Vì sao urea sốt giá?

Sản xuất đạm urê tại Nhà máy Đạm Ninh Bình

Bất ngờ tăng giá

Nếu như tính đến thời điểm cuối tháng 5, đầu tháng 6-2015, giá phân urea vẫn giữ ở mức ổn định, giá đạm Phú Mỹ tại Đà Nẵng có giá 8.300 đồng/kg, đạm Ninh Bình ở mức 7.700 đồng/kg thì hai tuần trở lại đây, giá hai loại phân bón này có mức nhích lên trông thấy. Một số đại lý cấp 1 tại Đà Nẵng cho hay, hơn một tuần trở lại đây, giá bán cho đại lý cấp hai đối với urea Phú Mỹ đã nhích lên mức 8.500 đồng/kg và urea Ninh Bình ở mức 8.200 – 8.300 đồng/kg. Nhìn mặt bằng chung, giá urea trên thị trường đã được đẩy lên mức trung bình 1.000 đồng/kg, có nghĩa lên 1 triệu đồng/tấn so với thời điểm trước đó nửa năm.

Lý giải nguyên nhân của sự tăng giá này, chủ một đại lý cấp 1 chuyên phân phối phân bón tại Đà Nẵng cho biết, là do đã vào vụ mùa, nhưng nguồn cung lại thiếu hụt so với cầu nên dẫn đến giá urea tăng cao. Lý do nguồn cung thiếu hụt hẳn so với cầu được đưa ra là do Thông tư 35 của Bộ Công thương được ban hành hồi tháng 10-2014 giống như một chiếc “rào chắn” các DN nhập khẩu phân bón, nên từ thời điểm đó đến nay các DN nhập khẩu phân bón dè dặt hẳn, không dám nhập nhiều. Trong khi một số nhà máy urea lại đang trong thời gian bảo trì nên khiến cho cung không đủ cầu. Điều này tất yếu dẫn đến việc giá urea trên thị trường tăng lên.

Trao đổi với Đại Đoàn Kết chiều ngày 22-6, ông Vũ Duy Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Vinacam cho biết, từ thời điểm Bộ Công thương ra Thông tư 35 đến nay, lượng phân đạm được nhập về giảm trông thấy. Theo ông Hải, chính sách này của Bộ Công thương giống như một tấm rào chắn khiến cho DN trở nên e dè trong việc nhập khẩu sản phẩm này. Nếu như trước đây, các DN được nhập khẩu thoải mái, việc đáp ứng nguồn cung cho sản xuất đủ, giá phân bón đến tay người nông dân khá ổn định, thì nay khi có “rào chắn 35”, lượng urea nhập khẩu giảm hẳn, lại đang vào chính vụ mùa nên tất yếu dẫn đến cung thiếu hụt so với cầu, giá urea bị đẩy lên là điều dễ hiểu.

Thông tư thành “rào cản”?

Bình luận về Thông tư 35, ông Hải cho rằng, Thông tư không hoàn toàn gây khó khăn về thủ tục cho DN song về mặt thời gian thì có. Bởi, theo quy định của Thông tư này, các DN nhập khẩu phân bón phải có hợp đồng nhập khẩu thì mới được cấp giấy phép nhập khẩu, có nghĩa, hàng phải được chuyển xuống tàu rồi, DN mới được gửi hồ sơ để xin cấp phép. Tuy nhiên, trong thời gian chờ đợi, DN không biết có được cấp phép nhập khẩu hay không trong khi hợp đồng đã ký kết với đối tác, bởi vậy, đó thực sự là rủi ro với DN nhập khẩu, vì ngộ nhỡ Bộ Công thương không đồng ý, thì hàng đã ký kết rồi sẽ… đi đâu về đâu? Chính vì ràng buộc này nên thời gian qua, các DN nhập khẩu phân bón vô cùng e ngại, không dám thực hiện các hợp đồng vì lo sợ rủi ro. Đó còn chưa kể thuế nhập khẩu phân bón cũng đã tăng… nên càng khiến các DN ngành phân bón dè dặt hơn.

“Trong khi nhu cầu phân đạm đang tăng cao, một số nhà máy sản xuất phân bón trong nước lại có vấn đề về kỹ thuật, DN nhập khẩu lại e dè thì đương nhiên thị trường sẽ dẫn đến thực trạng cầu vượt cung. Điều này tất yếu dẫn đến giá urea bị đẩy lên cao. Và trên thực tế giá urea trên thị trường đã chênh hơn giá bán tại các nhà máy trong nước tới 1 triệu đồng/ tấn”- ông Hải lý giải. “Điều này khiến tôi phải đặt câu hỏi: Thông tư 35 sinh ra để làm gì? Nếu không làm cho thị trường được ổn định hơn, giá phân bón đến tay người nông dân hợp lý hơn, ngược lại, gây thêm tâm lý e ngại cho cộng đồng DN trong việc nhập khẩu để đáp ứng nguồn cung ra thị trường”- ông Hải đặt câu hỏi. Ông Hải cũng cho rằng, các chính sách nhà quản lý đưa ra đáng lẽ cần phải thông thoáng để tạo điều kiện cho người dân, DN hoạt động, yên tâm sản xuất kinh doanh thì với Thông tư 35, chỉ gây thêm phiền hà cho DN, vô hình trung cũng gây áp lực về giá urea cho bà con nông dân.
Còn nhớ, thời điểm Thông tư 35 được Bộ Công thương ban hành hồi tháng 10 năm 2014, Hiệp hội Phân bón Việt Nam cũng đã từng lên tiếng không đồng tình. Bởi theo Hiệp hội này, các quy định trong Thông tư 35 không hề giúp cho thị trường đi vào ổn định, ngược lại chỉ làm trầm trọng thêm việc nhập khẩu phân bón, không mang tính khoa học và thị trường.

Trước phản ứng của Hiệp hội Phân bón và nhiều DN trong ngành, Bộ Công thương cũng đã nêu quan điểm, việc ban hành Thông tư 35 nhằm giảm thiểu tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng tồn tại thời gian dài. Thông tư 35 sẽ giúp kiểm soát chặt nguồn vào, số lượng, xuất xứ, số lượng phẩm cấp các mặt hàng để hạn chế hàng lậu... Tuy nhiên, nhiều chuyên gia trong ngành cho rằng, nếu nhà quản lý lơ là trong việc kiểm soát, không mạnh tay trong xử lý… thì một mình Thông tư 35 thôi sẽ không thể hạn chế được nạn phân bón giả và phân bón kém chất lượng đã trở thành vấn nạn trong thời gian qua. Thêm vào đó, Việt Nam đang hội nhập sâu rộng với thế giới đòi hỏi mọi ngành, nghề, mọi DN đều phải tôn trọng “sân chơi” bình đẳng của cơ chế thị trường. Do đó, các nhà quản lý không nên áp dụng liệu pháp “không quản được thì cấm” như lâu nay vẫn làm, bởi như vậy là đi ngược với nguyên lý thị trường, cuối cùng chỉ người dân là chịu thiệt.