Từ sức dân đến những mô hình tự quản, sáng tạo

Khi người dân trở thành chủ thể

Ở mỗi khu dân cư, một tuyến hẻm cần được chỉnh trang, một điểm có nguy cơ mất an toàn, hay một nhóm người dân cần được hỗ trợ tiếp cận công nghệ, đều có thể trở thành nơi để tinh thần tự quản được phát huy. Từ cách tiếp cận đó, Uỷ ban MTTQ Việt Nam TPHCM tiếp tục phát huy hiệu quả vai trò nòng cốt của Ban Công tác Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội và sự tham gia của người dân trong xây dựng khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - An toàn”, gắn với chăm lo an sinh xã hội, hỗ trợ hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn và xây dựng nếp sống văn minh đô thị.

Thống kê của Mặt trận TPHCM cho thấy, đến nay thành phố đã xây dựng được hơn 2 nghìn khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - An toàn”. Điều đáng chú ý là tinh thần tự quản không đặt tách rời khỏi những phong trào khác ở cơ sở. Trong quá trình triển khai, các khu dân cư được khuyến khích cùng tham gia xây dựng môi trường sống xanh, sạch, an toàn; vận động người dân chung tay chăm lo những hoàn cảnh khó khăn; đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng trong giải quyết những vấn đề phát sinh từ chính địa bàn mình sinh sống. Cách làm này tạo nên sự gắn kết giữa phong trào và đời sống, để người dân không chỉ là người hưởng ứng mà còn trực tiếp đề xuất, thực hiện và thụ hưởng kết quả.

Một ví dụ rõ nét là phong trào “Thành phố muôn sắc hoa”, phong trào này được triển khai với sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức thành viên của Mặt trận, cơ sở tôn giáo, doanh nghiệp và nhân dân, qua đó gắn việc trồng cây, trồng hoa với xây dựng môi trường sống xanh - sạch - đẹp, hình thành nếp sống văn minh và trách nhiệm cộng đồng.

Tại xã Phú Hòa Đông, phong trào được gắn với xây dựng khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - An toàn”. Sau lễ phát động, người dân cùng các đoàn thể đã ra quân trồng 120 cây xanh, hoa cảnh và chỉnh trang khuôn viên Công viên ấp 17. Tại xã Tân Nhựt, địa phương trồng 450 cây dọc tuyến đường Kênh 10 dài khoảng 2,6 km, vừa tạo cảnh quan vừa góp phần cải thiện môi trường sinh thái. Những cách làm này cho thấy, một công trình cộng đồng có thể bắt đầu từ những phần việc rất gần gũi với đời sống, nơi người dân có thể nhìn được kết quả từ chính sự tham gia của mình.

Từ những khu dân cư, tinh thần tự quản còn được thể hiện qua các mô hình liên quan đến an ninh, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường. Trước đây, tại Khu phố 3, Phường 16, Quận 8, người dân từng đăng ký thực hiện các công trình như nâng cấp hẻm, xây dựng hẻm tự quản an toàn về phòng cháy chữa cháy, vận động hộ dân tự trang bị 30 bình chữa cháy mini và lắp đặt 25 camera giám sát. Những công việc này cho thấy, khi được trao không gian và cơ chế phù hợp, cộng đồng dân cư có thể chủ động tham gia giải quyết những vấn đề sát sườn với cuộc sống hằng ngày.

Trong năm 2026, việc xây dựng khu dân cư tự quản tiếp tục được đặt trong mối liên hệ với mục tiêu nâng cao chất lượng sống. Theo đó, tại phường Phú Thọ Hòa, trong giao ban công tác Mặt trận, các ý kiến từ khu phố tập trung vào vệ sinh môi trường, xây dựng khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - An toàn”, quản lý an ninh trật tự và xử lý những điểm có nguy cơ phát sinh tệ nạn xã hội. Lãnh đạo Mặt trận phường đề nghị các Ban Công tác Mặt trận tiếp tục cụ thể hóa các nội dung thi đua thành những hành động thực tế, trong đó có việc chăm lo tốt hơn đời sống người dân.

Gắn sáng tạo với những việc thiết thực

Nếu tinh thần tự quản tạo nên sức mạnh từ cộng đồng dân cư thì phong trào “Đoàn kết sáng tạo” mở rộng hơn không gian để những ý tưởng, sáng kiến được hình thành, ứng dụng và nhân rộng. Tại TPHCM, phong trào đang được triển khai gắn với yêu cầu đổi mới hoạt động của Mặt trận trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Điểm nhấn trong cách triển khai của TPHCM là chuyển từ những hoạt động mang tính hình thức sang xây dựng các chương trình, mô hình có sản phẩm cụ thể, hiệu quả thiết thực và xác định rõ địa chỉ thụ hưởng. Tại TPHCM, các mô hình như “Cổng Mặt trận số”, “Đội hình Bình dân học vụ số”, “Tổ Công nghệ số cộng đồng”, “Không gian văn hóa số” hay ứng dụng mã QR trong tuyên truyền, phản ánh kiến nghị và tương tác với nhân dân đang tạo thêm những phương thức để Mặt trận tiếp cận người dân. Công tác tuyên truyền cũng được đổi mới trên nhiều nền tảng, với hơn 600 tin, bài trên Trang thông tin điện tử, hơn 900 tin, bài trên các nền tảng số và hơn 21 triệu lượt tiếp cận.

Đáng chú ý, chuyển đổi số trong phong trào không chỉ hướng đến việc đưa thông tin lên môi trường trực tuyến mà còn được kết nối với khả năng hỗ trợ người dân. Toàn thành phố hiện duy trì gần 6 nghìn Tổ Công nghệ số cộng đồng, với khoảng 29 nghìn thành viên, cùng các đội hình “Bình dân học vụ số” tại xã, phường, đặc khu để hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ số.

Từ trồng cây, làm đẹp tuyến đường đến xây dựng những khu dân cư xanh, các hoạt động được triển khai theo hướng có sản phẩm cụ thể. Thống kê hiện toàn thành phố đã thực hiện hơn 3 nghìn công trình “Thành phố muôn sắc hoa”, trồng 335 nghìn cây xanh và xây dựng trên 2 nghìn khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - An toàn”.

Phong trào “Đoàn kết sáng tạo” và xây dựng khu dân cư tự quản có điểm gặp nhau ở việc khơi dậy vai trò chủ thể của người dân. Một bên tạo điều kiện để những cách làm mới được phát hiện và nhân rộng; một bên tạo không gian để người dân trực tiếp tham gia giải quyết những vấn đề của cộng đồng. Khi hai dòng chảy này cùng được triển khai ở cơ sở, phong trào thi đua có thêm cơ hội đi vào đời sống thay vì chỉ dừng lại ở việc đăng ký hay phát động.

Theo định hướng của Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM, việc xây dựng khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - An toàn” tiếp tục được đặt cùng với yêu cầu giải quyết những vấn đề dân sinh, môi trường, an ninh trật tự và nâng cao chất lượng sống. Mặt trận thành phố xác định hoạt động cần hướng về cơ sở, lấy người dân làm trung tâm và lấy sự hài lòng, sự thụ hưởng của nhân dân làm mục tiêu.