Xăng E10 và cơ hội cho ngành sắn
Từ ngày 1/6, xăng E10 đã được triển khai bán tại tất cả các điểm xăng dầu trên toàn quốc. Việc này không chỉ góp phần thực hiện mục tiêu Net Zero và bảo đảm an ninh năng lượng mà còn mở thêm nguồn tiêu thụ cho ngành sắn nước nhà.
Dư địa rộng mở
Theo Bộ Công thương, để đáp ứng nhu cầu phối trộn xăng E10, thị trường cần khoảng 92.000-100.000 m³ ethanol mỗi tháng, trong khi năng lực sản xuất trong nước mới đạt khoảng 25.000 m³/tháng, phần còn lại khoảng 75.000 m3 sẽ được nhập khẩu. Điều này đồng nghĩa nhu cầu ethanol sẽ tăng rất mạnh trong thời gian tới, kéo theo nhu cầu nguyên liệu sắn tăng tương ứng.
Có thể thấy, dư địa phát triển của ngành công nghiệp ethanol rất rộng mở. Đối với sản xuất trong nước, Việt Nam hiện có 4 nhà máy ethanol đang hoạt động tại Đồng Nai, Quảng Nam cũ, Đắk Tô (Kon Tum cũ, nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi) và Quảng Ngãi. 2 nhà máy khác tại khu vực Bình Phước cũ (nay thuộc Đồng Nai) và Đắk Nông cũ nay là Lâm Đồng vẫn trong quá trình tái cơ cấu và hoàn thiện kỹ thuật.
Giới chuyên gia kinh tế đánh giá, hiện nay, phần lớn các nhà máy ethanol tại Việt Nam sử dụng nguyên liệu chính là sắn lát khô. Dù ít được nhắc tới như lúa gạo hay cà phê, sắn vẫn là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu quan trọng của Việt Nam. Ông Đỗ Hoàng Phúc, chuyên gia phụ trách thị trường năng lượng của Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam dự báo, khi chuyển dịch từ E5 sang E10, nhu cầu ethanol trong nước có thể tăng mạnh trong những năm tới. Điều này kéo theo nhu cầu đối với các nguyên liệu đầu vào như sắn, mía hay ngô gia tăng đáng kể, qua đó có thể làm thay đổi cấu trúc tiêu thụ của nhiều mặt hàng nông sản. Ông Phúc cho rằng, xăng E10 không đơn thuần là câu chuyện của ngành xăng dầu mà có thể tạo tác động lan tỏa tới toàn bộ chuỗi hàng hóa nguyên liệu.
Đồng quan điểm, PGS.TS Bùi Thị An - Ban chấp hành Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam cho rằng việc sử dụng xăng sinh học E10 không chỉ mang lại nhiều lợi ích về môi trường, an ninh năng lượng mà còn mở ra cơ hội cho người nông dân trồng sắn, trồng ngô và các nhà sản xuất. Khi thị trường xăng E10 mở rộng, nhu cầu nguyên liệu đầu vào cũng tăng theo. Từ đó tạo động lực hình thành vùng nguyên liệu ổn định, giúp mở thêm đầu ra cho cây sắn thông qua sản xuất ethanol nhiên liệu.
Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng khẳng định, việc phát triển xăng sinh học góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp thông qua việc mở rộng đầu ra tại chỗ cho một số nông sản, trong đó có cây sắn.
Ông Tân cho biết, để sản xuất 100 triệu lít ethanol, cần tới 250.000 tấn nguyên liệu sắn lát khô, tương đương 600.000 tấn sắn củ. Trung bình mỗi héc ta đất trồng sắn có năng suất 20 tấn, giống cao sản. Như vậy diện tích đất cần để cung cấp nguyên liệu cho nhà máy ethanol vào khoảng 30.000ha.
Nâng lợi thế cạnh tranh
Số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, năm 2025, xuất khẩu sắn và các sản phẩm từ sắn mang về 1,26 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành nước xuất khẩu sắn đứng thứ 3 thế giới. Đầu tháng 5 vừa qua, thị trường sắn Đông Nam Á rơi vào trạng thái thiếu hụt nguồn cung, đẩy giá sắn lên mức cao nhất nhiều năm. Tại Tây Ninh, giá sắn tươi hiện dao động 3.600 - 3.850 đồng/kg, trong khi giá tinh bột sắn xuất khẩu ở mức 525-545 USD/tấn.
Trong khi đó, theo giới chuyên gia trong ngành, đối mặt với thực trạng nguồn cung dầu mỏ toàn cầu đang dần trở nên hạn chế, việc sử dụng xăng sinh học đồng nghĩa với tự chủ một phần nhu cầu năng lượng. Đây là giải pháp bền vững đặc biệt với một quốc gia có lợi thế cạnh tranh trong lĩnh vực nông nghiệp như Việt Nam.
Hiện cả nước có hơn 140 nhà máy chế biến tinh bột sắn với tổng công suất thiết kế khoảng 13 triệu tấn củ tươi mỗi năm. Tuy nhiên, nguồn cung nguyên liệu vẫn chưa ổn định khi ngành sắn còn đối mặt nhiều thách thức như sản xuất nhỏ lẻ, liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp còn hạn chế...
PGS.TS Nguyễn Hồng Quân - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn - ICED (Đại học quốc gia TPHCM) nhìn nhận, Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng lợi thế là quốc gia nông nghiệp để phát triển ngành ethanol quy mô lớn. Không chỉ sắn mà nhiều loại nông sản khác, thậm chí phụ phẩm nông nghiệp và thực phẩm dư thừa tại các đô thị lớn cũng có thể trở thành nguyên liệu sản xuất nhiên liệu sinh học. Xa hơn, Việt Nam còn có thể tận dụng nguồn nguyên liệu từ các quốc gia trong lưu vực sông Mê Kông như Lào và Campuchia để hình thành chuỗi cung ứng ethanol mang tính khu vực. “Là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp, chúng ta có rất nhiều tiềm năng trong việc sản xuất ethanol. Và khi triển khai đúng hướng, Việt Nam sẽ trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực năng lượng sinh học trong tương lai” – ông Quân kỳ vọng.
