Báo chí đa nền tảng đòi hỏi chuẩn mực cao hơn về pháp lý, đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp của người làm báo
Trong môi trường báo chí đa nền tảng, một tác phẩm sau khi xuất bản có thể tiếp tục được chia sẻ, bình luận, cắt ghép và phát tán theo nhiều cách khác nhau. Luật Báo chí 2025 mở rộng không gian hoạt động trên môi trường số, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm pháp lý, bản quyền và đạo đức nghề nghiệp.
Mở rộng không gian số
Ngày 24/8, tại Hải Phòng, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức tọa đàm “Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo”. Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam và bà Nguyễn Thị Hải Vân, Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí chủ trì tọa đàm.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Đức Lợi nhận định báo chí đang hoạt động trong môi trường truyền thông có tốc độ biến đổi chưa từng có. Công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với người làm báo không chỉ dừng ở sự nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn mà còn phải đặt trên nền tảng tuân thủ pháp luật, trách nhiệm xã hội và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Thông tin về những điểm mới của Luật Báo chí 2025, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết Luật đã mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường số. Theo đó, cơ quan báo chí được thiết lập kênh nội dung trên mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số khác, nhưng phải bảo đảm dấu hiệu nhận biết thống nhất. Khi mở hoặc chấm dứt hoạt động kênh nội dung, cơ quan báo chí phải thực hiện việc thông báo với cơ quan quản lý nhà nước về báo chí theo thời hạn luật định.
Đáng chú ý, hoạt động trên không gian mạng không chỉ giới hạn ở việc đăng, phát nội dung báo chí. Cơ quan báo chí có thể tích hợp các dịch vụ trực tuyến như dịch vụ công, thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế, cung cấp nội dung theo yêu cầu... Tuy nhiên, nội dung báo chí và nội dung dịch vụ phải được phân biệt rõ ràng; các dịch vụ thuộc lĩnh vực có điều kiện phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về giấy phép, giấy chứng nhận hoặc văn bản chấp thuận theo quy định.
Luật cũng quy định rõ hơn việc liên kết sản xuất kênh nội dung trên không gian mạng. Cơ quan báo chí có thể hợp tác với đối tác về kỹ thuật, nhân lực sản xuất hoặc khai thác thương mại, nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm đối với nội dung được đăng tải trên kênh liên kết. Kênh này phải thể hiện rõ tên, logo của cơ quan báo chí và thông tin về hợp đồng liên kết.
Một vấn đề khác được các đại biểu lưu ý là bản quyền trong môi trường số. Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, nhấn mạnh tác phẩm báo chí không chỉ có giá trị thông tin mà còn là tài sản trí tuệ có giá trị kinh tế, kết tinh công sức, trí tuệ và bản lĩnh của người làm báo. Người làm báo vì vậy cần nắm vững các quy định về quyền nhân thân, quyền tài sản, thời hạn bảo hộ, giới hạn và ngoại lệ của quyền tác giả. Với AI, cần sử dụng có trách nhiệm, kiểm chứng thông tin và coi công nghệ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế tư duy sáng tạo và trách nhiệm của nhà báo.
Từ "nút xuất bản" đến bài toán quản trị rủi ro
Từ thực tiễn tác nghiệp, các đại biểu nhận diện nhiều tình huống có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý: thông tin sai sự thật hoặc chưa được kiểm chứng; xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư; sử dụng hình ảnh, dữ liệu không đúng quy định; vi phạm bản quyền; hoặc chạy theo xu hướng giật gân, câu lượt xem, khai thác thiếu thận trọng thông tin trên mạng xã hội...
Trong môi trường số, một sai sót nhỏ có thể nhanh chóng trở thành vấn đề lớn khi nội dung bị sao chép, cắt ghép và phát tán trên nhiều nền tảng. Nhà báo Trần Thị Thoa, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên, cho rằng với báo chí số, “nút xuất bản” không còn là điểm kết thúc của quy trình nội dung. Sau khi được đăng tải, tác phẩm tiếp tục được bình luận, chia sẻ, trích dẫn, cắt ghép và phát tán trên những nền tảng mà tòa soạn không hoàn toàn kiểm soát.
Bà Thoa dẫn thực tế khi có trường hợp Báo đăng thông tin về tỷ lệ hộ dân đồng thuận trong giải phóng mặt bằng một dự án. Dưới bài viết xuất hiện những bình luận cho rằng thông tin không chính xác, thậm chí có bình luận xúc phạm.
Theo bà Thoa, xử lý những bình luận như vậy không đơn thuần là câu chuyện “xóa hay giữ”. Phản hồi, phản biện thông tin báo chí là nhu cầu chính đáng của công chúng, thậm chí có thể giúp tòa soạn phát hiện vấn đề cần kiểm tra lại. Tuy nhiên, khi bình luận chuyển thành quy kết, xúc phạm hoặc đưa thông tin chưa được kiểm chứng, chính không gian tương tác của cơ quan báo chí có thể trở thành nơi tiếp tục phát tán nội dung gây ảnh hưởng đến uy tín của phóng viên và tòa soạn.
Rủi ro còn có thể phát sinh từ việc nội dung bị lấy lại, cắt xén hoặc tách khỏi ngữ cảnh ban đầu. Có trường hợp nội dung của Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên bị cá nhân lấy lại, cắt bớt hoặc tách khỏi ngữ cảnh khiến thông tin bị hiểu theo nghĩa khác. Do hình ảnh, video vẫn còn logo của cơ quan báo chí, người tiếp nhận dễ nhầm tưởng đó là nội dung nguyên bản do Báo xuất bản.
Thực tế này cho thấy một nghịch lý của báo chí số: Cơ quan báo chí có thể chịu tác động về uy tín từ một nội dung mà mình chưa từng xuất bản theo cách công chúng đang nhìn thấy. Bởi vậy, bảo vệ tác phẩm, thương hiệu báo chí và uy tín của người làm báo không còn là vấn đề phía sau hoạt động xuất bản, mà trở thành một phần của quy trình quản trị nội dung.
Từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực, tạo thêm cơ sở pháp lý để cơ quan báo chí bảo vệ tác phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp trên môi trường số. Tuy nhiên, công cụ pháp lý chỉ phát huy hiệu quả khi tòa soạn chủ động phát hiện sớm nội dung bị lấy lại, cắt ghép, nhanh chóng xác định nội dung gốc và có phản ứng phù hợp.
Tại tọa đàm, các đại biểu đều chung quan điểm rằng: Mỗi tòa soạn cần xây dựng quy trình chặt chẽ từ thu thập, xác minh, biên tập đến xuất bản; phân định rõ trách nhiệm giữa phóng viên, biên tập viên và người đứng đầu; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát, xử lý sai sót và cải chính kịp thời. Việc tuân thủ pháp luật cần song hành với thực hiện 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam.