Trả lại tên cho anh

Con số 94 liệt sĩ đã được xác định trao kết quả cho thân nhân lần này nằm trong hơn 1.800 mẫu sinh phẩm của các liệt sĩ đã được lấy mẫu, cùng hơn 1.000 mẫu sinh phẩm của thân nhân của các liệt sĩ là quân tình nguyện Việt Nam và chuyên gia quân sự hy sinh tại Mặt trận 31, thuộc khu vực cánh đồng Chum, Xiêng Khoảng (Lào). Đây là lần thứ 3 Bộ LĐTB&XH trao kết quả ADN xác định danh tính liệt sĩ trong hơn 1.800 liệt sĩ đã lấy mẫu. Điều đó có nghĩa, niềm vui sẽ tiếp tục đến với thân nhân liệt sĩ trong thời gian tới đây.

Chiến tranh đi qua hơn 40 năm, nhưng vẫn còn đó những nỗi đau. Hơn 1 triệu hài cốt liệt sĩ đã được quy tập tại hơn 3.077 nghĩa trang trên toàn quốc, nhưng trong số đó vẫn có hơn 300.000 liệt sĩ chưa xác lập được danh tính. Ngoài ra cả nước vẫn còn khoảng trên 200.000 hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập. Những ngày lễ, Tết này, khi nhà nhà hương khói hướng về ông bà, tổ tiên, những người đã khuất thì cũng là nỗi trăn trở, băn khoăn với nhiều người còn sống, khi không biết nơi mộ của người thân là các liệt sĩ còn ở nơi nào. Họ đều phải mang cái tên Liệt sĩ vô danh. lại nữa còn không ít hài cốt liệt sĩ còn ẩn khuất đâu đây, nơi sườn đồi, ven suối, nơi rừng sâu, núi thẳm, và linh hồn các anh có thể chưa được về bên tổ tiên.

Đưa các anh về nơi tập kết, về với quê hương, nhất là xác định rõ danh tính các anh là nguyện vọng tha thiết của người thân, gia đình các anh, các chị, nguyện vọng, mục tiêu của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Tuy nhiên để làm được những điều này trọn vẹn thật không dễ dàng. Phần mộ của các liệt sĩ quy tập nhiều khi chỉ dựa theo trí nhớ của đồng đội, những kỷ vật kèm theo. Các liệt sĩ vô danh thì nhiều khi không còn những chứng cứ, nhiều khi may lắm chỉ biết tên đơn vị. Và như vậy, việc xác định danh tính, trả lại tên cho các anh thật không dễ dàng. Với nguyện vọng tha thiết của mình, không ít gia đình đã tìm đến các nhà ngoại cảm, các ông đồng, bà cốt. Tuy nhiên, trong số các nhà ngoại cảm, ông đồng, bà cốt ai mới có thực tài? Chưa nói đến việc vì đồng tiền mà đã có không ít kẻ lừa đảo, coi rẻ sự hy sinh của các liệt sĩ, đem niềm tin, ước nguyện của các gia đình, thân nhân liệt sĩ ra làm trò đùa của cuộc kiếm tìm tiền bạc. Vụ án Nguyễn Văn Thúy (tức cậu Thủy, trú tại thôn Trác Bút, thị trấn Chờ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh) vừa khép lại là một minh chứng.

Làm sao để họ tìm được, xác định đúng người thân của mình mà không bị lừa gạt? Đặc biệt, có phương pháp nào để rồi biết được đích xác người thân của họ nằm dưới mộ kia? Và rồi, không phương pháp nào xác định chính xác hơn, khoa học hơn khi bằng phương pháp xác định ADN. Ngay với vụ án Nguyễn Văn Thúy, ngày 31-1-2013, Sở LĐTB&XH Bình Phước đã phải gửi mẫu sinh phẩm cho rằng hài cốt liệt sĩ lấy tại ấp Xa Cam 1, phường Hưng Chiến, thị xã Bình Long, tỉnh Bình Phước do ông Thúy tìm kiếm được lên Bộ LĐTB&XH để xác định. Kết qủa cho thấy ADN không phải là của người. Từ đó, với các kết qủa điều tra sau này, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, bắt giam Nguyễn Văn Thúy. Điều đau xót cho nhiều gia đình thân nhân liệt sĩ khi mộ người thân không tìm thấy, không phải là mộ, hài cốt của người thân mà lại phải tốn kém số tiền hàng trăm triệu đồng.

Cho đến nay, đa số các gia đình, thân nhân liệt sĩ đã tin tưởng vào phương pháp tìm kiếm, xác định ADN, tuy nhiên xung quanh công tác này cũng còn nhiều vấn đề cần bàn. Đề án xác định hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đã được Chính phủ phê duyệt, theo dự kiến năm 2015, xác định thực chứng cho khoảng 3.000 hài cốt, khớp nối thông tin cho 10.000 liệt sĩ. Dự kiến đến năm 2020 sẽ quy tập cho 5.000 mộ liệt sĩ và xét nghiệm cho 80.000 hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên vẫn còn đó nhiều bất cập khi liên quan đến các thủ tục hành chính, giấy tờ, mã số…Không ít gia đình do sốt ruột nên vẫn tự lo liệu bằng những phương pháp khác nhau để xác định phần mộ liệt sĩ. Lại nữa sau nhiều chục năm qua đi, thậm chí 50-60 năm, nhiều xương cốt liệt sĩ không còn nguyên vẹn, khó khăn cho việc xác định. Đó là chưa nói đến việc không ít liệt sĩ không còn thân nhân, nhất là các mẹ, bố liệt sĩ…

Thời gian càng trôi đi thì những bất cập, khó khăn trong công tác tìm kiếm mộ liệt sĩ, xác định ADN càng khó khăn. Việc đẩy nhanh tiến độ phân tích ADN là việc phải làm khẩn trương. Nhà nước không yêu cầu thân nhân liệt sĩ bỏ kinh phí, nhưng không ít người sẵn sàng cùng hợp tác, bỏ thêm kinh phí để thực hiện công tác này. Ngay với các liệt sĩ chưa được quy tập, thất lạc thì việc có sẵn các gen, ADN của người thân là việc cần làm. Trong điều kiện, phương tiện kỹ thuật hiện đại ngày nay, nếu khi phát hiện một mộ liệt sĩ, ngay lập tức xác định ADN thì người ta có thể xác định ngay danh tính của liệt sĩ…

Sớm trả lại tên cho các anh, các chị là yêu cầu, trách nhiệm của những người còn sống. Việc đẩy nhanh tiến độ xét nghiệm ADN là một trong những việc cần phải làm khẩn trương, thể hiện đạo lý uống nước, nhớ nguồn.