Từ nghiện game đến rối loạn tâm thần ở trẻ vị thành niên

Theo TS. Bùi Quang Huy - Chủ nhiệm Khoa Tâm thần, Bệnh viện Quân y 103, cùng với sự phát triển của internet, các rối loạn tâm thần liên quan đến internet ngày càng gia tăng và hiện chiếm khoảng 10% ở nhóm thanh thiếu niên từ 15-30 tuổi. 2 dạng phổ biến nhất là nghiện game online và nghiện mạng xã hội.

Về mặt lâm sàng, nghiện game và mạng xã hội được xác định khi người trẻ sử dụng internet trên 2 giờ mỗi ngày, kéo dài liên tục trên một tháng, kèm theo mất kiểm soát hành vi. Người nghiện thường xuất hiện các triệu chứng giống nghiện ma túy như thèm chơi game mãnh liệt, luôn nghĩ đến game khi không được chơi, cáu gắt, mất tập trung và bỏ bê mọi hoạt động khác.

Song song với đó là nhóm triệu chứng trầm cảm ngày càng rõ nét. Trẻ nghiện game thường có khí sắc giảm, nét mặt đờ đẫn hoặc dễ kích thích, mất hứng thú với học tập, thể thao và các hoạt động xã hội. Mất ngủ kéo dài, chán ăn, sụt cân, suy giảm năng lượng, rối loạn tâm thần vận động là những biểu hiện thường gặp.

Thời gian qua, tại khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, các bác sĩ tiếp nhận ngày càng nhiều trường hợp trẻ vị thành niên rối loạn tâm thần liên quan đến nghiện game. Trường hợp Cường (17 tuổi, sống tại Hải Phòng) là một ví dụ điển hình. Suốt 4 năm liên tiếp, Cường chơi game gần như không kiểm soát, nhiều đêm thức trắng, bỏ học, xa lánh giao tiếp và xuất hiện dấu hiệu hoang tưởng. Khi được đưa tới bệnh viện, em phủ nhận mình mắc bệnh, chống đối, cáu gắt và thậm chí đe dọa tự sát nếu bị cấm chơi.

Theo ThS. BSNT. Phạm Văn Dương, bác sĩ trực tiếp thăm khám, nghiện game là một dạng rối loạn tâm thần đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận từ năm 2018. Cơ chế sinh học của rối loạn này liên quan trực tiếp đến dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác khoái cảm. Khi chơi game, não tiết ra lượng dopamine lớn, tạo hưng phấn. Chơi càng nhiều, não càng “quen” với mức dopamine cao. Khi ngừng chơi, dopamine giảm đột ngột, khiến người nghiện rơi vào trạng thái trống rỗng, bồn chồn, mệt mỏi và thôi thúc quay lại game, tương tự cơ chế của nghiện rượu hay ma túy.

Song không phải trường hợp nào cũng đến viện sớm. Sơn, 14 tuổi, từng trộm tiền bố mẹ, bỏ học đi chơi game, phản ứng dữ dội khi bị nhắc nhở. Khi nhập viện, em trong tình trạng suy kiệt thể chất và tâm lý, giao tiếp chậm, trí nhớ giảm, ánh nhìn trống rỗng. Phác đồ điều trị kéo dài nhiều tháng mới giúp em cải thiện dần, song nguy cơ tái nghiện vẫn luôn hiện hữu nếu thiếu sự giám sát chặt chẽ từ gia đình.

Theo các bác sĩ, trẻ vị thành niên là nhóm đặc biệt dễ tổn thương. Đây là giai đoạn chịu áp lực học tập, biến động cảm xúc mạnh và nhu cầu khẳng định bản thân cao. Khi thiếu sự quan tâm, kết nối từ gia đình hoặc gặp thất bại trong đời sống thực, trẻ dễ tìm đến game như một “lối thoát” để trốn tránh hiện thực.

Hệ lụy của nghiện game không chỉ dừng ở rối loạn tâm thần cá nhân. Trẻ chơi game 5–6 giờ mỗi ngày gần như không còn thời gian cho học tập, vận động hay giao tiếp xã hội, dẫn tới chậm phát triển về cảm xúc và trí tuệ. Nặng hơn, người nghiện có thể coi thường pháp luật, chuẩn mực đạo đức, sẵn sàng thực hiện hành vi phạm pháp để có tiền chơi game tiếp.

Từ góc độ điều trị, các chuyên gia tâm thần nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi là phải ngừng hoàn toàn việc chơi game và mạng xã hội trong giai đoạn đầu. Việc “giới hạn thời gian” thường không hiệu quả, bởi người nghiện đã mất khả năng kiểm soát hành vi. Điều trị cần kết hợp thuốc, liệu pháp tâm lý và các biện pháp xã hội, trong đó vai trò của gia đình mang tính quyết định. Quá trình điều trị củng cố chống tái nghiện có thể kéo dài nhiều năm, tương tự điều trị nghiện chất.