Vì sao giá diesel có thể tăng mạnh hơn dầu thô?

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), xuất khẩu diesel và gasoil toàn cầu trong tháng 9 giảm gần 700.000 thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước. Gasoil là nhóm nhiên liệu chưng cất trung bình, trong đó có dầu diesel. Nguồn cung suy giảm trong khi nhu cầu vẫn cần được đáp ứng đã đẩy giá nhiên liệu này lên cao.

Báo cáo thị trường dầu mỏ tháng 10 của IEA cho biết giá diesel chuẩn tại Singapore vượt 200 USD/thùng trong tháng 9. Tại châu Âu và Mỹ, giá có thời điểm lên khoảng 220 USD/thùng. Một thùng dầu tương đương khoảng 159 lít, nhưng đây là giá tham chiếu trên thị trường quốc tế, không phải giá bán lẻ tại cây xăng.

Giá diesel không chỉ phụ thuộc vào giá dầu thô. Dầu thô phải được đưa vào nhà máy lọc dầu để chế biến thành các sản phẩm như xăng, diesel và nhiên liệu bay. Vì vậy, giá diesel còn chịu ảnh hưởng của công suất lọc dầu, cơ cấu sản phẩm, lượng hàng tồn kho, khả năng xuất khẩu và chi phí vận chuyển.

Khi nguồn cung dầu thô bị gián đoạn, hoạt động lọc dầu gặp khó khăn hoặc các nhà máy không thể tăng sản lượng diesel đủ nhanh, giá nhiên liệu thành phẩm có thể tăng mạnh hơn giá nguyên liệu đầu vào. Chênh lệch giữa giá sản phẩm lọc dầu và giá dầu thô, thường được gọi là biên lợi nhuận lọc dầu, cũng có thể tăng lên khi nguồn cung sản phẩm khan hiếm.

Theo IEA, sản lượng diesel và gasoil toàn cầu trong quý II giảm khoảng 1,5 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước, xuống 26,4 triệu thùng/ngày. Cơ quan này ước tính sản lượng trong quý III tiếp tục thấp hơn cùng kỳ khoảng 1,7 triệu thùng/ngày, ở mức 27,2 triệu thùng/ngày.

Tồn kho dầu toàn cầu cũng chịu sức ép. Đến cuối tháng 9, lượng dầu tồn kho được IEA theo dõi thấp hơn 509 triệu thùng so với cuối tháng 2. Tồn kho thấp khiến thị trường khó bù đắp nhanh lượng nhiên liệu thiếu hụt khi xảy ra gián đoạn nguồn cung.

IEA dự báo nguồn cung dầu toàn cầu sẽ phục hồi trong năm 2027, nhưng điều đó không đồng nghĩa thị trường diesel lập tức trở lại trạng thái bình thường. Lượng cung tăng thêm có thể chưa đủ để bù toàn bộ phần thiếu hụt tích lũy trong năm 2026. Việc bổ sung tồn kho có thể vẫn là sức ép đối với thị trường trong nửa đầu năm 2027.

Việt Nam chịu tác động ra sao?

Diễn biến giá diesel quốc tế là một yếu tố cần theo dõi tại Việt Nam, nơi nhiên liệu này được sử dụng rộng rãi trong vận tải hàng hóa, xe khách, máy móc công nghiệp và sản xuất. Nếu giá nhập khẩu hoặc chi phí cung ứng tăng, doanh nghiệp vận tải và các ngành sử dụng nhiều diesel có thể chịu thêm áp lực chi phí.

Tuy nhiên, không thể lấy mức giá diesel quốc tế để suy ra trực tiếp giá bán lẻ trong nước. Giá tại Việt Nam còn phụ thuộc vào nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu trong nước, lượng nhập khẩu, chi phí vận chuyển, thuế và cơ chế điều hành giá.

Ngày 8/10, giá bán lẻ tối đa đối với dầu diesel 0,05S trong nước giảm 589 đồng/lít, xuống 29.128 đồng/lít. Diễn biến này cho thấy giá bán lẻ trong nước được điều chỉnh theo cơ chế riêng, không nhất thiết biến động cùng chiều hoặc cùng mức với giá tham chiếu quốc tế tại từng thời điểm.

Để đánh giá đầy đủ mức độ ảnh hưởng đến Việt Nam, cần theo dõi thêm giá diesel thành phẩm tại các thị trường cung ứng, lượng nhập khẩu, sản lượng trong nước và những kỳ điều hành giá tiếp theo. Dữ liệu hiện có cho thấy thị trường diesel thế giới đang chịu sức ép về nguồn cung, nhưng chưa đủ để kết luận Việt Nam sẽ thiếu diesel hoặc giá bán lẻ trong nước chắc chắn tăng.