Ứng phó với El Nino

Do ảnh hưởng của El Nino, mùa khô kéo dài, nhiều cánh rừng có nguy cơ bốc cháy.

El Nino đã và đang gây thiệt hại lớn cho ngành nông nghiệp. Ứng phó với biến đổi khí hậu thế nào, làm sao để giảm thiểu thiệt hại cho ngành nông nghiệp Việt Nam? Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Ma Quang Trung- Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) xung quanh vấn đề này.

PV:Ông có thể phác thảo những tác động của hiện tượng El Nino đối với ngành trồng trọt trong thời gian vừa qua?

Ông Ma Quang Trung: Theo nhận định của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương, El Nino tiếp tục ảnh hưởng đến nước ta. Mùa mưa đến muộn và kết thúc sớm, tổng lượng mưa phổ biến thiếu hụt so với trung bình hàng năm, đặc biệt là khu vực Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Tây nguyên.

Có thể khẳng định, chúng ta đã hoàn thành việc thu hoạch vụ hè thu năm 2015 trong một điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

Đối với các tỉnh phía Bắc, vụ hè thu có tổng diện tích gieo trồng là 1.115 ngàn ha, nhưng số diện tích bị thiệt hại do hạn hán cũng không nhỏ, đặc biệt là các tỉnh Bắc Trung Bộ. Ngoài ra, cơn bão số 3 gây ra mưa lớn cũng đã làm hư hại một số diện tích gieo trồng. Tính đến thời điểm này, tổng số diện tích gieo trồng bị mất trắng là 19 ngàn ha.

Ông Ma Quang Trung.

Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã khẩn trương vào cuộc tìm mọi giải pháp. Rà sát lại toàn vụ hè thu, sản lượng lúa năm nay hụt khoảng 50 ngàn tấn, con số này so với những gì ngành nông nghiệp đã trải qua trước thiên tai, địch họa, biến đổi khí hậu không phải là lớn. Đây cũng chính là thành quả chúng ta có được nhờ ứng phó rất kịp thời với biến đổi khí hậu, đặc biệt là hiện tượng El Nino.

Không thể phủ nhận những kết quả ngành nông nghiệp đã và đang đạt được. Dù vậy, như ông nói, hiện tượng El Nino còn tiếp tục kéo dài sang năm 2016. Vậy ngành nông nghiệp đã có kế hoạch đối phó như thế nào, thưa ông?

- Dựa trên những thông tin mà Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn cung cấp có thể khẳng định, vụ Đông Xuân tới đây, chúng ta sẽ phải đối diện với một hiện tượng khí hậu có thể nói là lịch sử, trong vòng 65 năm chưa từng xảy ra: Hạn hán do hiện tượng El Nino gây ra và kéo dài sang cả năm 2016.

Cơ quan khí tượng thủy văn đã đánh giá, nền nhiệt độ năm nay cao hơn trung bình hàng năm khoảng 2-3 độ dẫn đến tình trạng mất nước lớn và hạn hán nghiêm trọng. Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang rất nỗ lực trong việc xây dựng các giải pháp ứng phó. Tùy mỗi vùng với điều kiện đất đai, khí hậu, địa hình khác nhau, sẽ có những giải pháp khác nhau.

Bên cạnh đó, Bộ cũng phối hợp với Bộ Công thương để lên kế hoạch điều tiết các hồ thủy điện, hồ chứa nước một cách khoa học theo lịch gieo cấy, đảm bảo tiết kiệm nhất nguồn nước tưới. Tại khu vực các tỉnh miền núi phía Bắc, sau tết thường là mùa làm nương của bà con nông dân vùng cao, nhưng nguy cơ hạn kéo dài nên sẽ phải có giải pháp để chuyển đổi cơ cấu cây trồng hoặc những giải pháp về tưới tiêu để tránh thiệt hại thấp nhất cho bà con nông dân…

Đối với các tỉnh miền Trung, đặc biệt là miền Nam Trung Bộ, tình hình khô hạn còn nghiêm trọng hơn nhiều. Hiện nay các hồ nước đã giảm từ 30 - 50%, nước còn rất ít. Chúng tôi đang cân đối và tính toán xem, với mức nước thấp như vậy, có nên xả hết nước để làm vụ Đông - Xuân hay xả một cách từ từ đi kèm với chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phòng trừ trường hợp hạn hán kéo dài nhiều tháng sau Tết Nguyên đán.

