Báo Đại Đoàn Kết Xã hội

Xây dựng kịch bản nguồn nước ứng phó với El Nino

Báo Đại Đoàn Kết Tăng kích thước chữ

Xây dựng kịch bản nguồn nước ứng phó với El Nino

Báo Đại Đoàn Kết trên Google News

Tác động của El Nino đang đặt ra thách thức lớn đối với việc điều hòa, phân phối nguồn nước. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng kịch bản nguồn nước, cập nhật dữ liệu và phối hợp vận hành liên hồ chứa trở thành những yêu cầu quan trọng để chủ động điều hòa, phân phối nước.

Vấn đề này được đưa ra tại hội thảo “Đưa Luật Tài nguyên nước vào cuộc sống: Chủ động nguồn nước, điều hòa và vận hành hiệu quả” diễn ra ngày 20/10.

Theo ThS. Nguyễn Thị Phương Hoa - Trưởng phòng Lưu vực sông Nam Trung Bộ, Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong tháng 6-8/2026, dòng chảy trên hầu hết sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn thấp hơn 11-75% so với trung bình nhiều năm. Đến tháng 9, dù một số lưu vực xuất hiện mưa lũ, dòng chảy nhìn chung vẫn thiếu hụt.

Việc điều hòa, phân phối tài nguyên nước phải căn cứ vào quy hoạch về tài nguyên nước, kịch bản nguồn nước, hiện trạng, nhu cầu và hạn ngạch khai thác, kết quả hạch toán tài nguyên nước (nếu có). Để đưa các căn cứ này vào thực tiễn điều hành, theo bà Hoa, cần có cơ sở dữ liệu đầy đủ và hệ thống công cụ hỗ trợ ra quyết định.

Từ đó, bà Hoa nêu quan điểm cần tích hợp dữ liệu với các mô hình toán, phần mềm tính toán, hệ thống giám sát, quan trắc công trình khai thác, sử dụng nước trên nền tảng số. Khi thông tin được cập nhật thường xuyên, liên tục, hệ thống sẽ hỗ trợ điều chỉnh chế độ vận hành hồ chứa, từng bước hướng tới điều hòa, phân phối nước theo thời gian thực.

Trong đó, vận hành các hồ chứa trên lưu vực sông là nội dung quan trọng, đòi hỏi thông tin giám sát đầy đủ và khả năng tích hợp dữ liệu. Hiện nay, điều kiện hạ tầng, dữ liệu chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu này, nên cần thực hiện theo lộ trình, từng bước hoàn thiện để phục vụ điều hành hiệu quả hơn.

Theo chia sẻ của TS Nguyễn Ngọc Hà - Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, Luật Tài nguyên nước năm 2023 có hiệu lực từ ngày 1/7/2024 đã chuyển trọng tâm từ khai thác, sử dụng sang điều hòa, phân phối nước giữa các ngành, địa phương. Lần đầu tiên, việc xây dựng và công bố kịch bản nguồn nước được luật hóa. Luật cũng quy định duy trì dòng chảy tối thiểu ở hạ du, đồng thời xác lập cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của các bên khai thác, sử dụng nước.

Qua hai mùa cạn triển khai, phạm vi xây dựng kịch bản nguồn nước đã mở rộng từ 8/16 lưu vực trong mùa cạn 2024 - 2025 lên 13/16 lưu vực trong giai đoạn 2026 - 2027. Gần như các lưu vực sông lớn, quan trọng đã có kịch bản nguồn nước.

Theo ông Hà, kịch bản chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra những thay đổi cụ thể trong thực tiễn, từ lịch lấy nước của trạm bơm đến cơ cấu cây trồng trên đồng ruộng. Đợt El Nino 2026 - 2027 được dự báo sẽ là phép thử khắc nghiệt đầu tiên đối với toàn bộ chuỗi điều hành theo Luật Tài nguyên nước năm 2023.

Tại hội thảo, GS Nguyễn Quốc Dũng, Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam nhận định, ứng dụng khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm nâng cao hiệu quả vận hành hồ chứa, liên hồ chứa và khai thác bền vững tài nguyên nước.

Hiện chỉ khoảng 17% hồ chứa được trang bị thiết bị khí tượng thủy văn chuyên dùng tự động. Dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn kết nối thống nhất, trong khi năng lực ứng dụng công nghệ và hệ thống quy chuẩn kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Từ đó, ông Dũng đề xuất chuyển từ nghiên cứu theo thế mạnh từng đơn vị sang giải quyết “bài toán thực địa” của từng lưu vực sông.

Ông Dũng dẫn ví dụ ứng dụng AI sẽ mô phỏng ngập lụt, hỗ trợ xả nước trước để đón lũ và điều phối liên hồ chứa linh hoạt. Song song đó phải xây dựng bản đồ ngập lụt động nhằm xác định phạm vi, độ sâu ngập và nguy cơ thiệt hại, phục vụ cảnh báo, sơ tán dân và ứng phó khẩn cấp. Ông Dũng cũng kiến nghị, cần xây dựng bộ quy chuẩn quốc gia thống nhất về an toàn đập và hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn, áp dụng cho cả hồ thủy điện và thủy lợi.

T.Xuân