Xuất siêu, con số ấn tượng
2,68 tỉ USD là con số xuất siêu của Việt Nam tính chung trong năm 2016 do Tổng cục Thống kê vừa công bố, được đánh giá là khá ấn tượng. Nhưng thực tế thì con số này vẫn chủ yếu dựa vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Do đó, giới chuyên gia khuyến cáo, nhà quản lý cần phải có nhiều động thái hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nội hơn nữa, để tạo nội lực vững chắc trong thời kỳ hội nhập hiện nay.
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tính chung cả năm 2016, Việt Nam xuất siêu 2,68 tỉ USD. Đây là một con số khá ấn tượng, tuy nhiên, có được con số này vẫn chủ yếu dựa vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Đây vẫn là bài toán lâu nay chưa có lời giải.
Xuất khẩu vẫn tăng trưởng chủ yếu phụ thuộc vào nhóm hàng do khối FDI sản xuất.
Xuất khẩu năm 2016 tăng 8,6%
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tính chung cả năm 2016, Việt Nam xuất siêu 2,68 tỉ USD. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 21,02 tỉ USD và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) xuất siêu 23,7 tỉ USD.
Tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2016 ước đạt 175,9 tỉ USD tăng 8,6% so với năm trước. Tăng trưởng xuất khẩu đạt được ở hầu hết các mặt hàng xuất khẩu chủ lực và có 25 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỉ USD. Khu vực doanh nghiệp (DN) trong nước chiếm tỉ trọng 28,4% với hơn 50 tỉ USD, trong khi khu vực DN FDI chiếm tỉ trọng tới 70,22% (không kể dầu thô) với hơn 123,5 tỉ USD tăng ở mức hai con số so với cùng kỳ.
Các mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn và tốc độ tăng cao là điện thoại các loại và linh kiện với 34,5 tỉ USD, máy vi tính sản phẩm điện tử và linh kiện với 18,5 tỉ USD, hàng dệt may 28,5 tỉ USD… Những mặt hàng này đều chủ yếu do khối DN FDI chiếm ưu thế.
Như vậy, không khác mấy so với các năm trước, các DN thuộc khu vực FDI vẫn luôn đóng vai trò quan trọng trong “thành tích” xuất siêu của Việt Nam. Trong báo cáo tình hình sản xuất thương mại, công nghiệp của năm 2016, Bộ Công thương cũng đã đưa ra nhận định, xuất khẩu vẫn tăng trưởng chủ yếu phụ thuộc vào nhóm hàng do khối FDI sản xuất. Bởi vậy, đây cũng chính là lý do khiến cho kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam dễ bị biến động nếu như có bất cứ sự cố nào xảy ra đối với khối DN FDI.
Điều này được minh chứng rõ ràng nhất khi thời điểm Samsung xảy ra sự cố Galaxy Note 7. Còn nhớ, thời điểm đó, khi sản phẩm Galaxy Note 7 của DN này bị lỗi, Samsung buộc phải thu hồi toàn bộ sản phẩm của mình trên toàn thế giới.
Ngay lập tức, nhiều chuyên gia kinh tế đã khẳng định, sự cố của DN FDI này chắc chắn sẽ khiến kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam bị sa sút. Và mặc dù theo phân tích của Tổng cục Thống kê, sự cố của Samsung không ảnh hưởng nhiều đến kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế vẫn đưa ra dự báo mức tăng trưởng của nhóm hàng linh kiện, điện tử sẽ chậm dần trong các năm tới.
Vẫn phụ thuộc
Cần phải thừa nhận, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã và đang trở thành nguồn lực không thể thiếu cho phát triển kinh tế đất nước. Bên cạnh đó, sự tham gia của các DN FDI đối với nền kinh tế nước nhà mang lại những lợi ích không nhỏ.
Theo đánh giá của GS. Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội Các DN có vốn đầu tư nước ngoài, những lợi thế mà nền kinh tế sẽ nhận được khi thu hút FDI chính là cơ hội để thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam, cơ hội mở rộng đầu tư cũng như nâng cao khả năng quản trị, sức cạnh tranh của DN nội từ sự lan tỏa kinh nghiệm của các DN FDI.
“Việc các nhà đầu tư nước ngoài chú trọng vào Việt Nam sẽ mở ra nhiều cơ hội cho sự phát triển của nền kinh tế trong thời gian tới, đặc biệt đối với các DN Việt Nam khi họ có cơ hội tiếp cận với các nguồn vốn đầu tư quốc tế để mở rộng đầu tư, tiếp cận với kỹ năng quản lý hiện đại để từ đó có thể cải thiện, nâng cao sức cạnh tranh hơn nữa” – GS. Nguyễn Mại nêu quan điểm.
Tuy nhiên, nếu xuất khẩu vẫn chủ yếu phụ thuộc vào khu vực DN này, còn phía DN nội địa, chúng ta vẫn chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ, đóng góp vào xuất khẩu hầu hết chỉ tập trung vào các nhóm có giá trị giá tăng thấp như nhóm hàng nông - lâm - thủy sản thô…thì rất cần phải xem lại năng lực của các DN nội địa.
Và thực tế, theo phân tích của giới chuyên gia kinh tế, về lâu dài, nếu tăng trưởng kinh tế Việt Nam quá phụ thuộc vào khu vực DN nước ngoài sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro, bởi, không loại trừ khi có những thay đổi về chính sách, DN FDI sẵn sàng rời bỏ Việt Nam.
Do đó, giới chuyên gia khuyến cáo, nhà quản lý cần phải có nhiều động thái hỗ trợ cộng đồng DN nội hơn nữa, để tạo một nội lực vững chắc trong thời kỳ hội nhập hiện nay. Bản thân các DN trong nước cũng cần phải thực sự cố gắng, nỗ lực hơn nữa, hạn chế thấp nhất sự phụ thuộc mới có thể đảm bảo tăng trưởng bền vững cho chính sự phát triển của mình cũng như của cả nền kinh tế.
Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh cũng đã từng đưa ra nhận định, Các DN FDI khi tham gia ở nước ngoài hay ở Việt Nam đều có điều kiện thuận lợi nhất định trong chuỗi giá trị toàn cầu, họ có điều kiện cạnh tranh tốt, chưa kể đến những giá trị thương hiệu đã được hình thành… đó là những điểm lợi thế giúp các DN FDI nâng cao năng lực cạnh tranh trong sân chơi toàn cầu hóa.
Thực tế này càng đặt ra những vấn đề rất lớn và bức xúc cho chúng ta trong việc tái cơ cấu nền kinh tế, tái cơ cấu các ngành sản xuất trong đó có ngành công nghiệp, chế biến, nông nghiệp… để đảm bảo các DN có đủ năng lực trong thời kỳ hội nhập hiện nay.
