Xanh hóa những làng quê

Những hàng rào xanh, cắt tỉa gọn gàng, vườn hộ được chỉnh trang quy củ -
những mô hình vườn mẫu ở Hà Tĩnh đang phát huy hiệu quả bất ngờ.

Lan tỏa những mô hình hay

Đã là nông thôn, dứt khoát phải có khoảng không gian xanh với cỏ cây, ao hồ - GS Huỳnh bảo vậy. Ông cũng thích cách Hà Tĩnh làm nông thôn mới bởi ở đó vừa đảm bảo đời sống vật chất cho người nông dân lại vừa lưu giữ những giá trị cốt lõi của môi trường với những khu dân cư nông thôn mới (NTM) kiểu mẫu, vườn mẫu. Ai cũng biết, cây xanh tích lũy cácbon, thải oxy; nước ở các hồ ao không chỉ giữ độ ẩm, giúp cho cây cối phát triển tốt mà còn tạo không khí mát mẻ cho người dân. Cái lợi đó không tính được bằng tiền, nó là sức khỏe, là sự bền vững cho cả thế hệ hôm nay và mai sau. Và cách làm của Hà Tĩnh đã góp phần hạn chế những tác động tiêu cực trong quá trình phát triển, ngăn chặn kịp thời việc phá vỡ cảnh quan, môi trường, bê tông hóa trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

Thực hiện cuộc vận động xây dựng NTM, đô thị văn minh rất nhiều địa phương đã có những cách làm hay, sáng tạo để thực hiện tốt tiêu chí thứ 17- bảo vệ môi trường. MTTQ tỉnh Lâm Đồng là một điển hình. Năm 2017 này, MTTQ tỉnh đang hướng mạnh về cơ sở, xây dựng mô hình “Khu dân cư văn hóa kiểu mẫu” gắn với việc đăng ký tham gia bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu trong các tổ chức tôn giáo. Trước đó, MTTQ các cấp trong tỉnh đã rất tích cực triển khai, thực hiện các phong trào, mô hình như: “Khu dân cư văn hóa kiểu mẫu” của MTTQ huyện Đạ Tẻh, “Hộ hiếu” của MTTQ huyện Cát Tiên, “Sáng - xanh - sạch - đẹp”, vận động nhân dân thực hiện cam kết xử lý rác thải tại hộ gia đình của MTTQ huyện Đơn Dương…

Điển hình trong đó phải kể đến mô hình Khu dân cư văn hóa kiểu mẫu của MTTQ huyện Đạ Tẻh. Đi dọc các tuyến đường làng, ngõ xóm là những vạt hoa cỏ lạc, hoa mười giờ như làm dịu đi không khí oi ả, bức bối. Từ khi bắt tay vào xây dựng nông thôn mới (2015) hơn 100 khu dân cư trên địa bàn 11 xã, thị trấn của huyện Đạ Tẻh đều tiến hành xây dựng Khu dân cư kiểu mẫu. Xã này, khu dân cư này làm đẹp thì tiếp tục lan tỏa sang các xã, thôn khác. Không chỉ là những vườn hoa đẹp ven đường, phong trào xây dựng Khu dân cư kiểu mẫu đã lan tỏa sâu rộng vào nhiều lĩnh vực văn hóa - xã hội trong các khu dân cư. Người dân đã có ý thức trong việc tập kết và xử lý rác. Tại các tuyến đường thôn, xã không còn tình trạng rác thải chất ven đường, chỉ có những con đường bê tông trải dài thẳng tắp và rợp màu xanh cây lá.

Theo ông Bùi Văn Hùng, Chủ tịch UBND huyện Đạ Tẻh, trong quá trình xây dựng NTM, thì tiêu chí về môi trường luôn được đặt lên hàng đầu. Trong đó, những vấn đề được các xã đặc biệt quan tâm để cải thiện môi trường sống là thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt, rác thải nguy hại trong sản xuất nông nghiệp và xây dựng khu dân cư kiểu mẫu. Đạ Tẻh là 1 trong 2 địa phương có diện tích lúa lớn nhất cả tỉnh. Vì vậy, qua mỗi vụ sản xuất lúa cũng đồng nghĩa với việc người nông dân nơi đây đã sử dụng và thải ra môi trường một lượng lớn bao bì, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật. Thế nhưng hiện nay, đối với các xã, thị trấn khu vực trung tâm huyện thì rác thải sinh hoạt đều đã xử lý tập trung, các xã xa trung tâm thì người dân tự xử lý tại vườn nhà bằng cách chôn lấp. Đối với chai lọ và bao bì thuốc trừ sâu, phân bón thì tại các xã đều xây dựng thùng chứa ngay đồng ruộng. Đặc biệt, việc xây dựng Khu dân cư kiểu mẫu đã được phát động đều khắp.

Tại Phú Thọ, để hoạt động hiệu quả các mô hình điểm “Khu dân cư tự quản bảo vệ môi trường”, MTTQ xã Tiên Kiên, Lâm Thao đã rất chú trọng công tác tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường của các tầng lớp nhân dân, để người dân hiểu giữ môi trường xanh - sạch - đẹp vì cuộc sống của chính họ. Các Ban Công tác Mặt trận thường xuyên đến các gia đình tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường, vận động các hộ gia đình chủ động phân loại, thu gom rác thải, xử lý chất thải, nước thải trong sinh hoạt, chăn nuôi cũng như khắc phục các thói quen sinh hoạt, sản xuất và tiêu dùng ảnh hưởng đến môi trường, sử dụng tiết kiệm năng lượng, hạn chế sử dụng túi nilon.

