Vận hành chính quyền địa phương 2 cấp: Ngày càng hiệu lực, hiệu quả

Một tờ giấy hẹn trong 30 phút - khi cải cách bước vào đời sống

Có những cải cách nếu chỉ nhìn trên giấy sẽ thấy “đẹp”: sơ đồ tổ chức gọn hơn, đầu mối ít hơn. Nhưng cải cách chỉ thực sự thành công khi đi vào đời sống, chạm vào những điều bình thường nhất: người dân bước vào cửa thấy bớt nặng lòng; doanh nghiệp nhìn thủ tục thấy bớt mơ hồ; cán bộ cơ sở có đủ điều kiện để làm việc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”. Trong năm 2025, chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra đúng thay đổi ấy ở nhiều địa phương.

Trong 6 tháng triển khai mô hình (từ ngày 1/7 đến tháng 12/2025), Bộ Nội vụ đánh giá hệ thống chính quyền các cấp đã vận hành ổn định, nề nếp và ngày càng hiệu quả; nhiều chuyển biến tích cực được ghi nhận, tạo niềm tin và sự đồng thuận rộng rãi trong nhân dân. Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt được nhấn mạnh: tổ chức triển khai đồng bộ, vận hành thông suốt, không gián đoạn hoạt động quản lý nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Từ bức tranh tổng thể ấy, khi đi sâu vào các địa phương, những “điểm sáng” nổi lên bằng câu chuyện cụ thể, con số cụ thể và cảm nhận cụ thể.

Chiều cuối năm, tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Cổ Đạm (tỉnh Hà Tĩnh), chị Ngô Thị Thanh Bình (SN 1977, trú phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An) tranh thủ giờ trưa đến làm hồ sơ chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Đúng 13h30, chị lấy số thứ tự, nộp giấy tờ ở quầy số 1; khoảng 10 phút sau được hướng dẫn sang quầy số 5 để lăn tay và nhận giấy hẹn. Điều chị nhớ nhất là tốc độ và cách phục vụ: “Trong vòng chưa đầy 30 phút, tôi đã cầm trên tay giấy hẹn trả kết quả, cán bộ, công chức thao tác nhanh, chuyên nghiệp, hết sức nhiệt tình, niềm nở, cơ sở vật chất khang trang, rộng rãi, tiện nghi…”.

Câu chuyện ấy, nghe qua tưởng chỉ là một trải nghiệm thuận lợi. Nhưng đặt trong bối cảnh một xã mới sáp nhập từ 3 xã thuộc huyện Nghi Xuân cũ, gồm Cổ Đạm, Xuân Liên, Cương Gián, với diện tích tự nhiên 62,67km², dân số hơn 34.600 người, đặc thù ven biển, đang trở thành điểm đến cho hoạt động kinh tế, du lịch và văn hóa, thì một tờ giấy hẹn “đi đúng nhịp” là dấu hiệu của một guồng máy đang vận hành theo hướng phục vụ.

Thống kê của Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Cổ Đạm cho thấy, từ ngày 1/7 đến ngày 7/12/2025: tiếp nhận 3.820 hồ sơ; xử lý trước hạn 2.616 hồ sơ, đúng hạn 562 hồ sơ, quá hạn 40 hồ sơ; tỷ lệ trước hạn, đúng hạn đạt 98,76%; hồ sơ trực tuyến chiếm 99%. Điều đáng chú ý hơn nằm ở tinh thần vận hành của bộ máy. Ông Trần Công Tráng - Phó Giám đốc Trung tâm, chia sẻ, lượng giao dịch tăng đột biến, công chức phải làm việc ngoài giờ và quan điểm của Trung tâm là “hết việc chứ không hết giờ”.

Ông Tráng còn mô tả một thực tế rất “đời”: hết giờ hành chính nhưng dân vẫn chờ thì công chức vẫn xử lý đến khi không còn người ở lại; việc ở lại đến 12h trưa và 6h tối là thường xuyên; thậm chí nếu hồ sơ chưa xong thì mang về nhà xử lý ban đêm để không tồn đọng.

Việc mà ông Trần Công Tráng chia sẻ đã cho thấy một điều, chính quyền 2 cấp không chỉ là “cắt giảm tầng nấc”, mà còn tạo ra áp lực tích cực để hình thành một thái độ phục vụ mới: coi người dân là nhịp vận hành.

