Vì sao túi khí trên Ford Explorer có thể gây bỏng?

Cuộc điều tra hơn 1,2 triệu Ford Explorer tại Mỹ đặt ra vấn đề đáng chú ý với cả những người đang sử dụng mẫu SUV này tại Việt Nam.

Ngày 6/11/2026, Cơ quan An toàn Giao thông Cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) mở cuộc điều tra sơ bộ đối với 1.236.155 xe Ford Explorer đời 2021–2026, sau khi tiếp nhận các báo cáo về tình trạng bỏng nghiêm trọng liên quan đến túi khí bên gắn trên ghế.

Theo hồ sơ điều tra, NHTSA đã nhận được 8 đơn khiếu nại của chủ xe và 4 báo cáo thương tích thuộc hệ thống báo cáo sớm của nhà sản xuất. Những người bị thương gồm lái xe và hành khách ngồi ghế trước. Các trường hợp được mô tả chủ yếu là bỏng độ hai hoặc độ ba, phải điều trị y tế. Một số báo cáo liên quan đến cảnh sát sử dụng phiên bản Ford Explorer Police Interceptor.

Đây là cuộc điều tra nhằm xác định phạm vi, tần suất và hậu quả an toàn tiềm ẩn của vấn đề. Việc mở điều tra không đồng nghĩa NHTSA đã kết luận túi khí có lỗi thiết kế hoặc toàn bộ số xe thuộc diện xem xét đều có nguy cơ.

Khí nóng và hóa chất có thể gây bỏng

Để hiểu vì sao túi khí có thể gây bỏng, cần nhìn vào cách thiết bị này hoạt động. Khi cảm biến phát hiện va chạm đủ điều kiện kích hoạt, bộ điều khiển túi khí gửi tín hiệu đến bộ tạo khí. Một phản ứng hóa học được khởi động, tạo ra lượng khí lớn trong thời gian cực ngắn để làm phồng túi khí. Theo NHTSA, quá trình này diễn ra trong chưa đầy 1/20 giây.

Với túi khí bên, thời gian bung còn nhanh hơn do khoảng cách giữa người ngồi và vị trí va chạm rất nhỏ. Viện Bảo hiểm An toàn Đường cao tốc Mỹ (IIHS) cho biết túi khí bên thường phải bung trong khoảng 10–20 mili giây sau khi xảy ra va chạm bên.

Phản ứng hóa học tạo khí sinh ra nhiệt. Trong quá trình túi khí bung, khí nóng được giải phóng qua các vị trí thoát khí, trong khi bề mặt túi cũng có thể nóng lên. Nếu khí nóng hoặc vật liệu nóng tiếp xúc với da, người ngồi có thể bị bỏng nhiệt. Nhiệt cũng có thể làm nóng chảy quần áo, khiến tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn.

Ngoài nhiệt, phản ứng tạo khí có thể sinh ra các sản phẩm phụ dạng hạt hoặc bụi có tính kiềm. Nếu những chất này thoát ra ngoài và tiếp xúc với da hoặc mắt, chúng có thể gây kích ứng, thậm chí bỏng hóa chất.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa Cutis năm 2022 mô tả các sản phẩm phụ dạng khí dung có tính ăn mòn, trong đó có natri hydroxit, natri bicarbonate và oxit kim loại. Những chất này có thể gây tổn thương khi tiếp xúc với da. Tuy nhiên, thành phần hóa học cụ thể phụ thuộc vào công nghệ bộ tạo khí; không thể mặc định mọi loại túi khí đều sử dụng cùng một hóa chất hoặc tạo ra lượng sản phẩm phụ giống nhau.

Một dạng tổn thương khác là bỏng ma sát. Khi túi khí bung ra với tốc độ rất cao, bề mặt vải có thể cọ xát mạnh vào da, gây trầy xước hoặc bỏng ma sát, đặc biệt ở những vùng cơ thể tiếp xúc trực tiếp với túi khí.

Như vậy, bỏng liên quan đến túi khí có thể xuất phát từ khí nóng, bề mặt túi nóng, các sản phẩm phụ có tính ăn mòn hoặc lực ma sát giữa túi khí và cơ thể. Đây là những cơ chế đã được ghi nhận trong các nghiên cứu y khoa về chấn thương liên quan đến túi khí.

Tuy nhiên, những cơ chế trên chỉ giải thích khả năng gây bỏng nói chung. NHTSA chưa công bố kết luận xác định nguyên nhân cụ thể trong các trường hợp Ford Explorer đang được điều tra.

