Vẫn “nóng” chuyện lễ hội

Theo báo cáo tổng kết nội dung lễ hội diễn ra tại các địa phương trong năm 2015 phù hợp truyền thống văn hóa, từ lễ hội có quy mô lớn đến các lễ hội có quy mô nhỏ trong phạm vi làng, xã, phần lễ được tổ chức trang trọng, linh thiêng và thành kính; phần hội phong phú hấp dẫn, bảo tồn có chọn lọc những phong tục tập quán tốt đẹp của nhân dân theo hướng lành mạnh, tiến bộ, tiết kiệm; trong đó có các hoạt động văn hóa dân gian, dân ca, dân vũ, dân nhạc của dân tộc để quảng bá…

Các sinh hoạt lễ hội truyền thống đáp ứng nhu cầu tâm linh và giá trị của nhân dân, góp phần giáo dục đạo lý uống nước nhờ nguồn, tạo sự gắn kết trong cộng đồng. Bộ VHTT&DL cũng nhận định, trên thực tế, công tác tổ chức lễ hội năm 2015 vẫn còn biểu hiện thương mại hóa lễ hội, lợi dụng lễ hội để trục lợi, bán vé vào lễ hội, vi phạm Quy chế tổ chức, làm giảm giá trị của Lễ hội.

Năm 2015, có một số lễ hội và việc thực hành nghi lễ truyền thống trong lễ hội đã được nhà quản lý quan tâm ở mức “hành chính hóa”. Đơn cử như đối với Lễ hội “Cầu trâu” (Hương Nha, Phú Thọ); hay tập tục “Chém lợn” ở lễ hội làng Ném Thượng (Khắc Niệm, Bắc Ninh).

Bộ VHTT&DL đã phối hợp với Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia tổ chức lấy ý kiến của các nhà khoa học đưa ra giải pháp phù hợp, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc những giá trị di sản văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hóa mới có phù hợp với thuần phong, mỹ tục.

Bên cạnh đó, Bộ VHTT&DL đã làm việc với Sở VHTT&DL Bắc Ninh và chính quyền phường Khắc Niệm để tuyên truyền vận động, đồng thời yêu cầu địa phương không thực hiện nghi thức “chém lợn” giữa sân đình… Hoặc là tập tục “Cướp phết” ở lễ hội Phết (Hiền Quan, Tam Nông, Phú Thọ), Bộ VHTT&DL đã văn bản chỉ đạo Sở VHTT&DL tỉnh/thành cần đề xuất với UBND các cấp thay đổi hình thức tổ chức lễ hội cho phù hợp, đồng thời tổ chức tham vấn ý kiến cộng đồng, điều tra xã hội học…

Tại sao năm nào cũng rút kinh nghiệm, cũng thanh tra, kiểm tra và giám sát mà công tác quản lý và tổ chức lễ hội vẫn chưa thực sự đi vào nề nếp? Những nhà quản lý hoặc chính quyền địa phương thường đổ lỗi tại lực lượng thanh, kiểm tra của họ mỏng; tại ý thức của người dân chưa cao…

Nhưng trên thực tế, cộng đồng - những người làm chủ các giá trị di sản văn hóa phi vật thể đang bị đứng ngoài những giá trị văn hóa tinh thần do họ sáng tạo ra, được gìn giữ từ đời này qua đời khác.

Có lẽ chính vì thế, việc “chấm điểm” lễ hội - câu chuyện chúng tôi từng đề cập tưởng dễ mà không dễ. Tại buổi lễ tổng kết, BTC cũng đã công bố kết quả chấm điểm và xếp loại về công tác quản lý và tổ chức lễ hội. Theo đó có đến 29/63 tỉnh (thành) đã không gửi kết quả chấm điểm và không được xếp loại.

Và năm qua, cũng chỉ có có 8 tỉnh (thành) được xếp loại A gồm: Hà Nam, Long An, An Giang, Hải Dương, Lào Cai, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Thừa Thiên-Huế; 25 tỉnh (thành) đạt loại B; 1 tỉnh (thành) xếp loại C.