An toàn thực phẩm và sự vào cuộc của Mặt trận

Với vị thế, vai trò và trách nhiệm của mình Mặt trận các cấp đang rất nỗ lực tham gia giám sát an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn không ít những khó khăn, trăn trở…

Các hộ nông dân ở Huyện Hóc Môn sản xuất rau sạch
theo quy trình VietGAP. (ảnh: TL).

1. Rất nhiều cảnh báo đã được đưa ra cùng sự vào cuộc rốt ráo của các cơ quan chức năng với những giải pháp được cho là mạnh tay để ngăn chặn thực phẩm bẩn. Thế nhưng việc sử dụng chất cấm trong nuôi trồng, chế biến nông thủy sản, thực phẩm, việc sản xuất một số sản phẩm kém chất lượng hoặc do quy trình chế biến hoặc do nhiễm độc từ môi trường vẫn liên tục tái diễn gây nên nỗi hoang mang, lo lắng cho người tiêu dùng.

Thực phẩm bẩn - theo như tổ chức Người tiêu dùng thế giới đã cảnh báo đã và đang trực tiếp hủy hoại sức khỏe con người, gây ra những căn bệnh cấp tính và mạn tính, đặc biệt là ung thư. “Sở dĩ số ca mắc ung thư tăng nhanh trong những năm gần đây do 3 nguyên nhân chính: Thực phẩm bẩn, môi trường ô nhiễm, tuổi thọ tăng. Trong đó tác nhân thực phẩm bẩn đứng hàng đầu, chiếm khoảng 35%” - GS.TS Nguyễn Bá Đức, Phó Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam cảnh báo.

Để đảm bảo chất lượng hàng nông thủy sản, thực phẩm Việt Nam tiêu dùng trong nước hay xuất khẩu không ảnh hưởng tới tính mạng, sức khỏe của người tiêu dùng, việc Mặt trận tham gia vận động và giám sát người dân sản xuất thực phẩm đạt chất lượng và đảm bảo an toàn là yêu cầu tất yếu và cấp bách.

Trong Chương trình phối hợp số 90 vận động và giám sát bảo đảm an toàn thực phẩm giai đoạn 2016 - 2020 được ký kết ngày 30-3-2016 giữa Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã đặt mục tiêu rất rõ ràng: Phấn đấu đến năm 2017, vận động được ít nhất 50% số hộ sản xuất nông nghiệp, chế biến, kinh doanh thực phẩm và 100% số Hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh nông sản, thực phẩm đăng ký, cam kết sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn. Ngoài ra tất cả các xã được công nhận nông thôn mới và phường, thị trấn được công nhận đô thị văn minh phải đạt tiêu chí an toàn thực phẩm.

Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân đã từng nhấn mạnh: Gia đình nông thôn - những gia đình có vai trò trong việc sản xuất thực phẩm mà không đảm bảo an toàn thực phẩm thì không thể là gia đình văn hóa. Theo Chủ tịch Nguyễn Thiện Nhân cần phải vận động các hộ nông dân cam kết “ba không”: không trồng và bán rau quả, củ không bảo đảm an toàn thực phẩm; không nuôi và bán gia súc, gia cầm, thủy hải sản không bảo đảm an toàn thực phẩm; không làm ngơ khi biết người cùng thôn, xóm nuôi trồng và bán sản phẩm không an toàn.

2. Theo ông Phạm Xuân Hằng – Phó Chủ tịch không chuyên trách UBTƯ MTTQ Việt Nam, giám sát của MTTQ và nhân dân ở cơ sở có vai trò rất quan trọng. Khi Mặt trận phối hợp với các tổ chức thành viên sẽ phát huy được sức mạnh trong vai trò giám sát ở cơ sở. Theo đó, mỗi một tổ chức đoàn thể phải vận động đoàn viên, hội viên của mình nêu cao ý thức trách nhiệm không sản xuất những thực phẩm không an toàn. Còn mỗi người dân khi thấy những người xung quanh mình sản xuất thực phẩm không an toàn cần báo cho chính quyền hoặc Mặt trận cơ sở.

Mặt khác, chính quyền sở tại phải có ý thức tiếp thu kết quả giám sát của nhân dân và MTTQ để kịp thời thông tin cho các cơ quan chức năng xử lý theo thẩm quyền. Sau khi tiếp thu cần phải có ý kiến trả lời xem việc đó giải quyết thế nào để MTTQ giải thích cho người dân, tránh mọi kiến nghị của Mặt trận chỉ dừng ở việc “kính chuyển”. Nếu có sự phối hợp nhịp nhàng như vậy tôi tin là sẽ đạt được nhiều kết quả tốt.

Hiện cả nước có hơn 100 ngàn khu dân cư, theo đó, Mặt trận các cấp sẽ liên kết các tổ chức thành viên, thông qua các tổ chức thành viên như Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn thanh niên, Hội Cựu chiến binh…đảm nhận việc vận động và giám sát các hộ gia đình cam kết sản xuất đảm bảo an toàn thực phẩm.