Có thể sẽ thực hiện phương án: Những vùng an toàn về nước thì vẫn tiếp tục trồng lúa, còn những vùng nguy cơ thiếu nước sẽ chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Về lâu dài, phải có biện pháp chuyển đổi một cách căn cơ, những vùng nào không có nước thì dứt khoát không trồng lúa, thay vào đó sẽ trồng những cây có thể chịu hạn tốt.

Đợt hạn hán mùa khô 2015 tại Ninh Thuận.

Rõ ràng hiện tượng El Nino đã và đang có những tác động tiêu cực tới mùa vụ của bà con nông dân. Trước đó, để hạn chế những vùng trồng lúa không hiệu quả, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đã có kế hoạch chuyển đổi, cơ cấu lại cây trồng trên đất lúa. Ông có thể cho biết, việc chuyển đổi này đã làm tới đâu và kết quả thu được ra sao?

- Sau 3 năm thực hiện chuyển đổi cây trồng trên đất lúa, có nhiều tỉnh có mô hình chuyển đổi tốt. Một số địa phương đã thực hiện việc bỏ đất trồng lúa kém hiệu quả, hoặc khô hạn sang trồng lạc, rau, cây đậu… những cây hoa màu này có đặc điểm: Chịu hạn tốt, thời vụ ngắn, và sản phẩm tiêu thụ cũng “xuôi chèo mát mái” hơn so với cây lúa.

Tôi cho rằng, đây là một chủ trương đúng đắn. Bởi, hiện nay chúng ta đang dư thừa một lượng lương thực rất lớn, tính trung bình mỗi năm, Việt Nam dư thừa khoảng 7-8 triệu tấn lương thực. Nếu không giảm lương thực đi, mà cứ tiếp đà tăng, sẽ gây sức ép rất lớn cho việc giải quyết nguồn cung. Do đó, biện pháp tốt nhất là giảm diện tích trồng lúa.

Qua khảo sát chúng tôi thấy, hiện nay, ở khu vực phía Bắc, nhiều tỉnh như Nam Định, Thanh Hóa, các tỉnh miền núi như Lào Cai, Tuyên Quang đang có mô hình chuyển đổi sang trồng các loại cây dược liệu, hoa màu và những loại cây trồng tiêu tốn ít nước hơn, mang lại hiệu quả cao hơn so với trồng lúa, người nông dân cũng tăng được thu nhập.

Mục tiêu của ngành nông nghiệp là đến năm 2020, chuyển đổi 700 ngàn ha, đến thời điểm này chúng ta đã chuyển đổi được 26%. Nhà nước cũng đã đưa ra những chính sách để hỗ trợ cho chủ trương này. Và chúng tôi cũng đang đề xuất, tới đây Chính phủ sẽ mở rộng hỗ trợ cho nông dân toàn quốc, vì hiện nay mới chỉ hỗ trợ 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long trong chuyển đổi cây trồng.

Tất cả những giải pháp nêu trên cho thấy, nhà quản lý đã và đang rất nỗ lực trong “cuộc chiến” ứng phó với El Nino, ứng phó với biến đổi khí hậu. Song, về bản chất, đó vẫn chỉ là những giải pháp ngắn hạn. Vậy theo ông, giải pháp căn cơ nào để ngành nông nghiệp nói chung, ngành trồng trọt nói riêng vượt qua những khó khăn do biến đổi khí hậu gây nên?

- Đúng! Chúng ta đang đối diện với hạn hán kéo dài, nhiều hồ chứa nước đang cạn dần và nguy cơ thiếu hụt nguồn nước phục vụ tưới tiêu đã nhãn tiền.

Về ngắn hạn, chúng ta chỉ có cách hợp lý nhất là phải sử dụng thật khoa học, thật tiết kiệm số nước chúng ta đang có tại các hồ chứa. Tôi được biết hiện nay các hồ chứa đã cạn 30 -50%.

Còn giải pháp thứ hai, đây mới là giải pháp căn cơ lâu dài, đó là phải khuyến khích nông dân đẩy mạnh ứng dụng công nghệ khoa học tiên tiến vào sản xuất, đó là công nghệ tưới tiết kiệm, tưới bằng giàn phun mưa hoặc tưới nhỏ giọt, và một số công nghệ khác…

Đây là những công nghệ khi sử dụng mang lại hiệu quả rất cao, trong chi phí lại không quá sức. Sử dụng công nghệ tưới tiên tiến thực sự là giải pháp căn cơ cho ngành trồng trọt.

Trân trọng cảm ơn ông!