Trao quyền tự quyết định giá, liệu các doanh nghiệp có “bắt tay nhau”?
Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83 và các nghị định về kinh doanh xăng dầu, với điểm đáng chú ý là đổi mới cơ chế điều hành giá theo nguyên tắc thị trường, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp.
66Có thể thấy, điểm mới của dự thảo là chuyển đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu hoàn toàn theo cơ chế thị trường, trao quyền quyết định giá bán xăng dầu cho doanh nghiệp, nhà nước không công bố giá cơ sở định kỳ như hiện tại. Từ đó, các thương nhân phân phối xăng dầu không thuộc hệ thống phân phối của thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, được chủ động quyết định giá bán lẻ của mình.
Nhà nước chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu áp dụng trong tính giá, tránh tình trạng doanh nghiệp tăng giá bất hợp lý. Mở là vậy, song các thương nhân khi quyết định giá bán vẫn phải thực hiện kê khai giá, gửi về cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền để kiểm tra, giám sát.
Dự thảo cũng quy định thương nhân phân phối và thương nhân bán lẻ được tự thỏa thuận mức chiết khấu theo quan hệ cung - cầu. Thương nhân phân phối hoạt động độc lập, không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, doanh nghiệp được quyền chủ động quyết định giá bán lẻ. Tuy nhiên, tại các địa bàn xa cảng, xa kho đầu mối hoặc xa cơ sở sản xuất, mức giá bán lẻ do các thương nhân này quyết định không được vượt quá mức giá bán lẻ cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn và cùng thời điểm nhằm bảo đảm an sinh xã hội.
Nhiều ý kiến cho rằng, Dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu đem đến không ít kỳ vọng, nhưng cũng còn những băn khoăn. Đó là khi trao quyền cho doanh nghiệp được tự quyết giá thì dễ có hiện tượng thương nhân nhỏ nhìn và làm theo "ông lớn", từ đó vô tình hoặc cố ý dẫn đến việc nhóm doanh nghiệp bắt tay với nhau để làm giá. Chưa kể khi giá được thả nổi sẽ tạo áp lực lớn lên mặt bằng thị trường khi có thể "nhảy múa" theo biến động quá nhanh của thị trường…
Thực tế, đề xuất để cho doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu đã được bàn đến từ nhiều năm trước. Tự chủ giá bán lẻ giúp cho thị trường tăng tính cạnh tranh, buộc các “ông lớn”, thống lĩnh thị trường phải quyết tâm tinh gọn, hiệu quả trong tất cả các khâu hệ thống phân phối của mình để mang lại lợi ích lớn hơn cho thị trường.
Nói như chuyên gia kinh tế PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, không chỉ với xăng dầu, bất kỳ mặt hàng nào mà khâu trung gian quá nhiều thì đều ảnh hưởng đến giá bán ra, thiệt hại cho người tiêu dùng. Trung gian càng nhiều, giá bán càng cao. Trao quyền điều hành giá cho doanh nghiệp là tín hiệu tích cực để giá xăng dầu bám sát diễn biến thị trường. Từ đó giúp cho doanh nghiệp tạo nguồn tốt hơn khi tự xác định được giá đầu vào, các khoản chi phí, lợi nhuận định mức, thuế để có mức giá bán lẻ cuối cùng.
Và theo ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) thì việc Dự thảo chuyển cơ chế điều hành giá xăng dầu sang vận hành theo cơ chế thị trường, phù hợp với Luật Giá và các quy định pháp luật có liên quan. Hiểu đơn giản hơn là tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp và giảm sự can thiệp của Nhà nước.
Xăng dầu là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, chi phối trực tiếp các ngành vận tải, sản xuất công nghiệp và nông nghiệp… Biến động giá xăng dầu làm thay đổi lớn chi phí hoạt động của các lĩnh vực này. Việc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp hướng đến thúc đẩy việc tối ưu giá bán, tạo lợi ích cho người tiêu dùng. Song người dân cũng kỳ vọng việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp đồng thời cũng tăng cường trách nhiệm và sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.