50 năm thành phố mang tên Bác - Bài 1: Khẳng định vai trò 'đầu tàu'
Sau giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, TP Hồ Chí Minh bước vào một hành trình đầy thử thách, với muôn vàn khó khăn để tái thiết sau chiến tranh, ổn định đời sống nhân dân và khôi phục nền kinh tế bị gián đoạn.
Lời tòa soạn: Sài Gòn – TP Hồ Chí Minh trong hành trình 50 năm từ ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước đến nay, luôn là địa phương tích cực sẻ chia với những khó khăn của đất nước. Thành phố trở thành nơi “xé rào” nhiều chính sách và cũng đã là nơi đi đầu về đổi mới, sáng tạo, phát triển hạ tầng - y tế - giáo dục - an sinh xã hội và đền ơn đáp nghĩa, với phương châm “cùng cả nước, vì cả nước”. Trong 50 năm chuyển mình đó, thành phố đã và đang viết tiếp những thành công trong phát triển kinh tế - xã hội, tiếp tục khẳng định được vị trí, vai trò "đầu tàu" với khát vọng vươn lên, cùng cả nước vươn mình, bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Từ gian khó hậu chiến đến trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước
Mùa xuân năm 1975 mở ra một chương mới cho dân tộc, đồng thời đặt TP Hồ Chí Minh trước một hành trình đầy thử thách: tái thiết sau chiến tranh, ổn định đời sống nhân dân và khôi phục nền kinh tế bị gián đoạn.
Là đô thị đông dân, từng vận hành theo cơ chế kinh tế thị trường sôi động trước đó, thành phố phải thích nghi với mô hình kế hoạch hóa tập trung trong điều kiện nguồn lực hạn chế, hàng hóa khan hiếm, sản xuất đình trệ. Tại Hội thảo khoa học “TP Hồ Chí Minh - 50 năm xây dựng, bảo vệ và phát triển” ngày 25/3, PGS.TS Phan Xuân Biên, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy TP Hồ Chí Minh cho biết, sau giải phóng nền kinh tế thành phố rất khó khăn. Đó là các vấn đề về nguyên vật liệu cạn kiệt; cách quản lý cũ không còn phù hợp; cơ chế quản lý quan liêu bao cấp; giá cả, lạm phát tăng cao;…
Tất cả những bất cập này khiến đời sống nhân dân thành phố lúc đó rất khó khăn. “Nhưng chính trong bối cảnh khó khăn ấy, bản lĩnh của một đô thị năng động đã bộc lộ rõ. TP Hồ Chí Minh không chấp nhận đứng yên, lãnh đạo thành phố đã tìm lời giải từ thực tiễn, từ nhu cầu cấp thiết của người dân và doanh nghiệp”, ông Biên chia sẻ và đồng thời cho biết, những quyết sách linh hoạt như tổ chức thu mua lương thực theo giá thị trường, khoán sản phẩm trong sản xuất, hay kế hoạch “ba lợi ích” đã giúp tháo gỡ nhiều điểm nghẽn.
Những câu chuyện về “nhóm Thứ Sáu”, về bà Ba Thi đi mua gạo cứu dân, hay các xí nghiệp tự xoay xở tìm nguyên liệu… không chỉ là giải pháp tình thế mà còn trở thành nền móng cho tư duy đổi mới. Thành phố dám thử nghiệm, dám chịu trách nhiệm và quan trọng hơn là dám đặt lợi ích người dân lên hàng đầu.
