TPHCM: Tòa án nhân dân khu vực ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giải quyết vụ việc dân sự

Tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Bình, Chánh án TAND khu vực 7 - TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của đời sống kinh tế – xã hội và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, số lượng và tính chất các vụ việc dân sự ngày càng gia tăng và trở nên đa dạng, phức tạp hơn.

Mặc dù, hệ thống TAND, đặc biệt là các TAND khu vực, đã có nhiều nỗ lực đổi mới tổ chức, phương thức hoạt động và đạt được những kết quả quan trọng, song vẫn còn tồn tại không ít khó khăn, thách thức liên quan đến thể chế pháp luật, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và hạ tầng phục vụ hoạt động xét xử.

“Hội thảo được kỳ vọng là diễn đàn khoa học để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, thẩm phán, cán bộ công chức ngành tòa án cùng trao đổi, phân tích, đánh giá toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến thể chế giải quyết các vụ việc dân sự tại TAND khu vực, từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị thiết thực, khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử trong thời gian tới”, ông Bình cho biết.

Phát biểu tại hội thảo, TS Lê Trường Sơn – Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, hội thảo sẽ tập trung mổ xẻ hai vấn đề then chốt: Một là hoàn thiện thể chế nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ việc dân sự tại TAND khu vực; Hai là tận dụng công nghệ, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI) để giải quyết áp lực công việc ngày càng tăng. Qua đó, thực hiện tốt vai trò trung tâm của tòa án trong hoạt động xét xử, góp phần bảo vệ công lý và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Tham luận tại hội thảo, TS Nguyễn Mai Trâm - Thẩm phán, Phó Chánh Văn phòng TAND TP Hồ Chí Minh đã chỉ ra hàng loạt áp lực mà TAND khu vực phải đối mặt. Đó là sự gia tăng đột biến về số lượng án dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại khi thẩm quyền được mở rộng; là bài toán về cơ sở vật chất khi sáp nhập các đơn vị. Quan trọng hơn là tâm lý, trình độ của đội ngũ Thẩm phán khi phải thích nghi với mô hình quản trị tòa án mới.

Trong bối cảnh Tòa án điện tử đang là xu hướng toàn cầu, ông Huỳnh Ngọc Tuân - Thẩm phán TAND Khu vực 1 cho biết, AI không thể thay thế con người ra phán quyết, nhưng là công cụ không thể thiếu để giúp Thẩm phán thoát khỏi những công việc thủ công. Thông qua thực tiễn triển khai tại hệ thống Tòa án nhân dân Việt Nam, đặc biệt tại Tòa án nhân dân Khu vực 1 - TP Hồ Chí Minh.

Ông Tuân cũng cho biết, các lĩnh vực AI có thể hỗ trợ như quản lý hồ sơ điện tử, phân tích dữ liệu án, hỗ trợ nghiên cứu pháp luật, dự báo rủi ro tố tụng và hỗ trợ ra quyết định tố tụng. Dù vậy, AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ thông minh, không thay thế vai trò trung tâm và trách nhiệm pháp lý của Thẩm phán, đồng thời cảnh báo các rủi ro về sai lệch thuật toán, thiên lệch dữ liệu và bảo mật thông tin tư pháp.

Trên cơ sở đó, đại diện TAND Khu vực 1 đề xuất cần xây dựng khung pháp lý về AI trong tư pháp, chuẩn hóa dữ liệu xét xử, đào tạo kỹ năng số cho Thẩm phán và xây dựng cơ chế giám sát việc sử dụng AI nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử dân sự.

Tại hội thảo, bà Đặng Thị Tám - Thẩm phán TAND Khu vực 7 đã chia sẻ về vấn đề giải quyết vụ việc dân sự trong trường hợp pháp luật chưa có quy định cụ thể, một tình huống ngày càng phổ biến trong bối cảnh phát sinh các quan hệ xã hội mới.

Bộ luật Tố tụng dân sự quy định Tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng (Điều 45). Chia sẻ từ thực tiễn xét xử, Thẩm phán Tám đã minh chứng bằng những vụ án cụ thể, nơi Thẩm phán phải vận dụng tập quán, nguyên tắc tương tự pháp luật, án lệ và lẽ công bằng để đưa ra phán quyết. Đây là những kỹ năng đòi hỏi bản lĩnh chính trị và trình độ chuyên môn rất cao, đặc biệt là đối với các Thẩm phán tại Tòa án khu vực – nơi tiếp nhận lượng án sơ thẩm khổng lồ và đa dạng nhất.

Theo Ban Tổ chức hội thảo, các ý kiến, giải pháp góp ý tại hội thảo sẽ được đúc kết thành Bản kiến nghị gửi đến TAND Tối cao nhằm góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật. Đồng thời, các tham luận chất lượng sẽ được biên tập và xuất bản trong kỷ yếu hội thảo khoa học cấp quốc gia có chỉ số ISBN, trở thành tài liệu tham khảo giá trị cho công tác nghiên cứu và giảng dạy của ngành luật.