Ngay cả khi nhắc tới vướng mắc, Cổ Đạm cũng cho thấy tinh thần chủ động “vướng ở đâu, gỡ ngay ở đó”. Khi mới vận hành, việc chứng thực hồ sơ còn vướng vì quy trình lòng vòng: tiếp nhận ở Trung tâm rồi chuyển bộ phận tư pháp xác thực, sau đó trình ký đóng dấu; nếu công chức tư pháp hoặc lãnh đạo UBND xã không ở trụ sở, hồ sơ có thể kéo dài 2 ngày. Ông Trần Công Tráng nêu rõ một đối chiếu rất đáng suy nghĩ: trước đây chứng thực mất 10-15 phút, nhưng khi vận hành theo mô hình mới có lúc kéo dài tới 2 ngày; vì vậy xã đã đưa 2 công chức tư pháp và con dấu chứng thực đặt tại Trung tâm để xử lý nhanh, gọn. Câu chuyện này cũng nói lên bản chất của cải cách tích cực: không né khó, không đổ lỗi, không chờ đợi, mà chọn giải pháp để phục vụ người dân thuận tiện hơn.

Cải cách được đo bằng con số, thứ hạng và năng lực phục vụ thực chất

Nếu như ở cấp xã, những tờ giấy hẹn được trả trong vòng chưa đầy 30 phút đã cho thấy cải cách hành chính bước vào đời sống bằng những trải nghiệm rất cụ thể của người dân, thì ở cấp tỉnh, hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được nhìn nhận rõ hơn qua những con số tổng hợp, khối lượng xử lý và năng lực vận hành của cả hệ thống. Trong bức tranh đó, Quảng Ninh và Hải Phòng nổi lên như hai điểm sáng tiêu biểu, với những cách làm khác nhau nhưng cùng chung một logic cải cách: lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Tại Quảng Ninh, cải cách hành chính được triển khai theo chiều sâu và được lượng hóa bằng những con số rất rõ ràng. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước và đúng hạn đạt trên 99%, cho thấy bộ máy không chỉ “chạy thông” về quy trình mà còn giữ được kỷ luật thời gian trong thực thi công vụ.

Điểm đáng chú ý hơn ở Quảng Ninh là việc cải cách không dừng lại ở số hóa, mà tập trung trực diện vào việc cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục. Đến ngày 8/12/2025, tỉnh đã thực hiện cắt giảm thời gian đối với 1.292 thủ tục, chiếm 56% tổng số thủ tục hành chính, qua đó rút tổng thời gian giải quyết từ 28.147 ngày làm việc xuống còn 18.205 ngày làm việc, tương đương mức giảm 36%.

Bà Đặng Phương Nga, đại diện Công ty TNHH Nhuộm Mỹ Hân Đạt VN (doanh nghiệp vốn FDI), bày tỏ sự hài lòng, “trước đây đăng ký thành lập doanh nghiệp tư nhân mất ít nhất 3 ngày làm việc, nay tại Quảng Ninh chỉ khoảng 2 ngày; cán bộ hướng dẫn tận tình, chu đáo; ngày càng có nhiều thủ tục thực hiện qua dịch vụ công trực tuyến giúp thuận tiện, tiết kiệm thời gian, công sức, chi phí”.

Ở phía cơ quan hành chính, bà Nguyễn Thị Ngọc Linh - Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Quảng Ninh, cho rằng, kết quả cải cách này gắn với phương châm “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm”. Ngay cả khi có những lúc “tắc nghẽn, quá tải hay lỗi kỹ thuật” trên cổng dịch vụ công thì chi tiết ấy trong một bức tranh tích cực lại có tác dụng làm rõ hơn nỗ lực và hướng đi: khi thủ tục đã số hóa và người dân, doanh nghiệp đã quen với cách làm trực tuyến, thì yêu cầu tiếp theo là hệ thống phải ngày càng ổn định, đồng bộ hơn.

Trong khi đó, Hải Phòng lại cho thấy hiệu quả của mô hình chính quyền 2 cấp ở một lát cắt khác: quy mô vận hành và năng lực xử lý khối lượng công việc rất lớn sau hợp nhất. Thành phố đã tiếp nhận mốc 1 triệu hồ sơ thủ tục hành chính, đồng thời đứng thứ hai cả nước trong xếp hạng Bộ chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, chỉ sau Bắc Ninh. Thứ hạng này không chỉ mang ý nghĩa so sánh, mà phản ánh mức độ hài lòng và khả năng đáp ứng của bộ máy hành chính trong điều kiện áp lực cao.

Để bảo đảm mô hình vận hành hiệu quả ở tuyến cơ sở, Hải Phòng đã điều động, biệt phái 170 cán bộ, công chức, viên chức về công tác tại UBND cấp xã. Chủ tịch UBND TP Hải Phòng Lê Ngọc Châu đánh giá mô hình bước đầu vận hành hiệu quả, đáp ứng yêu cầu điều hành.

