPHCM cần giải quyết bài toán quản trị dữ liệu, phân định trách nhiệm và lựa chọn những lĩnh vực ứng dụng sát với nhu cầu thực tế của người dân.
Chiều 27/10, tại phiên chuyên đề “Ứng dụng AI trong quản trị siêu đô thị và công nghiệp” thuộc Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, các chuyên gia trong nước và quốc tế đã thảo luận những điều kiện cần thiết để đưa AI vào điều hành đô thị. Trong đó, quản trị dữ liệu, cơ chế phối hợp liên ngành và trách nhiệm giải trình được xem là những vấn đề nền tảng để công nghệ phát huy hiệu quả.
GS.TS Nguyễn Quang Trung - Quyền Phó Trưởng khoa phụ trách Hợp tác và Quan hệ đối ngoại, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam nhận định, các đô thị hiện đại đang thu thập lượng dữ liệu khổng lồ. AI mang đến phương thức phân tích mới, giúp chính quyền khai thác thông tin hiệu quả hơn, phục vụ công tác dự báo và ra quyết định.
Tuy nhiên, theo ông Trung công nghệ chỉ là công cụ, trong khi vấn đề cốt lõi là tổ chức, khai thác và sử dụng dữ liệu như thế nào để hỗ trợ tốt nhất cho các nhà quản lý trong quá trình điều hành đô thị.
Từ góc nhìn quốc tế, bà Alissa Raj - Phó Giám đốc Khu vực Đông và Đông Nam Á thuộc Tổ chức C40 Cities cho biết, quản trị dữ liệu trong khu vực công có sự khác biệt căn bản so với khu vực tư nhân. Trong khi doanh nghiệp khai thác dữ liệu để tối ưu chi phí, gia tăng lợi nhuận và nâng cao sức cạnh tranh thì chính quyền đô thị phải đặt lợi ích cộng đồng lên hàng đầu, đồng thời chịu trách nhiệm trước người dân về các quyết định điều hành và chất lượng dịch vụ công.

Bà Alissa Raj nhận định, để AI thực sự hỗ trợ quản trị đô thị, chính quyền cần mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu và thiết lập cơ chế tương tác hiệu quả với cộng đồng. Người dân có thể trở thành những “cảm biến sống”, kịp thời cung cấp thông tin về điểm ngập, sự cố hạ tầng và những bất cập trong vận hành đô thị thông qua các kênh phản ánh thuận tiện, an toàn.
Nguồn thông tin từ cộng đồng, khi được kết nối với dữ liệu của các cơ quan chuyên môn, sẽ giúp chính quyền nắm bắt tình hình thực tế nhanh hơn, nhất là trong những tình huống cần phản ứng khẩn cấp.
Bên cạnh đó, bà Alissa Raj đề xuất mở rộng khả năng khai thác dữ liệu công cộng. Dẫn kinh nghiệm từ Singapore, bà cho biết việc công khai dữ liệu tổng hợp về tiêu thụ điện, nước theo từng khối nhà hoặc khu vực địa lý có thể giúp chính quyền và các nhà nghiên cứu phát hiện sớm tình trạng thất thoát tài nguyên, lãng phí năng lượng hoặc sự cố kỹ thuật. Việc công khai dữ liệu ở cấp độ tổng hợp cũng góp phần bảo đảm quyền riêng tư cá nhân, đồng thời tạo thêm nguồn thông tin phục vụ công tác quản lý.
Từ thực tiễn này, bà Võ Thị Trung Trinh - Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM cho hay, yêu cầu trước tiên là xây dựng khung quản trị dữ liệu đô thị tích hợp. Trong đó, cần xác định minh bạch ba yếu tố gồm chủ thể chịu trách nhiệm về chất lượng dữ liệu, mục đích sử dụng dữ liệu được phép và trách nhiệm giải trình đối với quyết định cuối cùng.
Để khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán giữa các sở, ngành, bà Trinh đề xuất hình thành cơ quan điều phối chuyên trách. Mỗi đơn vị phải bảo đảm chất lượng dữ liệu thuộc lĩnh vực quản lý, đồng thời xác định rõ điều kiện và phạm vi chia sẻ để phục vụ công tác điều hành chung.
Đặc biệt, việc cho phép truy cập dữ liệu công không đồng nghĩa với quyền khai thác tự do. Dữ liệu công không được tự ý cung cấp để huấn luyện các hệ thống AI thương mại của bên thứ ba khi chưa có cơ chế kiểm soát.
Theo bà Trinh, dù AI hiện đại đến đâu, hệ thống này vẫn chỉ đóng vai trò phân tích, khuyến nghị và hỗ trợ. Con người và các nhà lãnh đạo chính quyền vẫn phải chịu trách nhiệm cuối cùng đối với những quyết định được ban hành.

Trên nền tảng quản trị dữ liệu liên thông, bài toán tiếp theo là lựa chọn lĩnh vực ưu tiên để AI tạo ra hiệu quả rõ rệt. Bà Trinh cho rằng, trong 24 tháng tới, TPHCM nên tập trung kết nối dữ liệu chống ngập với quản lý, điều hành giao thông đô thị. Đây là hai lĩnh vực có quan hệ mật thiết, tác động trực tiếp đến đời sống người dân, nhất là khi xảy ra mưa lớn hoặc triều cường.
Thông qua phân tích dữ liệu đa nguồn theo thời gian thực, AI có thể hỗ trợ dự báo tình huống, đề xuất phương án phân luồng giao thông, xác định tuyến đường ưu tiên và điều động lực lượng ứng cứu. Qua đó, chính quyền có thêm cơ sở để đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác hơn trong các tình huống khẩn cấp.
Trong mô hình đề xuất, Sở Xây dựng giữ vai trò chủ trì vận hành chuyên môn. Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM phụ trách hạ tầng kỹ thuật, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan liên quan. Lộ trình triển khai gồm ba giai đoạn: chuẩn bị dữ liệu và hạ tầng, thử nghiệm mô hình, sau đó mở rộng ứng dụng.
Theo bà Trinh, hiệu quả không nên chỉ được đánh giá bằng mức độ hiện đại của công nghệ mà phải thể hiện qua những kết quả cụ thể, như rút ngắn thời gian phản ứng trước sự cố ngập nước, ùn tắc giao thông và nâng cao mức độ hài lòng của người dân.
Việc kết nối dữ liệu chống ngập và giao thông được kỳ vọng giúp TPHCM từng bước chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động dự báo, điều hành. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng không nằm ở mức độ hiện đại của hệ thống AI, mà ở khả năng phối hợp giữa các cơ quan, tốc độ phản ứng trước tình huống thực tế và chất lượng dịch vụ mà người dân nhận được.