Văn chương thị trường và tấm hộ chiếu

Văn chương và cơ chế thị trường

Ba chục năm trước, nhà thơ Xuân Diệu đã báo động về sự khủng hoảng lạm phát thơ. Ông nói: Đất nước chỉ cần một Nguyễn Trãi, một Nguyễn Du, một Hồ Xuân Hương …

Nhưng Xuân Diệu cũng không tưởng tượng nổi rằng, hơn hai chục năm sau khi ông mất, cuộc sống lại sản sinh ra những người làm thơ theo cấp số nhân.

Không phải một trăm, không phải một nghìn mà là hàng nghìn người đã in những tập thơ riêng. Tất nhiên theo quy luật thị trường, nhiều bao giờ cũng rẻ.

Nếu mọi người đều làm thơ được, thì người làm thơ cũng lại bình thường như những người nông dân, người công nhân, người bán tôm, bán cá khác …

Nhưng thực ra đâu phải thế, trong mười người làm thơ thì chín người là ngộ nhận.

Trong một trăm tập thơ thì chỉ có một hai tập khá, vài ba tập đọc được, còn hầu hết là yếu kém, chưa phải là thơ.

Các nhà thơ đích thực cứ yên tâm. Thơ hay không sợ rẻ, thơ hay như kim cương, như rượu ngon, như người đẹp, bao giờ cũng đắt giá.

Thơ Nguyễn Bính, thơ tuổi học trò của Trần Đăng Khoa, các nhà xuất bản thay nhau in, bao nhiêu cũng bán hết…

Còn thơ Đường, ngay trong tập Almanach những nền văn minh thế giới, một công trình khoa học đồ sộ có tính bách khoa, các tác giả cũng trích giới thiệu đến hơn một trăm bài.

Chỉ sợ các nhà thơ có tên rồi bây giờ làm dở đi thì làm khổ bạn đọc, làm hỏng nền thơ và tự hại mình thôi.

Và chỉ sợ: Ai là người lắm lời hơn cả?/ Cô gái già không có người yêu/ Ai là người lắm lời hơn cả?/ Nhà thơ vô danh luống tuổi viết nhiều (Raxun Gamzatốp). Nói thơ, nhưng cũng là nói chung nền văn chương.

Đấy là tác phẩm, còn tác giả? Nhiều người có lương tâm lo lắng cơ chế thị trường sẽ làm hỏng các nhà văn.

Đừng sợ, không có gì bôi xấu được người đẹp, không có gì giết chết được tài năng.

Đúng là cơ chế thị trường có sức mạnh làm băng hoại đạo đức, làm mờ nhạt lẽ sống của nhiều người. Nó có thể làm thui chột một số năng khiếu về các mặt.

Nhưng đấy là chỉ ở mức vừa thôi. Gió không thổi tắt được đuốc lớn, mưa không thể làm gãy cây, bão tố không thể làm đổ núi đá …

Những tài năng văn chương đích thực dầu có lăn lộn trong cơ chế thị trường cũng không hề bị xây xát, không bị chìm đắm. Những siêu sao điện ảnh và âm nhạc thế giới cũng lăn lộn trong cơ chế thị trường đấy chứ nhưng họ cũng vẫn cứ rực sáng.

Bá tước L.Tônxtôi (Nga) trước đây cũng sống trong tiền bạc và nhung lụa nhưng trái tim ông vẫn thao thức đau đời, tài năng văn chương của ông vẫn chói sáng...

Ở Việt Nam ta, văn chương thế kỷ XVIII - XIX, văn chương 1930 - 1945 đã bước đầu trong cơ chế thị trường, đồng tiền tác oai, tác quái mà văn học vẫn phát triển rực rỡ.

Cơ chế thị trường chỉ làm hỏng những nhà văn bất tài. Điều ấy thì lại là may mắn cho hàng triệu độc giả, may mắn cho nền văn chương.

Những tài năng văn chương đích thực thì dù sống dưới chế độ cũ hay chế độ mới, sống trong chiến tranh hay trong hoà bình, sống trong cơ chế bao cấp hay cơ chế thị trường họ vẫn viết vì con người với khát vọng không ngừng hướng tới Chân - Thiện - Mỹ và tài năng của họ cứ bất chấp tất cả mà tỏa sáng.

Tấm hộ chiếu

Đi nước ngoài, công dân nước nào cũng có hộ chiếu của mình.

Trước đây đã thế, thời mở cửa, hội nhập vẫn thế.

