Vận hội TPP

Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành.

Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành sinh năm 1931, ông được biết đến là người Việt đầu tiên được đào tạo về tài chính tại Hoa Kỳ. Năm 1956, ông tới Mỹ học nâng cao về quản lý hệ thống ngân hàng và thành lập văn phòng đại diện ngân hàng tại đây. Năm 1965, ông sang Paris (Pháp) định cư, trở thành một nhà đầu tư bất động sản tại miền Nam nước Pháp.

Năm 1991, ông trở về Việt Nam. Ông là người góp công lớn trong tiến trình bình thường hóa quan hệ Việt – Mỹ và đề xuất, tư vấn cũng như tham gia vào nhiều dự án kinh tế chiến lược. Ông từng làm cố vấn tài chính cho các Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải, Nguyễn Tấn Dũng.

PV: Ông có nói là không nên vội mừng về những biểu hiện sáng của nền kinh tế. Chẳng hạn như là lạm phát 9 tháng đầu năm tăng thấp, GDP cao nhất trong vòng 5 năm 6,5%- khi chúng ta gia nhập TPP?

Ông Bùi Kiên Thành: Đúng là nền kinh tế có nhiều điểm sáng tích cực. Nhưng không thể nghĩ rằng đó là cảnh tượng rực rỡ, phải đủ tỉnh táo để phân tích, để đánh giá giá trị thật của nền kinh tế đang đứng ở vị trí nào. Xác định mình ở đâu, yếu mạnh như thế nào quan trọng hơn.

Tôi muốn kể một câu chuyện: Có thống kê nêu ra, tại một làng nổi tiếng là thu nhập bình quân đầu người cao nhất cả nước. Tôi tò mò đến xem thử nhưng thấy nhiều người thất nghiệp. Tôi hỏi kỹ và nhận được câu trả lời, đầu làng có một người kinh doanh lớn, thu nhập đến 50 tỷ/năm, còn cả làng vẫn nghèo.

Trở lại câu chuyện của các con số thống kê, GDP tăng mạnh tăng ào ào từ 50 tỷ USD lên 100 tỷ USD hay 150 tỷ USD là có thật, song phải chỉ ra cơ cấu là do ai đóng góp. Do doanh nghiệp nước ngoài hay là doanh nghiệp nội địa.

Giá trị thật của các con số cần được nhìn ở nhiều góc. Tăng trưởng tín dụng tăng cao nhưng bao nhiêu chảy vào bất động sản, bao nhiêu chảy vào doanh nghiệp nhà nước, bao nhiêu chảy vào tín dụng đen, bao nhiêu chảy vào kinh doanh sản xuất. Đó là điều cần làm rõ.

Ví dụ cụ thể trong lĩnh vực bất động sản, phải xem là bao nhiêu dự án nhà ở được xây ra là để đầu cơ hay là để bán. Phân tích số liệu không phải để đả phá, mà phân tích để nhìn rõ sự thật, để có bước đi tiếp theo.

Bó hoa nhìn xa thì đẹp nhưng phải biết là hoa giấy hay hoa thật, vì rất khác nhau. Trong câu chuyện này, tôi lưu ý rằng lời nói thẳng khó nghe. Nhưng cần nhận ra rằng người ta nói thẳng để xây dựng chứ không phải để phá, tôi muốn nhắc lại điều đó.

Thưa ông, dường như mọi người đang rất phấn khởi với TPP?

- Trước hết phải phân tích nguồn gốc TPP. Ban đầu chỉ có 4 nước. Nhật tham gia vào sau.

Và chủ thể chính của TPP ai cũng hiểu là Mỹ. Người Mỹ nhận thấy Anh quốc có cộng đồng cùng phát triển với họ. Châu Âu có Cộng đồng chung. Mỹ chưa tham gia tổ chức cộng đồng nào.

Mỹ nhìn thấy TPP từ 4 nước ban đầu và quyết định nhập hội. Phía Việt Nam tuy tổng nền kinh tế không lớn nhưng lại là trung tâm của AEAN. Cũng cần nhắc lại, 12 nước TPP nhưng chiếm hơn 40% GDP thế giới. Nói tóm lại, tham gia TPP Mỹ và Việt Nam là hai nước được hưởng lợi nhiều.

