Xét tuyển học bạ THPT vào đại học: Cần một thước đo công bằng hơn

Tranh luận về học bạ

Nếu một kỳ thi với đề chung trên phạm vi toàn quốc, có quy trình tổ chức, coi thi, chấm thi và đối sánh dữ liệu giữa các địa phương vẫn có những băn khoăn cần được làm rõ, thì việc sử dụng học bạ - được hình thành từ quá trình đánh giá ở từng trường phổ thông với mức độ đề khó, dễ và cách chấm điểm khác nhau – càng đặt ra nhiều câu hỏi về tính khách quan.

Những năm gần đây, xét tuyển học bạ đã trở thành một trong những phương thức tuyển sinh quan trọng của nhiều trường ĐH. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo(GDĐT), năm 2025, trong 17 phương thức xét tuyển được các trường ĐH sử dụng. Đáng chú ý, 42,4% thí sinh sử dụng kết quả học bạ để xét tuyển, trong khi tỷ lệ sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT là 39,1%. Đây là lần đầu tiên xét tuyển học bạ vượt phương thức sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT để trở thành hình thức được thí sinh lựa chọn nhiều nhất.

Không thể phủ nhận những ưu điểm của xét học bạ. Phương thức này ghi nhận cả quá trình học tập của học sinh trong nhiều năm thay vì chỉ đánh giá kết quả của một kỳ thi kéo dài vài ngày. Đây cũng là cơ hội cho những học sinh có quá trình học tập ổn định nhưng không đạt kết quả như mong muốn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT vì yếu tố tâm lý hoặc sức khỏe. Tuy nhiên, chính sự phát triển nhanh của phương thức này cũng kéo theo những tranh luận về tính công bằng.

Thực tế, học bạ được hình thành từ quá trình kiểm tra, đánh giá của từng trường THPT. Trong khi đó, đề kiểm tra, mức độ phân hóa, cách ra đề và tiêu chí chấm điểm giữa các trường không giống nhau. Có trường nổi tiếng với việc kiểm tra nghiêm túc, đề khó, chấm chặt; cũng có nơi điểm số khá “dễ thở”. Vì vậy, cùng một mức điểm trung bình nhưng năng lực thực tế của học sinh có thể có sự khác biệt đáng kể.

Cần chuẩn hóa để bảo đảm công bằng

Thực tế những băn khoăn về xét tuyển học bạ không phải đến bây giờ mới xuất hiện. Năm 2025, Bộ GDĐT lần đầu công bố kết quả đối sánh giữa điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT để các trường tham khảo khi xây dựng điểm chuẩn. Kết quả cho thấy điểm học bạ nhìn chung cao hơn điểm thi tốt nghiệp THPT khoảng 2 điểm. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là vẫn có những trường ĐH xác định điểm chuẩn theo học bạ thấp hơn điểm chuẩn xét bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, phản ánh sự khác biệt trong cách sử dụng và quy đổi giữa các cơ sở đào tạo.

Ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GDĐT) cho rằng, đã đến lúc cần nhìn nhận một cách toàn diện: có nên tiếp tục xét tuyển học bạ THPT trong thời gian tới hay không.

Dù theo quy định của Luật Giáo dục ĐH, các cơ sở giáo dục ĐH được tự chủ lựa chọn phương thức tuyển sinh nhưng phải chịu trách nhiệm bảo đảm tính khách quan, minh bạch và công bằng. Đồng thời, Bộ GDĐT yêu cầu các trường thực hiện đối sánh kết quả học tập của sinh viên trúng tuyển bằng học bạ và bằng điểm thi tốt nghiệp THPT để đánh giá hiệu quả của từng phương thức.

Việc sử dụng học bạ để xét tuyển ĐH – vốn được hình thành từ hàng nghìn trường phổ thông với cách đánh giá khác nhau – đang đòi hỏi phải có cơ chế chuẩn hóa và kiểm chứng khoa học hơn. GS.TS Phạm Tất Dong - nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam đề xuất, thay vì bỏ hoàn toàn xét tuyển học bạ, điều cần làm là tiếp tục hoàn thiện hệ thống đánh giá ở bậc phổ thông. Việc xây dựng ngân hàng đề chung, tăng cường kiểm tra theo cụm trường, ứng dụng dữ liệu lớn để đối sánh kết quả học tập giữa các địa phương, đồng thời kết hợp học bạ với các phương thức đánh giá chuẩn hóa sẽ giúp nâng cao độ tin cậy của công tác tuyển sinh.

“Về lâu dài, mục tiêu không phải là ưu tiên điểm thi hay học bạ, mà là xây dựng một hệ thống đánh giá đủ khách quan để mọi thí sinh, dù học ở bất kỳ địa phương hay trường phổ thông nào, đều có cơ hội cạnh tranh bình đẳng. Chỉ khi các “thước đo” được chuẩn hóa và được xã hội tin tưởng, tuyển sinh ĐH mới thực sự bảo đảm nguyên tắc công bằng và lựa chọn đúng người học” – GS.TS Phạm Tất Dong nói.