Vẫn phải dùng vaccine phòng bệnh

Theo bà Tiến, mặc dù khi sử dụng vaccine có thể gặp rủi ro song vì mục đích bảo vệ toàn thể cộng đồng, nếu tỉ lệ phản ứng sau tiêm chủng vẫn còn nằm trong giới hạn thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì nhất thiết vẫn phải duy trì tiêm chủng để tránh dịch bệnh bùng phát.

Nếu trẻ em không được tiêm chủng hoặc tiêm chủng không đầy đủ, tiêm chủng muộn thì nguy cơ dịch bệnh quay trở lại là rất lớn.

Hiện nay, trên thế giới, gần 30 bệnh truyền nhiễm đã có vaccine phòng bệnh. Nhờ vậy mà nhiều bệnh truyền nhiễm đã được thanh toán, loại trừ hoặc giảm đáng kể số mắc, số chết.

Đơn cử như các bệnh đậu mùa được thanh toán trên toàn cầu từ năm 1979. Ngoài ra, chúng ta đã thanh toán được các bệnh khác như: Uốn ván sơ sinh, bại liệt, sởi, ho gà...

Tại Việt Nam, Chương trình tiêm chủng mở rộng (TCMR) đã được triển khai từ năm 1985. Trong 30 năm qua, hàng trăm triệu liều vaccine đã được tiêm miễn phí cho trẻ em và phụ nữ để phòng 12 loại bệnh truyền nhiễm nguy hiểm: lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B, sởi, bại liệt, viêm não Nhật Bản B, tả, thương hàn, rubella và bệnh do vi khuẩn Hib.

Nhờ có vaccine và tỷ lệ tiêm chủng đạt ở mức cao, Việt Nam cũng đã thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ bệnh uốn ván sơ sinh vào năm 2005.

Tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở trẻ em như bạch hầu, ho gà, sởi… đã giảm hàng trăm đến hàng ngàn lần so với trước khi triển khai Chương trình này.

Thành công của công tác TCMR đã góp phần quan trọng trong việc bảo vệ, nâng cao sức khỏe trẻ em Việt Nam để đạt mục tiêu Thiên niên kỷ.

Với mong muốn giảm thiểu số mũi tiêm cho trẻ em, năm 2009 Bộ Y tế đã đề xuất Liên minh toàn cầu về vaccine và tiêm chủng (GAVI) tài trợ cho Việt Nam loại vaccine mới có độ an toàn cao, tiêm ít mũi mà có thể phòng được nhiều bệnh.

Trên cơ sở đó, GAVI đã hỗ trợ cho VN loại vaccine 5 trong 1 (Quinvaxem) qua Quĩ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) từ tháng 6-2010 để sử dụng trong TCMR.

Vaccine Quinvaxem là vaccine phối hợp phòng 5 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm là bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B và bệnh viêm màng não/viêm phổi nặng do vi khuẩn Hib gây ra. Như vậy chỉ cần một mũi tiêm đã có thể phòng được 5 bệnh cho trẻ em. Đây là loại vaccine đã được WHO tiền thẩm định về chất lượng.

Nghiên cứu lâm sàng đáp ứng kháng thể đối với vaccine Quinvaxem cho thấy, tỷ lệ sinh kháng thể bảo vệ phòng bệnh sau khi tiêm 3 liều vaccine là 100% đối với bệnh bạch hầu, uốn ván; 98% đối với bệnh do Hib gây ra; 97% đối với bệnh ho gà và 94% đối với bệnh viêm gan B.

Sau hơn 6 năm triển khai, đã có khoảng 24,9 triệu liều vaccine Quinvaxem được tiêm cho trẻ vào lúc trẻ được 2, 3, 4 tháng tuổi và tỷ lệ tiêm chủng vaccine này hàng năm đạt trên 90% đã góp phần làm giảm đáng kể tỷ lệ mắc các bệnh nói trên trong khi tại một số nước có tỷ lệ tiêm chủng thấp, đang bùng phát một số bệnh dịch bạch hầu, ho gà,…

Tiêm phòng vaccine cho trẻ tại Trung tâm Y tế Dự phòng Hà Nội. (Ảnh: T.N.K.).

Về nguyên tắc các vaccine đều phải đảm bảo được tính an toàn, hiệu lực và kiểm định nghiêm ngặt mới được đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, giống như thuốc không có một loại vaccine nào dù tốt đến đâu có thể đảm bảo an toàn tuyệt đối 100% như mong muốn.

Mỗi cá thể phản ứng với vaccine ở các mức độ khác nhau và hầu hết chỉ có các phản ứng nhẹ như sốt, sưng đau tại chỗ tiêm và tự khỏi trong 24 giờ, tuy nhiên một số rất ít lại có phản ứng mạnh với vaccine như sốt cao, co giật, quấy khóc kéo dài, tím tái, thậm chí là sốc phản vệ và tử vong.

Việc tử vong sau tiêm chủng có thể xảy ra ở tất cả các loại vaccine kể cả các loại vaccine như vaccine phòng bệnh lao, viêm gan B chứ không phải chỉ có Quinvaxem. Và không phải tất cả các trường hợp tử vong sau tiêm chủng đều là do nguyên nhân phản ứng quá mẫn cá thể đối với vaccine mà còn có nguyên nhân trùng hợp ngẫu nhiên với các bệnh lý khác sẵn có của trẻ tại thời điểm sau tiêm chủng (tại VN mỗi ngày có khoảng 70 trẻ em dưới 1 tuổi bị tử vong do các nguyên nhân khác nhau như nhiễm trùng huyết, viêm não - màng não, viêm phổi, suy hô hấp, bệnh tim bẩm sinh, chết đột tử, sặc sữa...).

“Vì thế, chúng ta phải bình tĩnh nhìn nhận cho thật thấu đáo trước mọi sự cố y khoa (nếu có) để nhận thức và ứng xử chuẩn xác với vaccine”, theo Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến.