Vá “lỗ hổng” pháp lý của dịch vụ Mobile-Money

Theo Bộ Tư pháp, trong giai đoạn từ cuối năm 2020 trở về trước, việc tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng của người dân ở khu vực vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo của Việt Nam còn nhiều hạn chế. Dịch vụ Mobile-Money được ra đời với mục tiêu trọng tâm là hướng tới góp phần phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, tăng cường việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo của Việt Nam.

Báo cáo của 3 doanh nghiệp được chấp thuận thực hiện thí điểm dịch vụ Mobile-Money cho thấy, tính đến cuối tháng 8/2025, tổng số tài khoản đăng ký và sử dụng dịch vụ Mobile-Money là hơn 10,74 triệu tài khoản, trong đó số lượng tài khoản của khách hàng đăng ký và sử dụng dịch vụ ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo là hơn 7,5 triệu tài khoản (chiếm khoảng 70% tổng số tài khoản đăng ký và sử dụng dịch vụ); Đến cuối tháng 8/2025, có 11.824 điểm kinh doanh, 276.307 đơn vị chấp nhận thanh toán.

Mặc dù thị trường thanh toán không dùng tiền mặt đầy tiềm năng nhưng bất cập ở chỗ, hiện chưa có văn bản pháp lý nào quy định về dịch vụ Mobile-Money. Rà soát các quy định hiện hành, các doanh nghiệp viễn thông cung ứng dịch vụ Mobile-Money, Bộ Tư pháp và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN)… phát hiện, dịch vụ không thuộc đối tượng áp dụng, phạm vi điều chỉnh tại Luật Các Tổ chức tín dụng 2024 cũng như Luật NHNN, Nghị định 52/2024/NĐ-CP; đồng thời, dịch vụ Mobile-Money không phải là dịch vụ thanh toán qua hoặc không qua tài khoản thanh toán của khách hàng, cũng không phải là phương tiện thanh toán theo quy định pháp lý hiện hành và chưa được quy định chính thức ở một văn bản pháp lý nào.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp viễn thông thuộc chức năng quản lý nhà nước của Bộ KHCN; tuy nhiên, dịch vụ Mobile-Money chưa được quy định tại Luật Viễn thông, Nghị định 163/2024/NĐ-CP và các văn bản pháp lý hiện hành. Theo đó, chưa có một hành lang pháp lý chính thức để quản lý hoạt động cung ứng dịch vụ Mobile-Money.

Theo Bộ Tư pháp, để khắc phục lỗ hổng pháp lý này, NHNN vừa gửi Chính phủ và Bộ Tư pháp Tờ trình dự thảo Nghị định quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ Tiền di động. Qua đó tạo hành lang pháp lý cho một hình thức thanh toán mới trên cơ sở tận dụng hạ tầng viễn thông (dịch vụ Tiền di động) thuộc quản lý của NHNN, Bộ Bộ KHCN... Mặt khác, tận dụng hạ tầng, dữ liệu, mạng lưới viễn thông, mở rộng kênh thanh toán không dùng tiền mặt trên thiết bị di động, mang lại tiện ích cho người sử dụng. Quy định rõ về trách nhiệm, nghĩa vụ các bên liên quan, làm cơ sở để cơ quan quản lý thực hiện chức năng quản lý, thanh tra, kiểm tra, giám sát các hoạt động cung ứng dịch vụ Tiền di động.

Bộ Tư pháp cho biết, dự thảo Nghị định được thiết kế gồm 4 Chương và 34 Điều, trong đó, Chương III nhấn mạnh quyền và trách nhiệm của các bên liên quan. Chương này phân định rõ vai trò và trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước và các chủ thể tham gia trong quá trình hoạt động cung ứng dịch vụ Tiền di động, gồm: Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước: NHNN; Bộ KHCN; Bộ Công an; Thanh tra Chính phủ; Quyền và trách nhiệm của của tổ chức cung ứng dịch vụ Tiền di động; Quyền và trách nhiệm của các bên liên quan khác như: Ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, đơn vị chấp nhận thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán. Phương thức quản lý chuyển từ tiền kiểm (cấp phép) sang hậu kiểm, đồng thời, cắt giảm các điều kiện kinh doanh tạo điều kiện thông thoáng cho doanh nghiệp hoạt động.

Theo Phó thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng, giải pháp của NHNN là mở rộng phạm vi cung ứng dịch vụ (cho phép giao dịch thanh toán ở nước ngoài); bỏ quy định về việc thuê bao di động phải được kích hoạt và sử dụng liên tục trong ít nhất 3 tháng mới được đăng ký dịch vụ trên cơ sở đề xuất của Bộ KHCN, các doanh nghiệp thực hiện thí điểm, tăng cường tiếp cận dịch vụ đến người dân; thúc đẩy mục tiêu tài chính toàn diện. Về hạn mức giao dịch tài khoản Tiền di động đã nâng tổng hạn mức giao dịch (chuyển tiền, thanh toán) lên mức tối đa là 100 triệu đồng/tháng. Đặc biệt, hạn mức này không áp dụng đối với các giao dịch thanh toán dịch vụ thiết yếu như: Dịch vụ công, điện, nước, học phí, viện phí, bảo hiểm xã hội.... (được thêm hạn mức 100 triệu đồng/tháng cho các giao dịch thanh toán dịch vụ thiết yếu)…

“Việc cho phép đơn vị chấp nhận thanh toán được thanh toán hàng hóa, dịch vụ thông qua dịch vụ Tiền di động sẽ giúp các tổ chức cung ứng dịch vụ tiết kiệm chi phí, tối đa hóa nguồn lực, tăng cường trải nghiệm cho khách hàng khi sử dụng dịch vụ...” - ông Dũng nói.