Bước vào thời kỳ Đổi mới từ năm 1986, TP Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò tiên phong. Trao đổi với báo Đại Đoàn Kết ngày 29/4, TS Trương Thị Minh Sâm, Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế và Quản lý TP Hồ Chí Minh cho biết, từ năm 1986 đã chứng kiến hàng loạt mô hình mới ra đời ở TP Hồ Chí Minh và sau đó lan tỏa ra cả nước: khu chế xuất Tân Thuận – khu chế xuất đầu tiên của Việt Nam; cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông” trong cải cách hành chính; thu hút đầu tư nước ngoài; phát triển kinh tế tư nhân…
Lãnh đạo Hội Khoa học kinh tế và Quản lý TP Hồ Chí Minh đánh giá: "Không chỉ là những con số, điều quan trọng hơn là năng lực dẫn dắt. TP Hồ Chí Minh luôn đi trước trong các lĩnh vực mới: kinh tế thị trường, tài chính, dịch vụ, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số. Mỗi bước đi của thành phố đều gắn với yêu cầu chung của đất nước, vừa phát triển cho mình, vừa mở đường cho cả nước".
Song hành với tăng trưởng kinh tế là chính sách an sinh xã hội. Thành phố kiên trì chương trình giảm nghèo từ năm 1992, nhiều lần nâng chuẩn nghèo cao hơn mức quốc gia. Quan điểm phát triển nhất quán: tăng trưởng phải đi đôi với công bằng xã hội. Một thành phố giàu mạnh không chỉ đo bằng GRDP, mà còn bằng chất lượng sống của người dân.
Trong đại dịch Covid-19, tinh thần nhân văn ấy càng được thể hiện rõ. Từ lực lượng tuyến đầu đến từng người dân, cả hệ thống chính trị và cộng đồng đã chung tay vượt qua thử thách, giúp thành phố phục hồi và tiếp tục phát triển.
Tinh thần tiên phong làm nên bản sắc đô thị mang tên Bác
Nếu phải tìm một đặc điểm xuyên suốt hành trình 50 năm của TP Hồ Chí Minh, đó chính là tinh thần tiên phong. Đây không chỉ là chiến lược phát triển, mà đã trở thành một phần văn hóa, một phần con người của đô thị này.
Những người gắn bó lâu năm với thành phố đều nhìn nhận: TP Hồ Chí Minh là nơi hội tụ của những con người dám nghĩ, dám làm, không chấp nhận đứng yên. Tinh thần ấy bắt nguồn từ lịch sử khai phá vùng đất phương Nam – nơi cha ông đã dấn thân, vượt qua thử thách để mở lối đi mới.
Tại hội thảo khoa học "Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trên địa bàn TP Hồ Chí Minh theo tinh thần Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị" tại TP Hồ Chí Minh mới đây, bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh nhận định về tính tiên phong của thành phố không đơn thuần là chuyện kinh tế hay chính sách mà sâu xa hơn là văn hóa, khí chất con người, là tinh thần không ngại “đi trước mở đường”. Với tinh thần ấy, các thế hệ lãnh đạo và nhân dân thành phố hôm nay vẫn tiếp nối, phát huy. Khi đối diện với khó khăn, người dân thành phố đã không chờ đợi thụ động mà trở thành những người tạo ra sự thay đổi.
Tinh thần tiên phong không chỉ là động lực giúp thành phố vươn lên mà còn lan tỏa mạnh mẽ, truyền cảm hứng cho các tỉnh thành lân cận và cả nước. Nhờ đó, thành phố khẳng định được vị thế, vị trí và vai trò của một đô thị luôn bứt phá, đi đầu, luôn sẵn sàng “cùng cả nước, vì cả nước”.
Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP Hồ Chí Minh khi chia sẻ tại hội thảo “Đại thắng mùa Xuân 1975 với kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc Việt Nam” vào dịp TP Hồ Chí Minh kỷ niệm 50 năm giải phóng miền nam, thống nhất đất nước đã nhấn mạnh, sau năm 1975 tinh thần tiên phong về phát triển kinh tế xã hội của TP Hồ Chí Minh được phát huy trong bối cảnh thành phố vẫn còn nhiều khó khăn. Khi cơ chế cũ không còn phù hợp, thành phố đã chủ động “phá rào” một cách có trách nhiệm, thử nghiệm những cách làm mới để cứu sản xuất, cứu đời sống nhân dân. Việc thu mua lương thực theo giá thị trường, khoán sản phẩm, nới lỏng hoạt động thương mại nhỏ lẻ… là những quyết định táo bạo trong bối cảnh lúc bấy giờ. Những sáng kiến này không chỉ giúp thành phố vượt qua khủng hoảng mà còn góp phần hình thành tư duy đổi mới cho cả nước.
