Từ những điểm 10 bất thường
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 tại Tuyên Quang đang trở thành tâm điểm chú ý khi ghi nhận "mưa điểm 10" môn Toán với nhiều dấu hiệu bất thường. Sự việc không chỉ đặt ra dấu hỏi về tính minh bạch trong thi cử mà còn cho thấy những lỗ hổng tiềm ẩn trong khâu tổ chức và giám sát.
Từ diễn biến loạt điểm 10 môn Toán thi tốt nghiệp THPT trong dải số báo danh gần nhau ở Tuyên Quang, vừa qua Công an tỉnh đã thi hành lệnh giữ người khẩn cấp với 1 giáo viên Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Giáo viên này đồng thời cũng là người được phân công chủ nhiệm lớp chuyên Toán Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.
Cụ thể, kết quả thống kê cho thấy, tỉnh Tuyên Quang có 154 bài thi đạt điểm 10 môn Toán, trên tổng số hơn 17.000 thí sinh dự thi. Song, đáng chú ý, trong đó có tới 147 bài thi đạt điểm tuyệt đối (chiếm hơn 95% số điểm 10 của toàn tỉnh) tập trung với mật độ cao trong dải số báo danh gần nhau, trong khoảng từ 080163xx đến 080166xx (328 thí sinh).
Điều đáng lưu ý là nếu tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, không học sinh nào của tỉnh Tuyên Quang đạt điểm tuyệt đối môn Toán thì năm 2026 có đến 154 bài thi đạt điểm 10. Sự bất thường ở đây lại tập trung ở một địa điểm thi là trường THPT Chuyên. Trong trường chuyên không phải học sinh nào cũng học tốt môn Toán.
Hiện cơ quan điều tra đang tiếp tục xác minh để làm sáng tỏ vụ việc. Quan điểm của Bộ GDĐT là xử lý vụ việc với tinh thần khẩn trương, khách quan, công bằng, đúng quy chế và đúng quy định của pháp luật; bảo đảm tính nghiêm túc, trung thực của kỳ thi tốt nghiệp THPT, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của thí sinh.
Những nghi vấn gian lận (nếu được kết luận chính thức) sẽ chẳng khác nào "hạt sạn" gây ảnh hưởng lớn đến uy tín của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Hơn thế nữa, điều này tạo ra sự bất công vô cùng lớn đối với những thí sinh đã ngày đêm ôn luyện bằng chính thực lực của mình.
Một vấn đề cũng đang được đặt ra là từ cơn mưa điểm 10 Toán ở Tuyên Quang đã đến lúc phải đánh giá lại hiệu quả của kỳ thi “2 trong 1”. Qua hơn 10 năm tổ chức (kể từ năm 2015 đến nay), kỳ thi tốt nghiệp THPT “2 trong 1” với mục tiêu ban đầu là lấy kết quả xét tốt nghiệp đồng thời xét tuyển vào các trường đại học (ĐH) đã dần bộc lộ bất cập. Việc nhiều trường còn sử dụng phương thức tuyển sinh ĐH bằng điểm thi tốt nghiệp THPT đã nảy sinh tiêu cực về điểm thi. Theo phân tích từ các chuyên gia, thi tốt nghiệp THPT nhằm xác nhận học sinh đã hoàn thành chương trình phổ thông và đạt chuẩn kiến thức tối thiểu. Đây là kỳ thi dành cho tất cả học sinh lớp 12 nên cần bảo đảm tính phổ quát, công bằng, giảm áp lực và phản ánh đúng năng lực cơ bản. Trong khi đó, tuyển sinh ĐH là quá trình lựa chọn, phân loại thí sinh theo yêu cầu riêng của từng ngành học, từng trường ĐH.
Các vụ gian lận điểm thi như tại Tuyên Quang hay đại án điểm thi tốt nghiệp THPT 2018 tại Hà Giang…phản ánh căn bệnh thành tích và sự thiếu thực chất trong học tập. Những tiêu cực về điểm số từ kỳ thi tốt nghiệp THPT là hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc cho toàn xã hội. Bao gồm áp lực thành tích làm biến dạng mục đích học tập; Gây ra hậu quả khôn lường của sự bất công. Gian lận thi cử tước đi cơ hội của những học sinh thực tài, làm xói mòn niềm tin của xã hội vào sự công bằng và tính minh bạch của giáo dục. Đáng buồn hơn, nó gieo vào tâm trí thế hệ trẻ những bài học sai lệch về sự trung thực, tạo ra những hệ lụy lâu dài cho chất lượng nhân lực của đất nước.
Vụ việc ở Tuyên Quang một lần nữa cho thấy mặc dù kỳ thi tốt nghiệp THPT ngày càng được siết chặt kỷ cương, mặc cho các biện pháp công nghệ hiện đại được áp dụng để phòng ngừa gian lận, song sự thật là vẫn còn những cơn mưa điểm 10 làm sai lệch kết quả thực chất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính công bằng của kỳ thi. Vấn đề ở đây là con người, là những cán bộ tham gia vào các khâu của kỳ thi. Chừng nào còn tiềm ẩn tư duy gian lận ở 1 số địa phương, một số hội đồng, 1 số thầy cô, nhà trường thì kỷ cương hay công nghệ vẫn không ngăn chặn được hành vi gian lận.
Vì lẽ đó, kỳ thi tốt nghiệp THPT nên trở về đúng bản chất của nó: đánh giá việc hoàn thành chương trình phổ thông, tổ chức gọn nhẹ, có chuẩn quốc gia, được giám sát độc lập và hậu kiểm nghiêm minh. Còn tuyển sinh ĐH cần được trao nhiều quyền tự chủ hơn cho các trường. Mỗi trường có thể lựa chọn hình thức phù hợp như kỳ thi riêng, đánh giá năng lực, phỏng vấn hoặc kết hợp nhiều phương thức tuyển sinh. đồng thời phải tự chịu trách nhiệm về chất lượng đầu vào, trách nhiệm giải trình...
Người dân hiện đang mong chờ một kết luận điều tra minh bạch, khách quan từ các cơ quan thẩm quyền, từ đó xử lý nghiêm các cá nhân vi phạm, trả lại sự công bằng và củng cố niềm tin vào nền giáo dục.