Vững vàng hội nhập

Hôm nay (31/12) Cộng đồng ASEAN chính thức được hình thành với 10 quốc gia. Để kỷ niệm sự kiện trọng đại này, sáng sớm nay, tại Trụ sở Bộ Ngoại giao ở Hà Nội diễn ra lễ thượng cờ ASEAN với sự chủ trì của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh cùng các quan chức ngoại giao của các nước ASEAN tại Hà Nội.

Lễ thượng cờ giống như ở Hà Nội cũng sẽ được tổ chức tại các quốc gia thành viên khác trong ASEAN, chứng tỏ một điều, với hơn 620 triệu dân ASEAN đây sẽ là một ngày đáng nhớ khi những “biên giới” mềm dần được xóa nhòa. Nhưng, để có ngày hôm nay là cả một chặng được dài ASEAN nắm tay nhau cùng nỗ lực xóa bỏ rào cản để hòa mình vào “sự thống nhất trong đa dạng”.

Chỉ nói riêng trong việc chuẩn bị thành lập Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), từ năm 2013, các Bộ trưởng kinh tế ASEAN đã thống nhất một danh sách các biện pháp ưu tiên mà các nước ASEAN cần tập trung xây dựng Cộng đồng kinh tế. Tính đến 31/3/2015, ASEAN đã thực hiện được 91,1% các biện pháp ưu tiên đó. Trong số các nước ASEAN thì Việt Nam và Singapore là 2 nước có tỷ lệ thực hiện cao nhất, đạt 94,5%. Trong các lĩnh vực cụ thể cũng đều có những tiến triển nhất định.

Có 3 lĩnh vực nổi bật nhất trong hợp tác kinh tế ASEAN là thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ và đầu tư. Điểm nổi bật nhất trong phần thương mại hàng hóa là đến nay Việt Nam đã phải thực hiện việc cắt giảm thuế quan trong khuôn khổ ASEAN. Cơ bản các nước ASEAN 6 đã hoàn thành từ năm 2010 rồi, còn 4 nước CLMV trong đó có Việt Nam đến năm 2015 này phải giảm thuế suất về 0-5% đối với khoảng 97% biểu thuế, trong số 97% đó thì đã có 90% là đã hoàn toàn xóa bỏ thuế quan.

Một số những điểm nổi bật nữa trong phần hợp tác hội nhập về hàng hóa, đó là cơ chế 1 cửa ASEAN. Đây cũng là nội dung được các nước ASEAN đẩy nhanh. Và tất cả các nước đang cố gắng triển khai xây dựng cơ chế 1 cửa quốc gia để kết nối vào cơ chế 1 cửa ASEAN. Cơ chế 1 cửa ASEAN hiện đang trong giai đoạn thí điểm và hy vọng 1-2 năm tới có thể kết nối được thành cơ chế chung của ASEAN. Về cơ chế tự chứng nhận xuất xứ cũng là một chương trình được ASEAN đẩy nhanh.

Bản chất của chương trình này là các nhà xuất nhập khẩu, thay vì họ xin cơ quan chính phủ cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa của mình để được hưởng thuế ưu đãi thì họ sẽ được tự chứng minh nguồn gốc, xuất xứ đó. Việc này giúp đẩy nhanh thủ tục xuất nhập khẩu, tăng tỷ lệ tận dụng ưu đãi của doanh nghiệp và giảm chi phí trong quá trình xuất nhập khẩu.

Đương nhiên, trước ngưỡng cửa hội nhập vẫn còn nhiều doanh nghiệp “mù mờ” về tiến trình này. Trong phiên họp Chính phủ vừa diễn ra hôm 29/12, đề cập đến các giải pháp giúp chúng ta chủ động hội nhập sâu vào kinh tế thế giới, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải cho rằng, trong bối cảnh hội hiện nay, các cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Công thương cần chủ động các giải pháp giải quyết kịp thời vướng mắc cho doanh nghiệp. Nếu không có bộ máy kịp thời xử lý những vấn đề liên quan đến thị trường, không thể bảo vệ doanh nghiệp Việt trước làn sóng hội nhập.

Điều ấy cũng là dễ hiểu, là người nắm phần kinh tế đối ngoại, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh cho biết thông tin rất đáng lo ngại khi có tới 60-80% doanh nghiệp chưa hiểu về ASEAN, chỉ có 10% doanh nghiệp thụ hưởng được cơ hội từ cộng đồng ASEAN. Nếu doanh nghiệp không chủ động hội nhập, vẫn thụ động như hiện nay rất khó tận dụng các cơ hội để phát triển.