Trong thời kỳ Đổi mới, TP Hồ Chí Minh tiếp tục là “lá cờ đầu”. Thành phố tiên phong trong thu hút FDI, cải cách hành chính, xây dựng chính quyền đô thị, thí điểm nhiều mô hình quản lý mới. Những kinh nghiệm thành công tại đây đã trở thành cơ sở để Trung ương hoàn thiện chính sách, nhân rộng ra toàn quốc.
Trong 10 năm gần đây, tinh thần tiên phong đó tiếp tục thể hiện trong các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, kinh tế số, đô thị thông minh. Thành phố đang từng bước xây dựng hình ảnh một “đô thị công nghệ”, nơi hội tụ tri thức và đổi mới sáng tạo. Điển hình, các dự án như khu đô thị sáng tạo phía đông, Trung tâm Tài chính Thủ Thiêm, hay hệ sinh thái công nghệ đang hình thành là minh chứng cho khát vọng vươn xa. TP Hồ Chí Minh không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn hướng tới vị thế trong mạng lưới đô thị toàn cầu.
Hạ tầng và kinh tế tư nhân: động lực đưa thành phố vươn tầm
Một trong những dấu ấn nổi bật trong 50 năm phát triển của TP Hồ Chí Minh là sự bứt phá về hạ tầng và vai trò ngày càng lớn của kinh tế tư nhân.
Từ những năm 1990, khi quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, thành phố đã đối mặt với bài toán hạ tầng quá tải. Nhưng thay vì đi theo lối mòn, thành phố lựa chọn những giải pháp đột phá.
Đại lộ Võ Văn Kiệt – Mai Chí Thọ, đại lộ Phạm Văn Đồng, hầm Thủ Thiêm, cầu Phú Mỹ… không chỉ là công trình giao thông mà còn là biểu tượng của tư duy phát triển dài hạn. Đặc biệt, việc xây dựng hầm Thủ Thiêm – hầm vượt sông hiện đại cho thấy tầm nhìn chiến lược, dám nghĩ, dám làm của thành phố.
Ngoài ra, nhiều công trình lớn hình thành đã mở rộng không gian đô thị, kết nối các khu vực, tạo động lực phát triển mới cho thành phố. Song song với hạ tầng, kinh tế tư nhân nổi lên như một động lực quan trọng. Nhiều doanh nghiệp lớn đã trưởng thành từ mảnh đất này, từ quy mô nhỏ vươn ra thị trường khu vực. Đồng thời, thành phố cũng trở thành trung tâm khởi nghiệp công nghệ, với hệ sinh thái startup sôi động.
Các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, cùng với cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98 đã tạo điều kiện để TP Hồ Chí Minh tiếp tục dẫn dắt cải cách. Thành phố không chỉ thu hút đầu tư mà còn chủ động tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch, năng động. Bên cạnh đó, hàng loạt dự án lớn như metro, vành đai, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ… đang được triển khai, từng bước đưa thành phố tiệm cận với các đô thị phát triển trong khu vực.
Có thể nói, trong hành trình 50 năm mang tên Bác, TP Hồ Chí Minh không chỉ khẳng định vị thế đầu tàu, mà còn thể hiện rõ trách nhiệm “cùng cả nước, vì cả nước”. Từ quá khứ đến hiện tại, mỗi bước đi của thành phố đều gắn với lợi ích chung của quốc gia. Và trong chặng đường phía trước, vai trò ấy sẽ tiếp tục được phát huy mạnh mẽ hơn nữa.