Nhờ vậy, ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường của người dân được nâng lên rõ rệt. Nổi bật là các mô hình “Vận động nhân dân xây bể lắng lọc nước thải sinh hoạt trước khi thải ra môi trường” của UBMTTQ xã, đã vận động được 320 hộ xây dựng/1.834 tổng số hộ. Hội Phụ nữ với mô hình “Bếp sạch trong hộ gia đình”, mô hình “Nhà sạch, vườn xanh” và “Vệ sinh đường làng ngõ xóm”. Đặc biệt, với mô hình “Đường làng ngõ xóm Xanh- Sạch- Đẹp” và “ trồng xây xanh bóng mát”, các hội viên Cựu Chiến binh trồng được trên 300 cây xanh bóng mát, tạo cảnh quan và môi trường sống trong lành ở nông thôn.

Thanh niên huyện Đạ Tẻh (Lâm Đồng) trong phong trào xây dựng nông thôn mới.

Xanh hóa nông thôn

Tính đến hết quý I/2017, cả nước có 2.656 xã được công nhận đạt chuẩn NTM, tăng 263 xã so với cuối năm 2016 và tăng thêm 1.124 xã so với 2015. Bình quân cả nước đạt 13,87 tiêu chí/xã. Cùng với các xã NTM, tính đến nay, 63/63 tỉnh, thành phố trong cả nước đã được xây dựng các mô hình điểm và nhân rộng với các loại hình, tên gọi cụ thể: “Khu dân cư tự quản bảo vệ môi trường” và “Khu dân cư thực hiện hài hoà xoá đói giảm nghèo và bảo vệ môi trường”…Từ mô hình, đã có nhiều phong trào, nhiều cuộc vận động đa dạng, thiết thực về bảo vệ môi trường được hình thành ở các địa bàn dân cư. Các hoạt động thông tin, tuyên truyền về nội dung bảo vệ môi trường được duy trì thường xuyên, có tác dụng tích cực, tạo thành phong trào trên địa bàn, giúp người dân xây dựng “thói quen tốt” về bảo vệ môi trường.

GS Huỳnh có chia sẻ rằng, nhiều địa phương khi bắt tay vào xây dựng NTM họ vẫn có suy nghĩ xây dựng các công trình đường, trường, trạm khang trang, hiện đại thì sẽ giúp đời sống của người dân phát triển hơn cả về vật chất và tinh thần. Điều đó đúng nhưng chưa đủ. Xây dựng NTM dưới góc nhìn của một chuyên gia về môi trường là phải giữ gìn được không gian xanh. “Tôi lấy ví dụ như việc thay thế các hàng rào cây xanh bằng tường gạch hay lấp một cái hồ để xây dựng một công trình nào đó chúng ta phải phân tích, cân nhắc xem nó ảnh hưởng thế nào đến môi trường sống của người dân? Từ đó có thể tìm một giải pháp hợp lý hơn để vừa có công trình phục vụ dân sinh vừa giữ được không gian xanh cho người dân thụ hưởng” – GS Huỳnh chia sẻ.

Đã là nông thôn, nhất định phải có không gian xanh. Thực tế một số địa phương đã chứng minh, hoàn toàn có thể kết hợp phát triển kinh tế với gìngiữ môi trường. Hà Tĩnh hiện có tới 5.556 vườn mẫu được xây dựng, trong đó, 1.300 vườn đạt chuẩn. Mỗi khu vườn mẫu đều cho thu hoạch từ vài chục đến hàng trăm triệu đồng/năm. Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2017, toàn tỉnh có trên 100 thôn triển khai xây dựng khu dân cư NTM kiểu mẫu và trên 200 hộ xây dựng vườn mẫu. Cùng với việc xây dựng khu dân cư kiểu mẫu, vườn mẫu, Hà Tĩnh cũng xây dựng thành công bước đầu mô hình làng xã du lịch gắn với xây dựng NTM. Đó là những cách làm rất sáng tạo, xóa bỏ đi hoàn toàn mâu thuẫn mà một số địa phương khi xây dựng nông thôn mới vẫn cho rằng “càng phát triển kinh tế thì môi trường càng trở nên nan giải”.

Thực tế, môi trường nông thôn đang chịu sức ép ô nhiễm ngày càng lớn từ sự gia tăng dân số, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật bừa bãi, bỏ trống khâu xử lý chất thải trong chăn nuôi, chất thải nông nghiệp, sinh hoạt, sản xuất nghề…nhưng nếu cứ quan niệm rằng, phát triển kinh tế thì phải hy sinh về môi trường thì thật là sai lầm. Bởi những mô hình kiểu mẫu ở Hà Tĩnh hay những Khu dân cư văn hóa kiểu mẫu của MTTQ huyện Đạ Tẻh (Lâm Đồng); Khu dân cư tự quản bảo vệ môi trường ở Phú Thọ…đã chứng minh thực tế hoàn toàn ngược lại nếu chúng ta có trách nhiệm với môi trường sống của chính mình.

Số xã về đích NTM đang tiếp tục tăng, đời sống của người dân cũng tăng theo, đó là một điều rất đáng mừng. Nhưng GS Đặng Huy Huỳnh vẫn luôn đau đáu, thêm một xã về đích NTM là phải thêm những màu xanh trên bản đồ hình chữ S thân yêu - bởi đó là sự bền vững cho cả thế hệ hôm nay và mai sau.