Xe bán tải điện có gì hay?

Ngày 19/9, VinFast công bố VF Wild, mẫu bán tải đầu tiên của hãng tại Việt Nam. Xe sử dụng hệ truyền động REEV (Range Extended Electric Vehicle), tức xe điện có bộ mở rộng phạm vi hoạt động bằng động cơ đốt trong. Đây là một hướng tiếp cận nhằm khắc phục hạn chế về quãng đường của bán tải điện thuần pin.

Theo thông tin VinFast công bố, VF Wild sử dụng pin LFP dung lượng 46,4 kWh, cho phép chạy thuần điện hơn 250 km theo tiêu chuẩn NEDC. Động cơ xăng 1.5L chỉ vận hành máy phát điện, không trực tiếp dẫn động bánh xe. Tổng phạm vi hoạt động kết hợp xăng và điện lên tới 1.000 km. Xe có tải trọng 750 kg, giá niêm yết từ 860 triệu đồng.

VF Wild sử dụng một mô-tơ điện công suất 160 kW (214 mã lực), mô-men xoắn 280 Nm, dẫn động cầu trước. Cấu hình này khác với nhiều mẫu bán tải diesel phổ biến, vốn sử dụng hệ dẫn động cầu sau hoặc bốn bánh.

Sự xuất hiện của VF Wild đặt ra câu hỏi: Bán tải điện có thực sự phù hợp với những công việc vốn là thế mạnh của dòng xe này, hay chủ yếu mang đến một phương tiện đa dụng có hình dáng bán tải?

Mô-tơ điện có nhiều lợi thế khi vận hành

Một trong những ưu điểm của hệ truyền động điện là khả năng tạo mô-men xoắn lớn ngay từ khi xe bắt đầu chuyển động. Người lái không phải chờ động cơ tăng vòng tua hay hộp số chuyển về cấp số phù hợp để đạt lực kéo cần thiết.

Đặc tính này có ích khi khởi hành trên dốc, chở hàng hoặc kéo rơ-moóc. Mô-tơ điện cũng phản hồi nhanh, giúp người lái điều chỉnh lực kéo thuận tiện hơn khi di chuyển chậm trên đường trơn hoặc địa hình gồ ghề.

Thử nghiệm của Consumer Reports, tổ chức đánh giá sản phẩm tiêu dùng độc lập của Mỹ, với Ford F-150 Lightning và Rivian R1T cho thấy hai mẫu bán tải điện có thể kéo rơ-moóc nặng gần 4,5 tấn. Các xe tăng tốc êm, duy trì khả năng kiểm soát tốt và không gặp khó khăn đáng kể khi đưa khối lượng lớn vào chuyển động.

Một lợi thế khác nằm ở khả năng bố trí hệ dẫn động. Trên Rivian R1T phiên bản bốn mô-tơ, mỗi bánh xe được dẫn động bởi một mô-tơ riêng. Hệ thống có thể điều chỉnh lực kéo độc lập tại từng bánh, giúp kiểm soát độ bám linh hoạt hơn khi một bánh mất lực bám. Tuy nhiên, đây là công nghệ trên phiên bản cao cấp, không phải đặc điểm chung của mọi bán tải điện. VF Wild hiện được công bố với một mô-tơ đặt ở cầu trước.

Bán tải điện còn có khả năng cấp điện cho thiết bị bên ngoài. Ford F-150 Lightning trang bị hệ thống Pro Power Onboard, cho phép sử dụng nguồn điện từ pin xe để vận hành dụng cụ tại công trường hoặc thiết bị phục vụ cắm trại. VF Wild cũng có tính năng V2L, biến chiếc xe thành nguồn cấp điện cho các thiết bị tương thích.

Đối với người làm việc ở nơi không có nguồn điện lưới, đây là tiện ích thực tế. Chiếc bán tải vừa vận chuyển hàng hóa, vừa có thể cung cấp điện cho máy móc, đèn chiếu sáng hoặc thiết bị sinh hoạt.

Hệ truyền động điện cũng có ít bộ phận chuyển động hơn so với động cơ đốt trong và hộp số truyền thống. Xe điện thuần pin không cần thay dầu động cơ, lọc dầu định kỳ. Phanh tái sinh giúp thu hồi một phần động năng khi giảm tốc, đồng thời giảm mức độ sử dụng phanh ma sát trong một số điều kiện vận hành.

Tuy nhiên, lợi thế bảo dưỡng này không thể áp dụng nguyên vẹn cho VF Wild. Động cơ xăng 1.5L dùng để vận hành máy phát điện vẫn cần dầu bôi trơn, lọc dầu và bảo dưỡng định kỳ.

