Ứng xử văn minh trên không gian mạng

Nếu chỉ nhìn trên mạng xã hội những ngày qua, người ta sẽ hiểu sai lệch về truyền thống thương yêu, đùm bọc, sự bao dung, vị tha và tinh thần đoàn kết dân tộc của người Việt Nam. Chưa có kết luận của cơ quan chức năng, cũng không cần đủ chứng cứ để xác minh đúng sai. Chỉ cần một đoạn video vài chục giây, một bức ảnh được cắt khỏi ngữ cảnh, hay một dòng trạng thái gây tranh cãi, hàng nghìn, thậm chí hàng triệu bình luận có thể lập tức xuất hiện. Những lời kết tội, miệt thị, xúc phạm và kêu gọi tẩy chay nối tiếp nhau, tạo thành một “phiên tòa” trên không gian mạng, nơi đám đông vừa là điều tra viên, vừa là công tố viên, vừa là thẩm phán…

Trong một nhà nước pháp quyền, cá nhân, tổ chức nào có sai phạm thì đã có các cơ quan chức năng xác minh xử lý nghiêm minh, đúng người đúng tội, sai đâu sửa đó. Một xã hội luôn cần những tiếng nói phản biện để thúc đẩy sự tiến bộ. Khi một cá nhân hay tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật hoặc đi ngược chuẩn mực đạo đức, dư luận có quyền lên tiếng. Nhưng phản biện phải dựa trên sự thật, bằng chứng và tinh thần xây dựng. Phản biện không đồng nghĩa với lăng mạ. Phê phán không đồng nghĩa với xúc phạm. Quyền tự do ngôn luận không thể trở thành cái cớ để xâm phạm danh dự, nhân phẩm và quyền lợi hợp pháp của người khác. Cũng như không có quyền phán tội, kết tội thay cơ quan chức năng.

Điều nguy hiểm là những làn sóng “ném đá” trên mạng đang tạo ra một cách hành xử được nhiều người tưởng là nghiễm nhiên muốn làm gì thì làm, tưởng xúc phạm người khác là quyền tự do ngôn luận. Khi mạng xã hội xuất hiện một “làn sóng” như vậy làm méo mó hình ảnh người Việt Nam trong thời đại mới với những phẩm chất tốt đẹp đang cần được xây dựng, vun đắp. Những “làn sóng” kích động nhân danh “đất nước”, “nhân dân” đó đang làm cho không gian mạng trở thành nơi nuôi dưỡng sự cực đoan, chia rẽ đoàn kết dân tộc và tạo ra sự hoang mang mất lòng tin.

Đất nước đang bước vào một kỷ nguyên phát triển, cả dân tộc đang chung sức đồng lòng. Sai phạm của các cá nhân cụ thể sẽ được xử lý, không đồng nghĩa với việc tạo ra cả một bầu không khí “đấu tố” nghi kỵ, bới móc quy chụp nhiều người khác. Điều này không làm cho chúng ta mạnh lên. Mà từ trong lịch sử dân tộc cho thấy, chính sự bao dung, đoàn kết mới là sức mạnh dân tộc.

Nghị định số 147/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7 được đánh giá là bước tiến trong quản lý không gian mạng và bảo vệ người dùng, giúp nâng cao ý thức và trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội. Trong thực tế những ngày qua, nhiều trường hợp người dùng mạng xã hội đưa tin sai sự thật, lan truyền thông tin giả đã bị xử phạt nghiêm minh. Người dùng mạng xã hội cần hiểu rằng quyền tự do ngôn luận luôn phải đi cùng trách nhiệm xã hội.

Hiến pháp và pháp luật bảo đảm quyền tự do bày tỏ ý kiến của công dân. Nhưng quyền ấy không đồng nghĩa với việc được phép xúc phạm, vu khống hay lan truyền thông tin sai sự thật. Phản biện xã hội là cần thiết, bởi phản biện giúp phát hiện sai phạm, thúc đẩy minh bạch và hoàn thiện chính sách. Song phản biện phải dựa trên sự thật, trên lập luận và tinh thần xây dựng. Nếu biến phản biện thành công kích cá nhân, biến góp ý thành lăng mạ, thì đó không còn là quyền công dân mà đã trở thành hành vi gây tổn hại cho cộng đồng.

Trong nhiều văn kiện quan trọng, Đảng đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu xây dựng văn hóa trong môi trường số, phát triển con người Việt Nam toàn diện, hình thành chuẩn mực ứng xử văn minh trên không gian mạng. Phẩm chất tốt đẹp của người Việt Nam, văn hóa Việt Nam trong thời đại số không bao giờ được xây dựng trên nền tảng của những lời lẽ mạt sát, xúc phạm, công kích lẫn nhau, càng không bao giờ dung dưỡng cho tin giả và sự cực đoan.

Đất nước đang đẹp đẽ và bình yên, cần loại bỏ những hành vi nhân danh “yêu nước” để gieo vào lòng xã hội những mầm mống chia rẽ tinh thần đoàn kết dân tộc.