Trách nhiệm người làm báo

Nhà báo tác nghiệp.

Sáng qua (26/11), các ĐBQH đã thảo luận, đóng góp vào Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) sau một phiên thảo luận tại tổ cách đây chưa lâu, cũng tại kỳ họp thứ 10. Cũng cần nói thêm rằng, Luật Báo chí hiện hành được sửa đổi, bổ sung năm 1999 trên cơ sở của luật năm 1989; đến nay, trải qua 16 năm đã có nhiều điểm không còn phù hợp với thực tiễn cuộc sống đang thay đổi từng ngày, từng giờ. Chỉ đơn cử một ví dụ, năm 1999, khi ấy internet chưa phát triển mạnh mẽ, loại hình báo điện tử cũng còn khá sơ khai; Nhưng ngày nay, sự ra đời và lớn mạnh của báo mạng, trang tin điện tử đã trở thành một “cơn lốc” trong thời đại bùng nổ thông tin trên thế giới và cả ở Việt Nam. Vì vậy sửa đổi Luật Báo chí hẳn nhiên là một đòi hỏi từ thực tiễn khách quan.

Báo cáo thẩm tra dự thảo Luật Báo chí của Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội đã cho rằng, Dự thảo lần này kế thừa những nội dung cơ bản của Luật hiện hành, tiếp cận xu hướng phát triển của báo chí nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn và để phù hợp với Hiến pháp năm 2013. Điểm mới của dự thảo Luật so với Luật hiện hành là cụ thể hóa chương quy định về quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí theo tinh thần Hiến pháp 2013, mở rộng và quy định cụ thể đối tượng được thành lập cơ quan báo chí; quan tâm đến kinh tế báo chí; thừa nhận và cụ thể hóa phạm vi, lĩnh vực và nội dung liên kết trong tất cả các loại hình báo chí; bổ sung một số quy định mới về tổ chức báo chí.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng lựa chọn luật hóa những quy định trong các văn bản dưới luật về thông tin trên báo chí, thẻ nhà báo, văn phòng đại diện, phóng viên thường trú… đã áp dụng ổn định trong thực tiễn hoạt động báo chí làm tăng tính cụ thể và khả thi của Luật.

Trên thực tế, theo như đánh giá của ông Thuận Hữu, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập báo Nhân dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam thì với Dự thảo lần này có 30 điều mới, 29 điều sửa đổi bổ sung đã khắc phục được những điểm hạn chế của luật hiện hành. Và, đúng như những gì Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nói, dự thảo lần này, ngoài việc “cập nhật” những vấn đề của báo chí và người làm báo trong thời hiện đại đã thể hiện “hơi thở” của Hiến pháp năm 2013- một bản Hiến pháp chứa đựng nhiều nội dung và tư duy mới về quyền con người, quyền công dân nói chung, quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí nói riêng được thể hiện trong các Điều 14, 15, 16 và 25.

Điểm đặc biệt theo tinh thần Hiến pháp, Nhà nước thừa nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, trong đó có quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí theo Hiến pháp và pháp luật. Trong việc thực hiện quyền con người, quyền công dân, mọi người đều bình đẳng trước pháp luật bao gồm cả việc thực hiện quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Trên tinh thần ấy và trong thực tế của Luật Báo chí hiện hành, việc đổi mới cách thức quản lý và làm báo là nhằm đáp ứng tình hình mới. Và rõ ràng, sẽ góp phần khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực tiễn thi hành Luật; tạo lập khung pháp lý phù hợp để sắp xếp, tổ chức lại hệ thống báo chí, tạo điều kiện cho báo chí phát triển lành mạnh, hiệu quả và đúng định hướng.

Theo những định hướng của Hiến pháp, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan báo chí sẽ được cụ thể hóa hơn nữa. Nhưng, cũng không phải không còn những băn khoăn, trăn trở. ĐB Trần Hồng Thắm (Cần Thơ) khi góp ý vào Dự thảo luật đã cho rằng cần quy định cụ thể, ai, tổ chức nào được thành lập cơ quan báo chí thay vì nói chung chung “các tổ chức khác”.

Bởi, theo như nhận định của ĐB Thắm, thời gian gần đây, xu hướng “thương mại” hóa báo chí tăng nhanh; nếu không có những chế tài hữu hiệu nhằm nâng cao nhận thức trong quản lý báo chí sợ rằng sẽ có sự chệch hướng; thậm chí có hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp báo chí của người làm báo. Nỗi lo của ĐB này cho thấy sự quan tâm, yêu mến truyền thông của nhiều người. Và nỗi lo ấy không phải không có lý.

Tuy nhiên, ở một góc độ khác, ĐB Đoàn Nguyễn Thùy Trang (TP Hồ Chí Minh) lại cho rằng, đảm bảo quyền tác nghiệp của nhà báo là hết sức cần thiết. Bởi, rõ ràng, chuyện phóng viên bị từ chối cung cấp thông tin, cản trở dù cho cơ quan báo cấp giấy chứng nhận; nên cần luật hóa để quản lý và rõ quyền, nghĩa vụ trong quá trình tác nghiệp.

Thực ra, cả hai ý kiến trên đều hướng đến mục tiêu là phải rõ quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của nhà báo. Và trong bất cứ trường hợp nào thì đạo đức người làm báo cũng đòi hỏi phải thông tin và phải được thông tin nhanh, chính xác, kịp thời, trung thực một sự việc, hiện tượng. Vì thế, luật hóa được quy chế cung cấp thông tin và thực hiện tốt điều này cũng là một cách quản lý hữu hiệu. Chỉ khi thông tin đã được cung cấp đầy đủ, chính xác từ cơ quan chức năng thì người làm báo mới không phải chạy ngang, chạy dọc tìm thông tin không chính thống. Cùng với đó, người làm báo cũng phải tự nâng cao trách nhiệm đạo đức nghề nghiệp nếu không muốn rơi vào những tình huống khó xử. Những vấn đề ấy, dự thảo lần này đã đề cập nhưng nếu kỹ lưỡng hơn sẽ tốt hơn.

Thực tiễn báo chí nước nhà suốt 30 năm qua cho thấy báo chí Việt Nam không thua sút báo chí nước ngoài nhất là trong việc bảo vệ dân chủ, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. Công dân được trang bị cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, không kém các quốc gia phát triển khác.

Trong khi đó, “báo chí có tính đặc thù vì nhu cầu thông tin và hiểu biết tăng lên không giới hạn, công nghệ cao và toàn cầu hóa, hội nhập nên nếu quản lý không phù hợp, thiếu khôn ngoan, dân chủ, tưởng như chặt chẽ nhưng lại không hiệu quả”- lời nhắc nhở ấy của ĐBQH Trương Trọng Nghĩa (TP Hồ Chí Minh) cho thấy, dường như đang có một “gánh nặng” trên vai các cơ quan quản lý và Ban soạn thảo dự án luật cũng như Quốc hội và ĐBQH. Tin rằng, với lần sửa đổi này, Luật Báo chí sẽ khắc phục được những hạn chế, bất cập của dự luật ra đời cách nay 16 năm.