Chở hàng, kéo rơ-moóc và đi xa vẫn là bài toán khó

Nhược điểm lớn của bán tải điện thuần pin nằm ở phạm vi hoạt động khi chở nặng hoặc kéo rơ-moóc. Khi tải trọng tăng, xe cần nhiều năng lượng hơn để di chuyển. Nếu kéo một rơ-moóc lớn, lực cản không khí cũng tăng đáng kể, khiến mức tiêu thụ điện cao hơn.

Năm 2023, Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) thử nghiệm Ford F-150 Lightning với 1.400 pound cát (khoảng 635 kg) trong thùng xe, gần mức tải trọng tối đa cho phép. Kết quả cho thấy phạm vi hoạt động giảm 24,5%, từ 278 dặm (447 km) xuống còn 210 dặm (338 km).

Đây là thử nghiệm chở hàng, chưa phải kéo rơ-moóc. Tuy nhiên, kết quả cho thấy ngay cả khi chỉ sử dụng thùng xe để vận chuyển hàng hóa, phạm vi hoạt động của bán tải điện cũng có thể giảm đáng kể.

Với việc kéo rơ-moóc, mức suy giảm còn rõ rệt hơn. Trong thử nghiệm công bố ngày 21/4/2023, Consumer Reports sử dụng Ford F-150 Lightning và Rivian R1T kéo một rơ-moóc kín có trọng lượng gần 4,5 tấn trên quãng đường 74 dặm (119 km).

Sau hành trình, F-150 Lightning còn 27% pin, trong khi Rivian R1T còn 23%. Từ dữ liệu thử nghiệm, Consumer Reports ngoại suy phạm vi hoạt động tối đa trong điều kiện này chỉ khoảng 146 km với Ford và 137 km với Rivian. Đây là những con số ước tính, không phải quãng đường hai xe thực tế chạy đến khi cạn pin.

Tạp chí Car and Driver cũng tiến hành thử nghiệm ba mẫu bán tải điện gồm GMC Hummer EV, Rivian R1T và Ford F-150 Lightning, cùng kéo một xe nhà di động dài hơn 7m, nặng khoảng 2,77 tấn. Trong bài thử công bố ngày 18/8/2022, phạm vi hoạt động của ba xe lần lượt chỉ đạt khoảng 225 km, 177 km và 161 km.

Như vậy, ngay cả những mẫu bán tải điện có công suất lớn và khả năng kéo hàng tốt cũng phải đánh đổi đáng kể phạm vi hoạt động khi thực hiện công việc này.

Không chỉ tiêu hao năng lượng, việc sạc xe khi đang kéo rơ-moóc cũng bất tiện. Trong thử nghiệm của Car and Driver, phần lớn trạm sạc ven đường không có vị trí đủ thuận tiện để xe vừa kết nối với rơ-moóc vừa sạc. Người lái có thể phải tháo rơ-moóc trước khi đưa xe vào vị trí sạc, sau đó lắp lại để tiếp tục hành trình.

Một vấn đề khác là trọng lượng bộ pin. Bán tải phải mang theo khối pin lớn để bảo đảm phạm vi hoạt động, trong khi tải trọng hàng hóa cho phép lại bị giới hạn bởi tổng trọng lượng toàn bộ xe. Nhà sản xuất phải tính toán phần khối lượng còn lại dành cho người, hành lý và hàng hóa. Vì vậy, khả năng chở hàng không thể chỉ đánh giá qua kích thước thùng xe hay mô-men xoắn của động cơ.

Hạ tầng sạc cũng là trở ngại. Bán tải thường được sử dụng tại công trường, trang trại, vùng núi hoặc những khu vực xa trung tâm. Nếu không có nguồn điện thuận tiện, người sử dụng phải tính toán lại hành trình và thời gian làm việc. Đây là bất lợi đáng kể với những người cần xe hoạt động liên tục trong ngày.

Với VF Wild, VinFast lựa chọn công nghệ REEV để giảm bớt hạn chế về phạm vi hoạt động. Khi pin còn đủ năng lượng, xe vận hành bằng mô-tơ điện. Khi cần bổ sung năng lượng, động cơ xăng chạy máy phát để cung cấp điện cho hệ thống truyền động.

Khác với xe hybrid thông thường, động cơ xăng trên cấu hình này không trực tiếp dẫn động bánh xe. Theo VinFast, xe có thể chạy thuần điện hơn 250 km và đạt tổng phạm vi hoạt động kết hợp xăng - điện lên tới 1.000 km.

Cách bố trí này giúp người sử dụng không phải phụ thuộc hoàn toàn vào mạng lưới trạm sạc khi đi xa. Tuy nhiên, REEV không xóa bỏ những hạn chế về năng lượng. Khi chở nặng hoặc kéo hàng, nhu cầu điện vẫn tăng, khiến động cơ xăng và máy phát phải làm việc nhiều hơn. Xe cũng phải mang theo cả pin, mô-tơ điện, động cơ xăng và hệ thống phát điện.