Bí thư Thành ủy Hải Phòng Lê Tiến Châu nhấn mạnh yêu cầu cấp xã không chỉ dừng ở vai trò “cấp hành chính sự vụ”, mà phải trở thành “cấp kiến tạo phát triển”, tạo môi trường thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Tinh thần “thành phố phục vụ xã – phường, xã – phường phục vụ nhân dân” được đặt ra như một nguyên tắc xuyên suốt trong tổ chức và vận hành chính quyền 2 cấp.

Chính quyền địa phương 2 cấp “chạy” bằng kỷ luật và sự tận tụy

Tại Thanh Hoá, mô hình chính quyền 2 cấp được ghi nhận đã làm thay đổi tư duy, thái độ làm việc của cán bộ, công chức, viên chức các cấp; nhiều vấn đề như thủ tục đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội… cơ bản được tháo gỡ và giải quyết nhanh gọn, đúng tiến độ. Nhưng chính ở nơi cải cách “chạm” vào việc dân, sức ép cũng bộc lộ rõ nhất, và điều này như một phép thử sức bền của bộ máy cơ sở.

Chúng tôi đến trụ sở UBND xã Xuân Hòa (Thanh Hóa) vào lúc 8 giờ tối, hàng loạt phòng làm việc chuyên môn, phòng Chủ tịch và các Phó Chủ tịch UBND xã vẫn sáng đèn. Không còn bóng dáng người dân đến giao dịch trong giờ hành chính, nhưng cán bộ, nhân viên vẫn tất bật đi lại giữa các phòng để trình ký, giải quyết các hồ sơ và những vấn đề chưa thể xử lý hết trong ngày; gương mặt ai cũng lộ rõ sự mệt mỏi sau hơn 10 giờ làm việc hết công suất.

Câu chuyện “đèn còn sáng” không nhằm kể khổ, mà để thấy một thực tế tích cực, khi mô hình 2 cấp vận hành, khối lượng công việc ở cơ sở tăng lên, nhưng bộ máy vẫn cố gắng giữ nhịp để không đứt quãng phục vụ người dân bằng chính sự tận tụy của đội ngũ.

Tuy nhiên, theo ông Trịnh Ngọc Giang - Chủ tịch UBND xã Xuân Hòa, sau khi sáp nhập, toàn xã hiện có 27 khu dân cư, khối lượng công việc dồn về rất lớn. Đơn cử như đối với phòng Kinh tế. Hiện tại, cả phòng Kinh tế xã Xuân Hòa có biên chế là 7 cán bộ, nhân viên nhưng họ phải kiêm nhiệm và giải quyết công việc trên các lĩnh vực như: Nông nghiệp, môi trường, đất đai quy hoạch, tài nguyên khoáng sản, thu chi ngân sách, xây dựng Nông thôn mới, xác định nguồn gốc đất, giải phóng mặt bằng. Bên cạnh đó là sức ép hạn mức thời gian giải quyết hồ sơ, trả kết quả cho công dân…

Tìm hiểu thêm tại một số xã, phường, chúng tôi được biết, tình trạng quá tải công việc cũng đang xảy ra khá phổ biến tại các địa phương khác trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Tại xã Thọ Xuân, chỉ trong hơn 4 tháng sau khi chính quyền 2 cấp chính thức đi vào hoạt động, chính quyền xã đã tiếp nhận và giải quyết hơn 5.000 hồ sơ, vụ việc của người dân. Trong đó, riêng phòng Kinh tế mỗi ngày xử lý và chuyển đến hơn 100 hồ sơ, các văn bản pháp quy.

Ở chiều ngược lại, tiếng nói của người dân cũng cho thấy cải cách đã vào đời sống đủ sâu để được cảm nhận bằng trải nghiệm cụ thể. Ông Lê Đức Dương (74 tuổi), cán bộ hưu trí tại phường Quảng Phú, nói rằng sau vài lần đưa hồ sơ liên quan đất đai, chính sách tới UBND phường giải quyết, ông thấy rất rõ việc cán bộ có thể xử lý và trả đúng thời gian quy định như hộ tịch, chính sách thì cơ bản bảo đảm; tuy nhiên một số việc phức tạp hơn như xác định nguồn gốc đất đai, cấp đổi sổ đỏ vẫn chưa thực sự thông suốt.

Cũng từ thực tế ấy, ông Lê Phú Quốc - Bí thư Đảng ủy xã Hợp Tiến, cho rằng trước mắt phải vừa làm việc, vừa nâng cao năng lực cán bộ chuyên trách thông qua tập huấn theo kiểu “cầm tay, chỉ việc”, đồng thời tỉnh cần khẩn trương hoàn thiện tuyển dụng, bổ sung, điều chuyển cán bộ thực sự có năng lực về cấp xã (đặc biệt khu vực miền núi) để đáp ứng nhu cầu cấp thiết của thực tế.