Vì sao túi khí bên cần được xem xét riêng?

Không giống túi khí trước đặt ở vô lăng hoặc bảng táp-lô, túi khí bên gắn trên ghế nằm ngay cạnh thân người ngồi. Khi xảy ra va chạm ngang, khoảng không giữa người và phần thân xe bị biến dạng rất hẹp. Túi khí phải bung nhanh để tạo lớp đệm trước khi cơ thể va vào cửa xe hoặc vật thể bên ngoài.

Đây là yêu cầu thiết kế quan trọng, nhưng cũng khiến túi khí bên có đặc điểm hoạt động khác túi khí trước. Vị trí lắp đặt gần cơ thể đồng nghĩa luồng khí thoát ra, bề mặt túi và hướng bung đều cần được kiểm soát chặt chẽ.

Cần phân biệt túi khí bên gắn trên ghế với túi khí rèm. Loại thứ nhất thường bung từ cạnh ghế để bảo vệ ngực và thân người; loại thứ hai bung từ khu vực mui xe, trải dọc cửa sổ nhằm bảo vệ đầu người ngồi. Hai hệ thống có thể phối hợp để bảo vệ người trong va chạm ngang.

Theo IIHS, túi khí bên giúp hạn chế việc đầu và ngực va vào phần kết cấu xe bị biến dạng, phương tiện khác hoặc vật thể bên ngoài. Một nghiên cứu của NHTSA được IIHS dẫn lại cho thấy, trong các vụ va chạm bên gần vị trí người ngồi, hệ thống kết hợp túi khí rèm bảo vệ đầu và túi khí bên bảo vệ thân người giúp giảm khoảng 31% nguy cơ tử vong cho lái xe và hành khách ghế trước.

Điều này cho thấy không thể chỉ nhìn vào những trường hợp chấn thương do túi khí để phủ nhận lợi ích của thiết bị. Vấn đề cần đánh giá là liệu hệ thống có hoạt động đúng thiết kế, bảo vệ được người ngồi và không tạo ra nguy cơ thương tích bất hợp lý hay không.

Người dùng Ford Explorer tại Việt Nam có cần lo ngại?

Vụ điều tra tại Mỹ có liên hệ trực tiếp với thị trường Việt Nam bởi Ford Explorer thế hệ thứ sáu từng được phân phối chính hãng trong nước. Theo công bố của Ford Việt Nam, mẫu xe này được nhập khẩu nguyên chiếc từ Mỹ và dự kiến giao đến khách hàng từ giữa tháng 2/2022.

Đến tháng 7/2025, Ford Explorer ngừng bán tại Việt Nam và chưa có kế hoạch ra mắt thế hệ mới. Tuy nhiên, việc dừng phân phối không đồng nghĩa những chiếc xe đã bán trước đó không còn đáng quan tâm. Explorer vẫn hiện diện trên thị trường xe đã qua sử dụng, trong khi nhiều xe đời 2022–2023 đã được bàn giao cho khách hàng trong nước.

Điểm đáng chú ý là thời gian phân phối Explorer thế hệ thứ sáu tại Việt Nam nằm trong khoảng đời xe mà NHTSA đang điều tra. Mẫu xe bán tại Việt Nam cũng được nhập khẩu từ Mỹ. Đây là cơ sở để đặt câu hỏi về khả năng liên quan giữa những chiếc Explorer đang lưu hành trong nước và vấn đề túi khí được cơ quan Mỹ xem xét.

Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào tên mẫu xe và nguồn gốc nhập khẩu để kết luận xe tại Việt Nam có cùng lỗi. Cần xác định cụ thể năm sản xuất, mã linh kiện, cấu hình túi khí và phạm vi xe bị ảnh hưởng. NHTSA hiện chưa công bố kết luận rằng tất cả xe Explorer đời 2021–2026 đều có lỗi.

Với người sử dụng ô tô, vụ việc là lời nhắc rằng túi khí không phải thiết bị có thể thay thế dây an toàn. Người ngồi cần thắt dây an toàn, giữ tư thế đúng và tránh ngồi quá gần khu vực túi khí. Chủ xe cũng không nên tự ý thay đổi bọc ghế, lắp phụ kiện hoặc can thiệp vào khu vực tích hợp túi khí bên, bởi những thay đổi này có thể cản trở khả năng bung của thiết bị.