Điều này, Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh cũng đã từng chia sẻ với ĐĐK hơn một tháng trước đây khi mới trở về từ Hội nghị Cấp cao ASEAN 27.

Trước đó nữa vào khoảng tháng 10, bà Cao Thanh Diệp (Bộ Công thương) khi được hỏi về hội nhập kinh tế trong ASEAN- vấn đề của Việt Nam đã nói: “Cái quan trọng nhất là ngoài việc giới thiệu về các kết quả xây dựng Cộng đồng kinh tế ASEAN cũng như những tác động của Cộng đồng kinh tế ASEAN có thể gây ra đối với nền kinh tế Việt Nam thì quan trọng nhất phải làm rõ được bản chất của hội nhập kinh tế ASEAN. Đó là quá trình từ rất lâu rồi chứ không phải là mới, qua một đêm mà nó có thể làm cho thay đổi hoàn toàn cơ cấu kinh tế của Việt Nam; và phải giải thích để doanh nghiệp và người dân hiểu được bản chất đó để họ không quá lo lắng. Bản thân bên Bộ Công thương nhận được rất nhiều quan ngại của doanh nghiệp, họ rất lo lắng đến cuối 2015 khi Cộng đồng kinh tế ASEAN ra đời thì doanh nghiệp sẽ phải chịu cạnh tranh với hàng hóa nước ngoài”.

Còn PGS.TS Trịnh Thị Thu Hương (Khoa Kinh tế và kinh doanh quốc tế, ĐH Ngoại thương Hà Nội) thì nhận định: Về sự chuẩn bị của các cơ quan chức năng Việt Nam cho quá trình hội nhập AEC thì tôi nghĩ rằng các cơ quan của chúng ta, đặc biệt thời gian gần đây, có rất nhiều động thái cho việc hội nhập Cộng đồng này, thể hiện qua việc các bộ, ngành, nhất là VCCI tổ chức rất nhiều hội thảo về AEC, về cơ hội cho doanh nghiệp, về thách thức của doanh nghiệp trong hội nhập AEC này. Tôi đánh giá rất cao những động thái đó của các cơ quan, ban ngành của Việt Nam.

Thực ra, vào AEC chúng ta có nhiều cơ hội và triển vọng. Cơ hội đầu tiên là cơ hội về thị trường. Đây là thị trường có sức mua rất lớn, nhiều tiềm năng cho các doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội lớn cho các sản phẩm Việt Nam, thâm nhập thị trường của 10 nước ASEAN. Cơ hội thứ 2 là cơ hội về lao động. Khi hội nhập sâu vào AEC, thì độ luân chuyển của thị trường lao động rất lớn. Cơ hội thứ 3 là cơ hội về thu hút vốn đầu tư trong nội tại ASEAN và bên ngoài ASEAN. Cuối cùng là cơ hội lấy ASEAN làm bàn đạp để tiếp cận thị trường, tiếp cận nguồn vốn, tiếp cận thị trường lao động như thị trường Mỹ, EU, Nhật…

Đây là những cơ hội chính mà các doanh nghiệp Việt Nam cần phải nhìn nhận rất kỹ và từ đó có thể có các chiến lược cho riêng mình để hội nhập thành công. Rõ ràng và minh bạch về cơ hội - triển vọng như thế; nên doanh nghiệp cần và phải tự nhìn thấy ngay bên cạnh mình có một thị trường lớn như vậy thì tại sao mình lại không vào thị trường đó trước. Đó chính là khả năng đi trước đón đầu của chính doanh nghiệp.

Tiếc rằng, theo một số chuyên gia, cái này là cái mà doanh nghiệp Việt Nam chúng ta chưa hoàn toàn nhận thức được. Trước đây, một số doanh nghiệp Việt Nam cũng xuất sản phẩm của mình sang 1 số thị trường như Lào, Campuchia, Thái Lan. Nhưng khi có AEC rồi thì doanh nghiệp Việt Nam sẽ sang được những thị trường của các nước phát triển hơn Việt Nam như Thái Lan, Singapore, Malaysia, Philippines, Indonesia.

Vấn đề là, bên cạnh sự giúp sức của Nhà nước, doanh nghiệp cần dũng cảm đối mặt với những khó khăn, không thể “bình chân như vại”. Cùng đó là phải đầu tư nhiều hơn kể cả tiềm lực về tài chính, nhân lực và đặc biệt là dám đầu tư vào việc mở rộng thị trường, đầu tư những khoản thích đáng cho xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường và đào tạo tìm được đội ngũ cán bộ nhân lực để có thể giúp vững vàng trong kinh doanh quốc tế cũng như kinh doanh ngay tại thị trường Việt Nam. Đó là cách tốt nhất để hội nhập thành công.