Vào Mỹ, nước vẫn tự mệnh danh là tự do, việc kiểm soát lại càng chặt chẽ hơn.

Đó là đối với người. Còn đối với hàng hóa thì phải có thương hiệu, rõ ràng xuất xứ.

Hàng hóa tinh thần, trong đó có văn chương cũng không ngoại lệ.

Nói thế để thấy từ xưa đến nay văn chương luôn gắn với một dân tộc, mang đặc điểm riêng và khát vọng của mỗi dân tộc.

Thời hội nhập kinh tế thì văn hóa phải giao lưu.

Giao lưu văn chương là mang những giá trị văn chương riêng nhất, đẹp nhất để giới thiệu với nhân loại, để họ nhìn rõ mình là ai, như thế nào.

Thời hiện đại, nhân loại văn minh càng quý trọng những giá trị riêng.

Thì việc bán tranh, hàng thủ công mỹ nghệ là như thế.

Thế mà trong lĩnh vực văn chương nghệ thuật nghe chừng giải quyết vấn đề này vẫn chưa xong.

Hội họa thì học theo nhiều trường phái của nước ngoài ngay từ trong sáng tác.

Nhạc thì trong biểu diễn, nhạc rock, nhạc pop đang xâm chiếm lớp trẻ. Phim ảnh thì bạo lực, kinh dị cũng xuất hiện trên nhiều kênh truyền hình…

Văn chương thì một số tác phẩm học theo nước ngoài được tung hô, trao giải thưởng.

Thế thì làm sao có thể xây dựng được nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Thế giới có ai học tập sáng tác nhạc theo các làn điệu dân ca Quan họ của mình đâu? Cũng nào có ai sáng tác thơ học theo thể loại lục bát của Việt Nam?

Họ thích dân ca Quan họ, thích Truyện Kiều là để thưởng thức thôi chứ!

Thế thì tại sao thấy của họ, mình lại làm theo. Thử làm theo để vui một lúc thì còn được.

Đằng này, lại có cả những cơ quan có trách nhiệm tổ chức thi rồi trao giải những sáng tác, biểu diễn theo phong cách nước ngoài thì là nhầm lẫn rồi. Người ta cười cho chứ!

Chúng ta thử hình dung mình sẽ phản ứng như thế nào nếu có một nước nào đó rầm rộ sáng tác và biểu diễn nội dung về dân tộc họ, mà lại theo nhạc dân ca Quan họ của Việt Nam!

Chúng ta có cho họ vào biểu diễn ở nước mình không? Đó là một trò nhố nhăng chứ! Thế thì, vì sao chúng ta lại đương nhiên thừa nhận sự nhố nhăng ấy về phía mình?

Không nên bài trừ, mạt sát các trường phái sáng tác của nước ngoài. Nhân dân các nước đó sẽ đánh giá đúng giá trị của các sáng tác ấy. Những gì tồn tại được tất nó phải có lý.

Nhưng mỗi chủ nghĩa, mỗi trường phái, mỗi trào lưu, mỗi phong cách chỉ phù hợp với một dân tộc, nhiều nhất thì có thể phù hợp với một vùng, một phương.

Không thể có cái gì chung cho toàn nhân loại.

Các văn nghệ sỹ Việt Nam hiện nay, nếu có tài không sáng tác theo các thể loại cổ điển của dân tộc nữa thì hãy sáng tạo ra những phong cách nghệ thuật mới chứ đừng học theo các trường phái, trào lưu của nước ngoài.

Theo đuôi họ làm ra những hàng nhái, hàng rởm để làm gì? Hàng nhái, hàng rởm là hàng hóa vật chất cũng còn bị tẩy chay, thì hàng nhái hàng rởm trong văn chương nghệ thuật làm sao có đất tồn tại?

Góp gì cùng nhân loại trong thời đại hiện nay phải là sự trăn trở của các nhà văn nhà thơ có tự trọng.

Chắc chắn nhân loại không cần những sáng tác giống như những gì đã có.

Thế thì đừng uổng công, phí sức làm theo ai cả.

Cha ông ta đã góp với lịch sử nhân loại những kỳ tích chiến thắng Bạch Đằng, Điện Biên phủ, chiến dịch Hồ Chí Minh…

Các doanh nhân hiện nay đang góp phần làm nên sự tích thần kỳ của phát triển kinh tế Việt Nam.

Còn các nhà thơ nhà văn liệu có được những Truyện Kiều mới, Chinh phụ ngâm mới mang tấm hộ chiếu văn chương Việt Nam để giành giải Nobel văn chương?