Nghĩa là sao, ông có thể nói cụ thể hơn?

- Việt Nam hưởng lợi vì nếu so sánh với 11 thành viên còn lại trong TPP thì Việt Nam có điểm xuất phát thấp. Nhưng Mỹ nhìn thấy Việt Nam là vai trò thủ lĩnh của AEAN.

Việt Nam sẽ tham gia vào cuộc chơi một cách sòng phẳng với quy định, mở cửa thị trường thuế quan bằng 0, hàng may mặc cũng thuế quan xuất khẩu bằng 0. Việt Nam có thể xuất khẩu được nhiều hơn hàng hóa vào thị trường Mỹ.

Đặc biệt cần chú ý tới Việt Nam có cảng Vân Phong ở Khánh Hòa. Vịnh này có tiềm năng lớn cho việc xây dựng một cảng trung chuyển hàng hóa tầm cỡ quốc tế. Hàng hóa đi qua đi lại trên đường hàng hải Bắc Nam trên Biển Đông đều qua Vân Phong. Mỹ ở bên kia bán cầu cũng nhận thấy được điều này.

Đồng thời chính Mỹ cũng giảm bớt phần hàng của Trung Quốc đang bán vào thị trường Mỹ. Dưới góc nhìn chiến lược, Mỹ nhắm tới việc cân bằng quyền lực của Trung Quốc trong thương mại hàng hóa.

Trở lại với kinh tế trong nước khi gia nhập TPP, theo ông yếu tố then chốt nào để hội nhập thành công?

- Quan trọng là phải nhận thấy thời thế và cơ hội. Hiện nay mình toàn bán hàng qua trung gian chẳng hạn như Singapore. Nhưng khi có TPP rồi mình phải nghĩ ngay đến cách khác, bán hàng trực tiếp.

Cách đây 2 năm tôi từng có kế hoạch về một trung tâm điều phối xuất khẩu, một mặt giúp các doanh nghiệp xuất khẩu, tổ chức chuỗi cung ứng, mua hàng ở đâu, nhập kho ở đâu, chế biến ở đâu.

Một mặt thực hiện biện pháp quản lý logistic để giúp doanh nghiệp ăn nên làm ra, tiếp cận tín dụng.

Nhưng kế hoạch đó đang bị ngưng vì nhiều lý do. Nay tình hình thay đổi, tôi sẽ mở lại kế hoạch đó. Xuất khẩu của cả nền kinh tế không chỉ là 150 tỷ USD như hiện nay mà sẽ cao hơn nhiều khi có TPP.

Tuy nhiên phải xây dựng nội lực của mình để mình có tiềm năng sản xuất, bảo vệ thị trường trong nước, phát huy thị trường xuất khẩu. Tôi vẫn muốn nhắc đi nhắc lại điều này nhiều lần.

Ông đánh giá thế nào về đóng góp của bà con Việt kiều trong thời buổi TPP?

- Trước đây, bà con ở nước ngoài đóng góp tài chính, phương tiện. Nhưng xa hơn cộng đồng Việt kiều đã đạt được những thành tựu đáng kể, có vị trí quan trọng trong xã hội từ kinh doanh, tri thức, giáo dục đến chính trị ở nước sở tại như Mỹ, Đức, Pháp…

Họ chính là những chân rết để giúp cho nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng.

Trân trọng cảm ơn ông!

GS Jonathan London- ĐH Thành thị Hongkong (Trung Quốc): TPP có ít nhất 3 tác động chính: Một là, mở rộng sự tiếp cận của các nhà sản xuất VN với các thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản. Hai là, kích thích đầu tư trực tiếp nước ngoài vào VN, giúp VN hấp dẫn hơn so với trước đây, nhờ việc tiếp cận dễ dàng với các thị trường lớn. Thứ ba và quan trọng nhất, đó là cơ hội tạo đột phá cho quá trình công nghiệp hóa của VN. TPP đặt yêu cầu cao về xuất xứ để hưởng các ưu đãi thuế quan. Vì thế, các nước đều có nhu cầu tổ chức sản xuất tại các nước thành viên, thay vì giới hạn trong việc lắp ráp. Đây là cơ hội để Việt Nam nâng cao, mở rộng, làm sâu ngành công nghiệp của mình.