Xung đột Trung Đông leo thang gây ra những thiệt hại kinh tế nặng nề

Theo tờ The Washington Post ngày 8/3, các hoạt động quân sự của Iran đã làm gián đoạn dòng chảy thương mại qua một trong những nút giao quan trọng nhất của nền kinh tế toàn cầu, khiến phần lớn hoạt động vận tải đường biển và đường hàng không vận chuyển hàng hóa giữa châu Á và châu Âu bị tê liệt, đồng thời gây thiệt hại cho các nhà đầu tư ở những thị trường tài chính xa xôi.

Khi các hoạt động quân sự Mỹ và Israel nhằm vào Iran bước sang tuần thứ 2, những thiệt hại kinh tế do xung đột gây ra đã vượt xa các lô hàng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên vốn thường đi qua Eo biển Hormuz.

Việc đóng cửa một số sân bay quốc tế trong khu vực xung đột - bao gồm cả sân bay bận rộn nhất thế giới ở Dubai đã khiến gần 1/5 năng lực vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không toàn cầu phải dừng hoạt động, làm gián đoạn việc vận chuyển các mặt hàng như thiết bị điện tử tiêu dùng, dược phẩm và kim loại quý.

Tuy nhiên, tác động không xảy ra đồng đều. Theo ông Ryan Petersen - Giám đốc điều hành của công ty logistics Flexport có trụ sở tại San Francisco, chi phí vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không từ châu Á sang châu Âu đã tăng 45% kể từ khi xung đột bắt đầu, cao gấp hơn 2 lần so với mức tăng của tuyến vận chuyển từ châu Á sang Mỹ.

Tác động đối với vận tải cho thấy một thực tế kinh tế rộng lớn hơn: xung đột đang tác động đến các nền kinh tế châu Âu và châu Á mạnh hơn và nhanh hơn so với Mỹ. Maurice Obstfeld - cựu kinh tế trưởng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết, châu Âu và châu Á phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng, vì vậy điều đó khiến họ dễ bị tổn thương hơn trước những tác động kinh tế vĩ mô tiêu cực từ xung đột leo thang ở Trung Đông. Việc ở gần khu vực chiến sự hơn cũng khiến châu Âu và châu Á dễ bị ảnh hưởng bởi các cú sốc từ xung đột.

Điều đó không có nghĩa là người Mỹ sẽ không bị ảnh hưởng. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA). Giá xăng tại Mỹ hiện ở mức trung bình 3,41 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít), tăng từ 2,98 USD một tuần trước đó. Nông dân phải đối mặt với chi phí cao hơn đối với các chất dinh dưỡng quan trọng cho cây trồng, và chuỗi cung ứng chắc chắn sẽ gặp thêm khó khăn nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài hơn dự đoán của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Nhưng hiện tại, các nền kinh tế như Italy, Bỉ, Trung Quốc, Ấn Độ và Hàn Quốc, vốn phụ thuộc nhiều nhất vào các lô hàng dầu khí đi qua Eo biển Hormuz, đang chịu một số tác động nặng nề nhất.

Trong tháng 2, lạm phát ở khu vực đồng euro (Eurozone) đã cao hơn dự kiến, và các hóa đơn năng lượng liên quan đến chiến tranh có khả năng làm tình hình trở nên tồi tệ hơn.

Theo công ty nghiên cứu TS Lombard tại London, khi hoạt động sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của QatarEnergy bị ngừng sau các hoạt động quân sự của Iran, khách hàng ở châu Âu và châu Á có thể buộc phải tham gia vào một “cuộc chiến đấu giá” để giành nguồn cung khí đốt.

Các nhà đầu tư Phố Wall tuần trước cũng chịu thiệt hại: chỉ số S&P 500 giảm khoảng 2%, nhưng mức giảm này vẫn nhỏ hơn nhiều so với những tổn thất ở nơi khác.

Thị trường chứng khoán Hàn Quốc đã giảm 20% trước khi phục hồi nhẹ. Đồng rupee của Ấn Độ rơi xuống mức thấp nhất trong hơn nửa thế kỷ so với đồng USD. Ấn Độ, quốc gia chi hơn 32 tỷ USD mỗi năm để trợ cấp giá năng lượng bán lẻ, là một trong nhiều nước châu Á có thể đối mặt với áp lực tài chính nếu xung đột kéo dài.

Ông Eric Robertsen - Giám đốc nghiên cứu toàn cầu của ngân hàng Standard Chartered tại Dubai nhận xét rằng, đừng xem nhẹ tác động kinh tế đối với châu Á. Nếu đây là một cuộc xung đột kéo dài, châu Á sẽ chịu cú sốc rất nặng nề.

Theo số liệu từ dịch vụ theo dõi tàu thuyền MarineTraffic, lưu lượng tàu chở dầu qua Eo biển Hormuz đã giảm 90% so với trước xung đột. Theo Flexport, tổng cộng 57 tàu container chở hàng hóa cho khách hàng Trung Đông hoặc cho thị trường toàn cầu cũng đang bị mắc kẹt trong eo biển. Tác động ngay lập tức của tình trạng ùn tắc này còn tương đối hạn chế. Hàng nghìn container mà các tàu này chở chỉ chiếm dưới 1% năng lực vận tải toàn cầu.

Tuy nhiên, hàng chục tàu khác đang bị “cô lập” trong khu vực phía Bắc vịnh, neo đậu bên ngoài hoặc chuyển hướng sang các cảng khác trong khu vực. Tình trạng tắc nghẽn hàng hải này đang bắt đầu lan sang các tuyến cung ứng toàn cầu.

Cho đến nay, vận tải hàng không bị ảnh hưởng nặng hơn vận tải đường biển. Trong bối cảnh các hoạt động quân sự diễn ra với cường độ gia tăng, nhiều quốc gia như UAE, Qatar, Bahrain, Kuwait, Iraq và Iran đã đóng cửa không phận. Một số chuyến bay hạn chế đã được nối lại, nhưng năng lực vận chuyển hàng hóa vẫn giảm mạnh.