Để bộ máy cơ sở không chỉ “gồng mình” bằng tinh thần, UBND tỉnh Thanh Hóa dự kiến triển khai đánh giá cán bộ theo kết quả thực hiện công việc bằng bộ tiêu chí KPI, lượng hóa tối đa công việc để bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ kết quả”, hướng tới chuyên nghiệp hóa đội ngũ công chức, viên chức. Một khi kỷ luật công vụ được đo bằng kết quả và minh bạch bằng thang đo cụ thể, “giải phóng sức ép” sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành năng lực vận hành bền vững của chính quyền 2 cấp ngay từ tuyến gần dân nhất.

Người dân thấy chính quyền gần mình hơn

Trong bức tranh tổng thể, TPHCM là một địa bàn đặc biệt: đô thị lớn, khối lượng hồ sơ lớn, áp lực phục vụ lớn. Vì thế, điểm sáng ở TPHCM không chỉ nằm ở kết quả, mà còn nằm ở cách thành phố tổ chức để mô hình 2 cấp vận hành “thông” trong điều kiện tải cao. Giám sát việc thực hiện mô hình tại xã Bình Lợi, ông Võ Văn Minh – Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TPHCM, ghi nhận nỗ lực của địa phương trong việc nhanh chóng ổn định tổ chức, triển khai đồng bộ nhiệm vụ, bảo đảm mô hình vận hành thông suốt ngay từ những ngày đầu. Đồng thời ông yêu cầu chủ động báo cáo kịp thời những vấn đề vượt thẩm quyền và lưu ý nhiều mặt công tác ở cơ sở.

Ở tuyến điều hành, ông Nguyễn Văn Thọ - Phó Chủ tịch Thường trực UBND TPHCM, khi giám sát tại nhiều phường, xã đã ghi nhận và đánh giá cao sự nỗ lực, chủ động của cơ sở; đồng thời lưu ý các đơn vị tập trung báo cáo những khó khăn, vướng mắc phát sinh khi vận hành cấp xã trong bối cảnh kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện.

Cách tiếp cận này tạo nên “đường thông tin” hai chiều: cơ sở báo cáo, thành phố tháo gỡ. TPHCM cũng nổi bật ở điểm sáng về đổi mới phục vụ. Trong thời gian vận hành, nhiều mô hình mới đã mang lại hiệu quả rõ rệt: chatbot AI, mã QR đánh giá công chức, robot lễ tân, hành chính công lưu động, “Ngày thứ Bảy lắng nghe dân nói”, “Trạm công dân số”… Những đổi mới này giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục và tạo cảm giác thân thiện, minh bạch, củng cố niềm tin của người dân vào chính quyền.

Đằng sau các mô hình ấy là sự tham gia xung kích của cán bộ trẻ. Ông Võ Thanh Cường - Bí thư Chi đoàn UBND phường Thuận An, cho rằng, mô hình đặt ra yêu cầu rất cao về tính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, rõ người rõ việc; đội ngũ cán bộ trẻ đã phát huy khả năng thích ứng, năng lực công nghệ, tinh thần đổi mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu và củng cố niềm tin của người dân. Ông Hoàng Vũ Thảnh - Quyền Giám đốc Sở Tài chính TPHCM cho rằng, năm 2025 thành phố bố trí nguồn dự phòng khoảng 4% tổng kinh phí cho vận hành mô hình, nhưng vẫn còn dư hơn 1.300 tỷ đồng chưa sử dụng. Trong 5 năm tới, TPHCM dự kiến bố trí 84.000 tỷ đồng cho 168 xã, phường, đặc khu, bình quân khoảng 100 tỷ đồng/địa phương/năm, nhằm tạo dư địa để cơ sở chủ động quyết định các dự án cấp thiết. Con số này có giá trị như một luận cứ mạnh: Phân cấp không chỉ là “giao việc”, mà đang được chuẩn bị bằng nguồn lực để cơ sở có thể chủ động hơn.

Có thể thấy, chính quyền 2 cấp đã “chạy thông”, nhưng để “chạy tốt”, TPHCM cần tháo gỡ các điểm nghẽn về con người, dữ liệu và cơ chế như ông Hoàng Tùng - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường An Khánh nêu rằng, khó khăn lớn là hệ thống dữ liệu chuẩn, dùng chung chưa đồng bộ và kiến nghị ưu tiên dữ liệu phục vụ điều hành đô thị, quy hoạch.