Vai trò của nhà sản xuất trong việc định hướng nội dung giải trí

Nhà sản xuất – “người gác cổng” của nội dung

Trong chuỗi giá trị của ngành giải trí, nhà sản xuất thường được ví như “người gác cổng” (gatekeeper) của nội dung, bởi họ là người đưa ra quyết định cuối cùng về việc dự án nào được triển khai, câu chuyện nào được kể và thông điệp nào được truyền tải đến công chúng. Dưới áp lực doanh thu và khả năng sinh lời, không ít nhà sản xuất có xu hướng ưu tiên những nội dung an toàn, dễ tiếp cận số đông, từ đó hình thành các công thức quen thuộc trong phim ảnh, truyền hình hay chương trình giải trí.

Việc lặp lại những mô-típ từng thành công giúp giảm thiểu rủi ro tài chính, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ làm nghèo nàn đời sống sáng tạo, khiến thị trường giải trí rơi vào trạng thái “na ná nhau”.

Trong bối cảnh đó, lựa chọn của nhà sản xuất không đơn thuần là bài toán kinh tế mà còn là quyết định mang tính văn hóa, có ảnh hưởng lâu dài đến gu thưởng thức và tư duy thẩm mỹ của công chúng. Sản phẩm giải trí không chỉ phản ánh thị hiếu xã hội mà còn góp phần định hình thị hiếu ấy.

Thông qua việc liên tục sản xuất và quảng bá một dạng nội dung nhất định, nhà sản xuất gián tiếp “huấn luyện” khán giả quen với những giá trị, hình ảnh và cảm xúc cụ thể. Chẳng hạn, sự phổ biến của các chương trình thiên về gây sốc, tranh cãi hoặc khai thác đời tư cá nhân có thể khiến công chúng dần coi đó là chuẩn mực giải trí.

Từ góc nhìn của người làm nghề, ca sĩ trẻ Thái Huệ cho rằng vai trò của nhà sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến con đường phát triển của nghệ sĩ, đặc biệt là nghệ sĩ trẻ. Cô chia sẻ rằng nhiều người mới vào nghề thường đứng trước lựa chọn khó khăn: đi theo những công thức sẵn có để dễ được chú ý, hay kiên trì với những giá trị nghệ thuật bền vững nhưng chậm hơn và nhiều rủi ro hơn.

“Nếu nhà sản xuất chỉ chạy theo thị hiếu ngắn hạn, nghệ sĩ rất dễ rơi vào vòng xoáy nổi nhanh rồi cũng chìm nhanh,” Thái Huệ nhận định. Theo cô, khán giả ngày nay không hề thiếu khả năng cảm thụ chiều sâu, vấn đề nằm ở việc họ có được trao cơ hội tiếp cận những sản phẩm tử tế hay không.

Ngược lại, khi nhà sản xuất chủ động đầu tư cho các tác phẩm có chiều sâu, đề cao yếu tố nhân văn, giáo dục hoặc phản ánh các vấn đề xã hội, khán giả cũng dần hình thành nhu cầu thưởng thức cao hơn. Mối quan hệ giữa nhà sản xuất và công chúng vì thế mang tính hai chiều: nhà sản xuất dẫn dắt xu hướng, còn khán giả phản hồi và củng cố xu hướng đó. Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt của công nghiệp giải trí hiện đại, đặc biệt với sự bùng nổ của nền tảng số, áp lực về lượt xem và lợi nhuận là điều khó tránh. Tuy nhiên, như Thái Huệ nhấn mạnh, “mỗi sản phẩm giải trí đều mang theo những thông điệp ngầm về lối sống và cách nhìn nhận xã hội”. Do đó, bên cạnh vai trò kinh doanh, nhà sản xuất cần ý thức rõ trách nhiệm xã hội của mình, cân bằng giữa lợi nhuận và việc nuôi dưỡng những giá trị tích cực cho đời sống tinh thần cộng đồng, đặc biệt là với giới trẻ.

Hướng tới vai trò kiến tạo thay vì chỉ đáp ứng

Sự phát triển của công nghệ số và các nền tảng trực tuyến đã làm thay đổi sâu sắc vai trò của nhà sản xuất trong chuỗi giá trị ngành giải trí. Dữ liệu người dùng, thuật toán đề xuất và phản hồi gần như tức thì từ khán giả giúp nhà sản xuất hiểu rõ hơn nhu cầu thị trường, đồng thời có khả năng điều chỉnh nội dung nhanh chóng. Điều này không chỉ gia tăng hiệu quả sản xuất mà còn củng cố quyền lực của nhà sản xuất trong việc định hình xu hướng giải trí và thói quen tiếp nhận nội dung của công chúng.

Tuy nhiên, kỷ nguyên số cũng đặt ra không ít thách thức. Khi nội dung được sản xuất và lan truyền với tốc độ chóng mặt, ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và việc chạy theo thị hiếu nhất thời trở nên mong manh. Áp lực về lượt xem, tương tác và khả năng “viral” dễ khiến nhà sản xuất bị cuốn vào vòng xoáy ngắn hạn, xem nhẹ giá trị bền vững của tác phẩm. Trong bối cảnh đó, việc giữ được bản lĩnh nghề nghiệp và tầm nhìn dài hạn trở thành yêu cầu mang tính sống còn.

Chia sẻ về vấn đề này, đạo diễn Trần Bình Trọng – người gắn bó lâu năm với phim truyền hình Việt Nam – cho rằng công nghệ và nền tảng số chỉ là công cụ, còn giá trị cốt lõi của tác phẩm vẫn nằm ở tư duy của người làm nghề. Theo ông, nhà sản xuất và đạo diễn nếu chỉ nhìn vào con số lượt xem sẽ rất dễ đánh mất bản sắc sáng tạo. “Khán giả có thể bị thu hút bởi cái mới lạ trong chốc lát, nhưng thứ khiến họ nhớ và quay lại vẫn là câu chuyện tử tế và cảm xúc thật,” ông nhận định. Trần Bình Trọng nhấn mạnh rằng sự kiên định của nhà sản xuất đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ những giá trị nghề nghiệp trước áp lực thị trường.

Thay vì chỉ thụ động đáp ứng nhu cầu sẵn có, nhà sản xuất hoàn toàn có thể đóng vai trò kiến tạo, chủ động mở ra những hướng đi mới cho nội dung giải trí. Thực tế cho thấy, nhiều tác phẩm từng bị đánh giá là “khó xem” hoặc “kén khán giả” ở giai đoạn đầu, nhưng nhờ sự kiên trì và niềm tin của nhà sản xuất đã dần chinh phục công chúng, thậm chí tạo ra những chuẩn mực thẩm mỹ mới. Theo đạo diễn Trần Bình Trọng, chính những lựa chọn có phần mạo hiểm đó mới giúp ngành giải trí không bị giậm chân tại chỗ và tránh rơi vào lối mòn công thức.

Việc đầu tư cho các ý tưởng sáng tạo, đa dạng hóa đề tài, tôn trọng tiếng nói của người làm nghề và khuyến khích thử nghiệm sẽ tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành giải trí. Khi đó, nhà sản xuất không chỉ là người tính toán lợi nhuận mà còn là chủ thể văn hóa, góp phần nâng tầm đời sống tinh thần xã hội. Trong bối cảnh công nghiệp giải trí vận hành theo cơ chế thị trường, việc nhìn nhận trách nhiệm xã hội của nhà sản xuất song hành cùng mục tiêu kinh tế là điều cần thiết, để giải trí không chỉ “ăn khách” trong ngắn hạn mà còn có giá trị lâu dài đối với cộng đồng.