Trước thềm năm học mới: Siết lạm thu để phụ huynh bớt gánh nặng

Đây được xem là bước đi nhằm tách bạch vai trò của ban đại diện phụ huynh với trách nhiệm tài chính của nhà trường, đồng thời ngăn chặn tình trạng “núp bóng” ban phụ huynh để triển khai các khoản thu không đúng quy định.

Làm rõ vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh

Theo dự thảo, Ban đại diện cha mẹ học sinh được xác định là tổ chức phối hợp giữa gia đình và nhà trường nhằm hỗ trợ hoạt động giáo dục, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của học sinh và tăng cường sự gắn kết giữa phụ huynh với cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, tổ chức này không phải là đơn vị có chức năng huy động, quản lý tài chính cho nhà trường.

Vì vậy, dự thảo quy định rõ, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được đứng ra thu các khoản tiền thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục; không tiếp nhận hoặc quản lý các khoản tài trợ dành cho nhà trường; không đại diện cho nhà trường để vận động kinh phí từ phụ huynh hoặc các tổ chức, cá nhân.

Việc bổ sung quy định này xuất phát từ thực tế nhiều năm qua, tại một số địa phương vẫn xảy ra tình trạng các khoản đóng góp được triển khai thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh. Dù trên danh nghĩa là sự tự nguyện, nhưng trong nhiều trường hợp phụ huynh vẫn cảm thấy áp lực phải đóng góp để tránh ảnh hưởng đến con em mình hoặc không muốn trở thành “ngoại lệ” trong tập thể lớp.

Không ít khoản chi như sửa chữa cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị, lắp điều hòa, camera, rèm cửa, bảng tương tác hay hỗ trợ các hoạt động của nhà trường từng được triển khai thông qua ban phụ huynh. Điều này khiến ranh giới giữa khoản thu hợp pháp và khoản vận động xã hội hóa trở nên thiếu rõ ràng.

Minh bạch để tạo niềm tin

Trên thực tế, Bộ GDĐT đã nhiều lần có văn bản chấn chỉnh các khoản thu đầu năm học. Các địa phương cũng thường xuyên yêu cầu thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp lạm thu. Tuy nhiên, hiện tượng này vẫn chưa được khắc phục triệt để. Điều này không chỉ là câu chuyện về tiền bạc mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin giữa gia đình và nhà trường. Khi phụ huynh liên tục phải tiếp nhận các thông báo đóng góp với nhiều khoản mục khác nhau ngay đầu năm học, tâm lý băn khoăn và nghi ngại là điều khó tránh khỏi.

Trong khi đó, nếu mọi khoản thu đều được công khai căn cứ pháp lý, mục đích sử dụng, mức thu và cơ chế giám sát, phụ huynh sẽ dễ dàng đồng thuận hơn. Việc phân định rõ trách nhiệm giữa nhà trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh cũng giúp tránh những hiểu lầm, mâu thuẫn không đáng có giữa các phụ huynh trong cùng một lớp học.

Bên cạnh việc hoàn thiện quy định, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra ngay từ đầu năm học, đặc biệt tại các địa phương từng xảy ra phản ánh về lạm thu. Đồng thời, các sở giáo dục và đào tạo cần công khai đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh của phụ huynh, xử lý kịp thời các trường hợp thu sai quy định.

Đối với các khoản xã hội hóa giáo dục, nguyên tắc tự nguyện cần được thực hiện đúng nghĩa. Không được bình quân mức đóng góp, không quy định mức tối thiểu, không lấy kết quả đóng góp làm căn cứ đánh giá học sinh hay phụ huynh. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm quyền lợi của mọi học sinh, nhất là những em có hoàn cảnh khó khăn.

Theo TS Nguyễn Kim Dung - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm TPHCM, để chấm dứt tình trạng lạm thu đầu năm học, giải pháp không chỉ đến từ quy định mà cần sự đồng bộ từ nhà trường, phụ huynh và cơ quan quản lý.

Trước hết, các trường phải công khai đầy đủ danh mục các khoản thu, phân định rõ khoản bắt buộc và khoản tự nguyện, đồng thời thực hiện thu, chi minh bạch thông qua hệ thống kế toán của nhà trường, tránh để giáo viên chủ nhiệm hoặc Ban đại diện cha mẹ học sinh trở thành người trực tiếp thu tiền.

Theo bà Dung, Ban đại diện cha mẹ học sinh cần trở về đúng vai trò là cầu nối giữa gia đình và nhà trường, đồng hành nâng cao chất lượng giáo dục thay vì tập trung vào việc vận động đóng góp. Bên cạnh đó, nhà trường cần có kênh tiếp nhận phản ánh riêng để phụ huynh bày tỏ ý kiến khi không đồng thuận với các khoản thu.

Về lâu dài, TS Nguyễn Kim Dung cho rằng Nhà nước cần tiếp tục tăng đầu tư cơ sở vật chất cho các trường công lập, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của hiệu trưởng đối với mọi khoản thu trong nhà trường. Khi người đứng đầu chịu trách nhiệm và mọi khoản thu đều minh bạch, tình trạng lạm thu và biến tướng các khoản đóng góp sẽ từng bước được kiểm soát.