Xả thải đi đâu?

Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 1 tỉnh Bình Thuận được cấp phép nhận chìm khoảng 1 triệu mét khối bùn cát tại khu vực biển Hòn Cau (Bình Thuận).

Có lẽ một trong những vấn đề đang lúng túng nhất của chúng ta hiện nay là câu chuyện về điện. Những phương pháp cũ như nhiệt điện đã bộc lộ những bất cập về môi trường. Thủy điện vừa và nhỏ ở dọc miền Trung những năm qua cũng đã gây ra nhiều tác hại đến đời sống nhân dân vùng hạ lưu…Trong khi đó các phương pháp sản xuất điện hiện đại của thế giới thì chúng ta chưa theo kịp. Thực tế này không phải chỉ đối với điện mà đối với cả nhiều ngành công nghiệp khác cũng vậy. Việt Nam hiện vẫn đang phải sử dụng những nhà máy điện, nhà máy thép và các nhà máy công nghiệp khác theo phương pháp lạc hậu rất tác hại đến môi trường mà nhiều nước trên thế giới đã loại bỏ.

Càng ngày, vấn đề môi trường trong phát triển kinh tế càng trở lên quá quan trọng, là vấn đề cực lớn. Điều này đòi hỏi bản lĩnh và thực tâm của các nhà lãnh đạo ở cả địa phương và trung ương trong việc quyết định các dự án kinh tế. Không đánh đổi môi trường lấy lợi ích kinh tế phải thể hiện trong mọi quyết sách chứ không phải chỉ là một câu khẩu hiệu.

Việc vừa mới đây, UBND tỉnh Quảng Bình đã có công văn nêu rõ tỉnh không cho phép xem xét, nghiên cứu để bổ sung trở lại vào quy hoạch đối với các dự án thủy điện đã đề nghị Bộ Công thương loại ra khỏi quy hoạch và các dự án có công suất từ 3 MW trở xuống là một việc làm đúng. Công văn này nhằm hạn chế tác hại của các công trình thủy điện, đồng thời tránh xảy ra việc bổ sung các dự án thủy điện nhỏ không hiệu quả, gây lãng phí thời gian, công sức đối với doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước các cấp. Bởi vì ngay trên địa bàn tỉnh Quảng Bình cũng vừa mới có nhà máy thủy điện Hố Hô đã hoạt động và một số dự án trên sông Long Đại, thượng nguồn sông Gianh chưa xây dựng…

Cũng liên quan đến câu chuyện điện. Dư luận những ngày này rất quan tâm đến vấn đề xả thải xuống biển mà được nói một cách rất… văn học là “nhận chìm gần một triệu m3 bùn cát sau nạo vét” của Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 1 tỉnh Bình Thuận ra biển Vĩnh Tân. Trong khi lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng việc nhận chìm các chất không độc hại xuống biển được pháp luật cho phép thì ý kiến của nhiều chuyên gia là ngược lại.

Đại loại theo ông Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường thì 1 triệu m3 bùn cát được nhận chìm đó không phải là chất thải. Mặc dù cũng có thừa nhận, việc nhận chìm có thể xảy ra tác động khi một lớp bùn cát, sét phủ lên rạn san hô, gây đục nước biển. Nên vấn đề chỉ là khi thi công phải làm sao giảm đến mức thấp nhất các thiệt hại này nếu xảy ra. Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng lý giải vị trí nhận chìm có độ sâu hơn 36 m, diện tích nhận chìm là 30 ha và cách vùng lõi của khu bảo tồn biển Hòn Cau 8 km.

Được biết việc giám sát và quan trắc chỉ số nền của biển và các hóa chất khác trong nước biển đang được làm chặt chẽ. “Vì khu vực nhận chìm là khu vực biển nhạy cảm, chỉ cần 1 trong 13 vị trí quan trắc trên nếu phát hiện số liệu quan trắc vượt ngưỡng thì Công ty nhiệt điện Vĩnh Tân 1 phải dừng lại ngay”- lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết.

Cũng được biết rằng hiện nay đã có những kiến nghị tạm dừng việc “nhận chìm bùn thải” ra biển Bình Thuận được gửi đến Chính phủ và các cơ quan chức năng. Ở trong bài viết này, chúng tôi không có ý đưa ra quan điểm về việc nhận chìm bùn thải của Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 1 là có tác động xấu tới môi trường biển Bình Thuận hay không. Việc này cần được chứng minh trên cơ sở khoa học và trên thực tế. Điều chúng tôi muốn nói ở đây là chúng ta đã từng có một sự cố biển miền Trung gây hệ lụy rất lâu dài cả về môi trường, kinh tế lẫn ổn định xã hội vì thế việc lo ngại của cộng đồng hiện nay đối với biển Bình Thuận cần được lưu tâm một cách nghiêm túc. Đối với Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 1, đây là lần đầu tiên việc nhận chìm chất thải của các dự án nhiệt điện được cấp phép, vì vậy việc cấp phép cần được tiến hành một cách cẩn trọng dựa trên căn cứ khoa học và đồng thuận giữa các bên, tránh tạo tiền lệ xấu cho các dự án khác.

Trong tương lai, sẽ còn tiếp tục không phải chỉ câu chuyện ở biển Bình Thuận. Như chúng tôi đã đặt vấn đề ở đầu bài viết này: Vấn đề xử lý chất thải cho các dự án và nhà máy công nghiệp trong giai đoạn hiện nay sẽ trở thành vấn đề rất đau đầu. Các ý kiến phản biện, giám sát từ cộng đồng xã hội, từ các nhà khoa học cho vấn đề này là cần thiết. Nhưng cần hơn rất nhiều là sáng kiến, hiến kế từ cộng đồng, đặc biệt là các nhà khoa học về giải pháp cho việc xử lý chất thải công nghiệp. Ví dụ như trong câu chuyện cụ thể của 1 triệu m3 bùn thải của Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 1, giả sử không nhận chìm xuống biển thì có cách xử lý nào khác tốt hơn, đảm bảo không ảnh hưởng đến môi trường không?

Đó mới là vấn đề!