Xã hội hóa đường sắt, tại sao không?

Bộ trưởng, Chủ nhiệm VPCP Mai Tiến Dũng- Tổ trưởng tổ công tác của Thủ tướng phát biểu tại buổi làm việc với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.

Vẫn nặng tư tưởng bao cấp

Truyền đạt 6 vấn đề Thủ tướng đặt ra cho ngành đường sắt, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng cho biết: Thứ nhất, Thủ tướng yêu cầu Tổng Công ty tính toán để nâng sức cạnh tranh.

“Hay nói cách khác là có vẻ tư tưởng bao cấp vẫn còn đè nén trong thời kinh tế thị trường”. Phải làm rõ lý do vì sao hành khách lại bỏ vận tải đường sắt, trong khi hàng không, đường bộ lại tăng.

Thứ hai, Thủ tướng nhắc nhở vấn đề an toàn đường sắt, chất lượng lao động, ý thức trách nhiệm của người lao động. Đặc biệt người dân rất lo ngại tình hình tai nạn giao thông đường sắt, tuy có giảm so với năm 2016 nhưng các vụ việc xảy ra gần đây liên quan đến an toàn tàu chạy, gây hư hỏng toa xe, kết cấu hạ tầng gây thiệt hại về người…

Bộ trưởng nhắc tới các vụ việc cụ thể như tai nạn tại ga Yên Viên, Hà Nội và sự cố điều hành 2 đoàn tàu vào cùng một đường ở ga Suối Vận (Bình Thuận) tuy không gây thiệt hại lớn nhưng cho thấy ý thức, trách nhiệm của cán bộ, người lao động.

Thứ ba là việc kêu gọi các nhà đầu tư tham gia khai thác, triển khai xã hội hóa các dịch vụ hạ tầng. Thứ tư, cần phải quan tâm đẩy mạnh khai thác hạ tầng hiện có. Trong điều kiện khó khăn về vốn đầu tư, cần có giải pháp duy trì an toàn, tập trung khai thác tối đa năng lực trên từng tuyến cụ thể.

Thứ năm, Thủ tướng nhắc nhở Tổng Công ty về công tác tổ chức, quản lý và thực hiện các dự án nâng cấp cải tạo các đường ngang, nhất là việc phối hợp với địa phương xây dựng các đường gom. Thứ sáu là vấn đề cổ phần hóa. Tổ công tác cho biết Tổng Công ty đã làm khá sớm nhưng việc thoái vốn đến nay chưa đạt yêu cầu, mặc dù có thể do sự hấp dẫn, do thị trường nhưng phải đẩy mạnh thực hiện.

Hành khách “bỏ rơi” do chất lượng dịch vụ

Giải trình với Tổ công tác, ông Vũ Anh Minh- Chủ tịch HĐTV Tổng Cty đường sắt Việt Nam cũng nêu thực trạng hiện nay kết cấu hạ tầng đường sắt rất lạc hậu, tốc độ bảo trì cũng rất chậm.

“Theo tốc độ bảo trì hiện nay thì phải mất 70 năm nữa mới quay hết một vòng bảo trì. Nhưng nếu đến 70 năm nữa thì không biết sản phẩm còn lại gì? Rồi khi ấy sẽ có những hạng mục bị hỏng nặng hơn thì tính thế nào?”- ông Minh băn khoăn.

Theo ông Minh, đường sắt vẫn là nền kinh tế xương sống của ngành GTVT nên Tổng Công ty quyết tâm giữ những ưu điểm của đường sắt như vận tải khối lượng lớn, tính an toàn, chỉ số đúng giờ cao, các ga đường sắt tạo điều kiện cho dân đi lại... Bên cạnh đó, khắc phục những nhược điểm như tốc độ di chuyển còn chậm, chất lượng dịch vụ kém. “Khi các phương thức khác đã tiệm cận nhu cầu của dân thì đường sắt vẫn rất lạc hậu, hạ tầng và thiết bị cũng như vậy”- ông Minh nhận định và cho rằng hành khách bỏ đường sắt đi không phải vì giá vé mà hành khách bỏ đi vì chất lượng dịch vụ, đặc biệt là chất lượng vệ sinh của đường sắt còn thấp.

