Từ di sản ẩm thực đến nguồn lực của công nghiệp văn hóa

Đánh thức sức sống mới của di sản

Trong xu thế phát triển công nghiệp văn hóa, nhiều quốc gia trên thế giới đã thành công khi biến các giá trị di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế.

Với Hà Nội, phở cũng đang được định hướng phát triển theo con đường đó. Thực tế, phở không chỉ là một thực hành văn hóa ẩm thực mà còn là nguồn cảm hứng dồi dào cho nhiều lĩnh vực sáng tạo như mỹ thuật, nhiếp ảnh, thiết kế, xuất bản, truyền thông, điện ảnh, du lịch trải nghiệm, sản phẩm lưu niệm hay nội dung số.

Một bước đi cụ thể trong quá trình này là việc Sở Văn hóa và Thể thao (VHTT) Hà Nội phối hợp với các đơn vị phát động Cuộc thi "Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể 'Phở' Hà Nội". Cuộc thi hướng tới việc khuyến khích các tổ chức, cá nhân, đặc biệt là giới trẻ, sáng tạo những sản phẩm trí tuệ lấy cảm hứng từ phở Hà Nội như ký họa, ảnh nghệ thuật, video ngắn, video shorts, sản phẩm truyền thông số, bộ nhận diện di sản hay các ý tưởng phát triển IP văn hóa.

Điều đáng chú ý là mục tiêu của cuộc thi không đơn thuần tìm kiếm các tác phẩm đẹp mà còn mong muốn xây dựng một cách nhận diện mới đối với di sản phở Hà Nội. Đây là cách tiếp cận hiện đại, giúp di sản đến gần hơn với giới trẻ, đồng thời tạo thêm nguồn tư liệu phục vụ quảng bá hình ảnh Thủ đô, phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo.

Ông Phạm Tuấn Long - Giám đốc Sở VHTT TP Hà Nội cho biết, những giá trị di sản văn hóa phi vật thể về ẩm thực của Hà Nội là một trong những lĩnh vực quan trọng của công nghiệp văn hóa. Mục tiêu của cuộc thi "Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể 'Phở' Hà Nội" là tạo nên một cách nhận diện mới, cách tiếp cận hiện đại đối với di sản vốn gắn bó mật thiết với đời sống người dân Thủ đô.

Trong bối cảnh nội dung số đang trở thành phương tiện truyền thông mạnh mẽ nhất hiện nay, việc kể câu chuyện về phở bằng ngôn ngữ của hình ảnh, video hay thiết kế sáng tạo sẽ góp phần đưa di sản vượt ra khỏi không gian của một món ăn để trở thành một biểu tượng văn hóa sống động, dễ tiếp cận với công chúng trong và ngoài nước. Đó cũng là cách để thế hệ trẻ tham gia trực tiếp vào quá trình bảo tồn di sản bằng chính năng lực sáng tạo của mình.

Giữ hồn phở trên hành trình vươn tầm thế giới

Khi phở xuất hiện ngày càng rộng rãi trên thế giới, câu chuyện không còn chỉ là bán được nhiều bát phở hơn mà là làm sao giữ được hương vị truyền thống, bảo vệ giá trị văn hóa và tránh sự sai lệch trong nhận thức về nguồn gốc của di sản.

Một bát phở không chỉ được tạo nên từ bánh phở, nước dùng hay những lát thịt bò, mà còn là kết tinh của tri thức dân gian, kinh nghiệm nghề nghiệp, tập quán chế biến, nghệ thuật lựa chọn nguyên liệu, cách nêm nếm và cả văn hóa thưởng thức đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Chính vì vậy, việc xây dựng hồ sơ khoa học trình UNESCO không chỉ nhằm mục tiêu được ghi danh mà còn là quá trình nhận diện đầy đủ những giá trị văn hóa tạo nên bản sắc riêng của phở Việt.

Theo TS Lê Thị Minh Lý - Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia, nói đến phở không có nghĩa bất cứ ai nấu phở cũng đều là chủ thể di sản. Hồ sơ phải chỉ ra được những cộng đồng đang thực sự nắm giữ tri thức dân gian về nghề phở, có lịch sử hình thành, quá trình truyền nghề và ý thức bảo vệ giá trị truyền thống. Hồ sơ không phải là một quá trình nghiên cứu khoa học thuần túy mà còn là quá trình nâng cao nhận thức cho các chủ thể, cho cộng đồng để hiểu vì sao đây là di sản, vì sao cần đề cử UNESCO ghi danh và trách nhiệm của chính họ trong việc bảo vệ di sản sau khi được ghi danh.

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, ông Morimoto Junichi - Giám đốc Khối Marketing Acecook Việt Nam xác định thế hệ trẻ là đối tượng trọng tâm trong chiến lược phát triển sản phẩm. người trẻ vừa yêu di sản, vừa có nhịp sống năng động và gu thưởng thức riêng. Do đó, các sản phẩm phở trong tương lai sẽ được thiết kế theo hướng vừa giữ nguyên giá trị cốt lõi của sợi phở và nước dùng truyền thống, vừa nâng cấp trải nghiệm để phù hợp với lối sống hiện đại.

Như vậy, hành trình đưa phở Hà Nội trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại không chỉ là mục tiêu của riêng ngành văn hóa mà còn là cơ hội để khẳng định sức sống của một di sản trong đời sống đương đại. Khi bảo tồn được kết hợp với đổi mới sáng tạo, khi giá trị truyền thống được kể bằng ngôn ngữ của thời đại số, phở sẽ không chỉ là niềm tự hào của người Hà Nội mà còn trở thành một "đại sứ văn hóa" góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Đó cũng là con đường để phở Hà Nội tiếp tục giữ được hồn cốt của mình, đồng thời mở rộng không gian phát triển trong nền kinh tế sáng tạo, để mỗi bát phở không chỉ mang hương vị đặc trưng mà còn chứa đựng chiều sâu văn hóa của một dân tộc và khát vọng vươn ra thế giới bằng chính những giá trị truyền thống.