Theo kinh nghiệm của MTTQ tỉnh Thừa Thiên – Huế thì để làm tốt công tác tuyên truyền ATTP phải bắt đầu từ ý thức, trách nhiệm của từng người dân, kể cả người sản xuất lẫn người tiêu dùng. Cùng với đó là tăng cường công tác quản lý nhà nước, nghĩa là Mặt trận giám sát thật tốt hoạt động quản lý nhà nước của các cơ quan nhà nước. Cuối cùng là tổ chức tốt các hoạt động phối hợp, lồng ghép các hoạt động của Mặt trận, các phong trào thi đua để người dân tích cực hưởng ứng, hiểu rõ hơn trách nhiệm của họ cũng như tinh thần phục vụ vì xã hội của mỗi người dân.

Ngoài ra MTTQ tỉnh cũng đã tổ chức một hội nghị liên tịch để có sự gắn kết giữa cơ quan đi tuyên truyền và cơ quan quản lý nhà nước về ATTP, người dân kể cả người sản xuất và người tiêu thụ. Từ đó, tạo ra sự thống nhất. Ví dụ như MTTQ tỉnh đã có định hướng xây dựng chuỗi cửa hàng bán những sản phẩm nông nghiệp an toàn như sản phẩm nông nghiệp, chăn nuôi an toàn. Hiện nay, ở Huế đã có 6 cửa hàng an toàn được thiết lập.

3. Thời gian qua MTTQ nhiều địa phương đã phối hợp với các sở ngành liên quan, các tổ chức thành viên tích cực, chủ động tập trung tuyên truyền vận động nhân dân nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm về đảm bảo VSATTP. Có nhiều chương trình phối hợp giữa Mặt trận với các tổ chức thành viên để triển khai các hoạt động một cách cụ thể. Trên cơ sở Mặt trận là cơ quan chủ trì phối hợp, các tổ chức thành viên, các cơ quan chức năng chủ động xây dựng kế hoạch, lực lượng theo kế hoạch đặt ra.

Theo ông Bùi Nhân Sâm – Phó Chủ tịch MTTQ tỉnh Hà Tĩnh, MTTQ các cấp thường xuyên kiến nghị với HĐND, UBND, các cơ quan chức năng tăng cường công tác quản lý Nhà nước, kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và sức khỏe của người dân.

Tuy nhiên, đây là vấn đề mới và khó, đòi hỏi phải có chuyên môn sâu, đồng thời phải có kinh nghiệm, có chế tài đủ mạnh mới có thể thực hiện được. Trong khi đó cán bộ Mặt trận không có chuyên môn, chưa có kinh nghiệm và cũng chưa có các chế tài xử lý kết quả giám sát và hậu kiểm đủ mạnh nên rất khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Cùng quan điểm này, ông Nguyễn Nam Tiến, Chủ tịch UBMTTQ tỉnh Thừa Thiên - Huế cho biết, thực tế việc giám sát ATTP phụ thuộc rất nhiều vào con người cụ thể, chuỗi từ sản xuất đến tiêu dùng. Điều này, rất khó bởi cơ quan nhà nước làm công tác quản lý nhà nước về ATTP nhưng cơ quan nhà nước về sản xuất kinh doanh ví dụ như trong nông nghiệp lại là một cơ quan khác.

Vì vậy việc phối hợp để làm những việc này hiện nay chúng ta làm chưa tốt. Do giữa người đi vận động làm tốt VSATTP và người thực hiện VSATTP lại là hai câu chuyện khác nhau. Đó là chưa kể ý thức xã hội của người sản xuất và tiêu thụ, kinh doanh thực phẩm, các mặt hàng về ATTP.

Tuy nhiên, ông Tiến hy vọng, với sự phối hợp có hiệu quả giữa Mặt trận và các bộ, ngành việc triển khai đồng bộ từ kế hoạch hướng dẫn, tổ chức tập huấn đến việc ban hành các chế tài cụ thể, các nguồn lực sẽ là đòn bẩy để MTTQ các cấp có điều kiện triển khai thực hiện nhiệm vụ này một cách tốt hơn.

Ngoài ra, để triển khai thực hiện tốt Chương trình phối hợp số 90/CTrPH/CP-ĐCTUBTWMTTQVN ngày 30/3/2016 của Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam về vận động và phối hợp giám sát đảm bảo VSATTP, theo ông Bùi Nhân Sâm, Mặt trận các cấp sẽ phối hợp với các sở, ngành, cơ quan chức năng xây dựng kế hoạch, lộ trình cụ thể và tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ Mặt trận và các tổ chức thành viên. Huy động đội ngũ các chuyên gia, các nhà chuyên môn và phối hợp với các cơ quan chức năng cùng vào cuộc để hoạt động giám sát thực sự có hiệu quả, đáp ứng mong mỏi của người dân.