Lãnh đạo Tổng Cty đường sắt cũng khẳng định sẽ khắc phục tất cả nhược điểm đã nêu, đồng thời đưa ra các giải pháp như bán vé sớm, bán vé linh hoạt, đa hình thức...

Về an toàn đường sắt, ông Minh cho biết Tổng Cty đã có báo cáo, đề xuất với Chính phủ gói nâng cấp hàng trăm đường giao cắt với đường sắt. Bởi thực tế có những điểm dù có còi, có biển báo nhưng lái xe vẫn cố cho vượt đường sắt, gây tai nạn, và đường sắt cũng phải chịu không ít thiệt hại.

“Cái chúng tôi quan tâm nhất là đóng được các lối đi trái phép, gây ra hiểm hoạ về ATGT đường sắt. Thời gian qua, chúng tôi đã chỉ đạo từng đơn vị quản lý trên địa bàn, gắn trách nhiệm người đứng đầu”- ông Minh cho biết.

Người dân sốt ruột chờ tàu lửa chạy qua.

Bài toán xã hội hóa

Lý giải về vấn đề ít nhà đầu tư mặn mà với đường sắt, ông Vũ Tá Tùng- Tổng Cty Đường sắt Việt Nam cho biết, những năm qua ngành đường sắt đã mở cửa hết cỡ chứ không phải đóng cửa trong nội bộ để thu hút đầu tư.

“Chúng tôi cũng có khát vọng như hàng không, đường bộ. Ngành đường sắt rất muốn nguồn lực xã hội đầu tư vào, nhưng cơ chế hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu nhà đầu tư. Theo thông lệ quốc tế, đầu tư cầu và đường sắt chính phủ đầu tư hoàn toàn, tư nhân không đầu tư. Tư nhân chỉ đổ vào đầu, cuối, nhà ga, khu công nghiệp, đường kết nối vào khu công nghiệp”.

Lấy ví dụ về khó thu hút đầu tư, ông Tùng chia sẻ hai tập đoàn có tiềm năng là SunGroup và VinGruop đều muốn đầu tư nâng cấp tàu để chở khách du lịch đến Bà Nà và Sa Pa, nhưng chưa thể tính được đầu ra nên dự án vẫn đình lại. Với nhà đầu tư nước ngoài, họ nói nếu được chi phối thì mới đầu tư.

“Đường sắt Việt Nam tư duy còn bao cấp, ứng dụng công nghệ lạc hậu có ý đúng. Vì nếp nghĩ giữ an toàn hàng đầu hằn sâu vào tất cả cán bộ, nếu sáng tạo quá, đi nhanh quá vi phạm nguyên tắc điều hành vận tải đường sắt”- ông Tùng lý giải.

“Phải cạnh tranh, không thể bó mãi trong nội bộ ngành”- Phó Chủ nhiệm VPCP Lê Mạnh Hà nói. Đường sắt phải học tập kinh nghiệm của hàng không, vì sao họ phát triển nóng như vậy dù đầu tư mua máy bay đâu có rẻ. Thế mà khách hàng kể cả là nông dân cũng có thể đi máy bay. Vì vậy, phải tính toán phải thay đổi mạnh mẽ, bỏ tư duy cũ đi mới mong đột phá.

“Tại sao đường bộ, hàng không thu hút được xã hội hóa còn đường sắt lại không?”- Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn đặt vấn đề. Phải nhìn sang các nước lân cận như Nhật Bản, phát triển hạ tầng đường sắt nhờ hoàn toàn vào xã hội hóa còn ta thì không. Gợi mở về việc thu hút nguồn lực dựa vào nguồn lực sẵn có như đất đai, ông Tuấn lấy ví dụ, với khu đất ở ga Hàng Cỏ, có thể chuyển đổi công năng khu đất này kết hợp với ngầm hóa mới hút được đầu tư.