Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp - Chuyện ghi ở Lào Cai - Bài 4: Xây dựng văn hóa an toàn để bảo vệ người lao động và phát triển bền vững

PV: Ông đánh giá như thế nào về tình hình tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai hiện nay?

Ông Nguyễn Văn Trọng: Có thể khẳng định, công tác ATVSLĐ trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhận thức của các cấp, ngành, doanh nghiệp và người lao động từng bước được nâng lên; nhiều doanh nghiệp chủ động đầu tư cải thiện điều kiện làm việc, tăng cường huấn luyện và xây dựng văn hóa an toàn.

Tuy nhiên, tai nạn lao động và nguy cơ bệnh nghề nghiệp vẫn là vấn đề cần đặc biệt quan tâm, nhất là trong khai thác, chế biến khoáng sản, hóa chất, luyện kim, xây dựng, sản xuất và truyền tải điện. Tính đến ngày 15/7/2026, trên địa bàn tỉnh xảy ra 33 vụ tai nạn, làm 34 người bị nạn; trong đó 14 vụ làm 15 người chết và 19 vụ làm 19 người bị thương.

Nguyên nhân chủ yếu là người lao động chưa tuân thủ nghiêm quy trình an toàn; việc nhận diện, đánh giá, kiểm soát rủi ro còn hạn chế; một số doanh nghiệp chưa đầu tư đầy đủ cho ATVSLĐ. Với bệnh nghề nghiệp, nguy cơ vẫn hiện hữu ở những môi trường có bụi, tiếng ồn, rung, hóa chất độc hại. Vì vậy, quan trắc môi trường lao động, khám sức khỏe định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cần được thực hiện đầy đủ.

Ông có thể cho biết những ngành nghề nào ở Lào Cai có nguy cơ xảy ra tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp nhiều nhất?

Đầu tiên có thể kể đến là lĩnh vực khai thác, chế biến khoáng sản với các nguy cơ như nổ mìn, sạt lở, đá rơi, làm việc trong hầm lò, trên sườn núi và vận hành thiết bị công suất lớn.

Tiếp đó là sản xuất hóa chất, phân bón, luyện kim, đặc biệt tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, nơi người lao động có thể tiếp xúc với hóa chất, bụi, tiếng ồn, rung, nhiệt độ cao và các thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.

Ngoài ra, xây dựng công trình dân dụng, công nghiệp, giao thông cũng tiềm ẩn nguy cơ cao, với các tai nạn thường gặp như ngã cao, vật rơi, điện giật, tai nạn máy móc. Sản xuất, truyền tải điện và vận hành các nhà máy thủy điện cũng có nguy cơ điện giật, làm việc trên cao và chịu tác động của điều kiện thời tiết phức tạp.

Cuối cùng là vận tải, logistics, sản xuất, chế biến nông lâm sản, dược liệu...

Sau sáp nhập, công tác quản lý nhà nước về an toàn vệ sinh lao động có gặp khó khăn gì không thưa ông?

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình mới, phạm vi quản lý rộng hơn, số lượng doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và người lao động tăng lên, trong khi địa bàn có nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, giao thông còn khó khăn.

Quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, phân công nhiệm vụ cũng cần thời gian để ổn định. Tuy nhiên, các cơ quan đã chủ động rà soát, hoàn thiện quy chế phối hợp, bảo đảm công việc được thực hiện liên tục.

Một thách thức khác là số lượng doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh lớn; nguồn lực dành cho ATVSLĐ ở nhiều đơn vị còn hạn chế. Lao động thời vụ, lao động không có quan hệ lao động cũng khó tiếp cận đầy đủ thông tin, huấn luyện và chính sách.

Sở Nội vụ đang tham mưu UBND tỉnh tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao năng lực cán bộ làm công tác ATVSLĐ ở cơ sở.

Vậy ông có thể cho biết công tác tuyên truyền pháp luật về ATVSLĐ hiện được triển khai như thế nào?

Tỉnh xác định tuyên truyền, phổ biến pháp luật là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tai nạn từ cơ sở. Hằng năm, Sở Nội vụ phối hợp các sở, ngành, địa phương, tổ chức công đoàn, Bảo hiểm xã hội tỉnh và doanh nghiệp tổ chức tập huấn, đối thoại, tư vấn chính sách, hướng dẫn nhận diện nguy cơ, đánh giá rủi ro.

Tháng hành động về ATVSLĐ gắn với Tháng Công nhân là đợt cao điểm để tổ chức phát động, truyền thông, kiểm tra, tư vấn, biểu dương những tập thể, cá nhân làm tốt. Trong 7 tháng đầu năm 2026, Sở Nội vụ đã phối hợp tổ chức 2 hội nghị đối thoại với 199 đại biểu; thực hiện 2 phóng sự tuyên truyền; treo 290 băng zôn, khẩu hiệu; cấp phát 12.000 tờ rơi và đăng 5 chuyên đề tuyên truyền trên báo in.

Thời gian tới, công tác tuyên truyền sẽ chuyển mạnh theo hướng lấy người lao động làm trung tâm, ứng dụng công nghệ số, xây dựng tài liệu dễ hiểu, dễ áp dụng và chú trọng tiếp cận doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh và khu vực phi chính thức.

Sở Nội vụ đã phối hợp với BHXH để bảo đảm quyền lợi người lao động ra sao thưa ông?

Sở Nội vụ và Bảo hiểm xã hội tỉnh đã ký Quy chế phối hợp số 76/QCPH-SNV-BHXH ngày 25/9/2025, nhằm tăng cường phối hợp thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Hai cơ quan thường xuyên phối hợp tuyên truyền, đối thoại, hướng dẫn doanh nghiệp và người lao động hiểu rõ quyền, nghĩa vụ; rà soát việc tham gia bảo hiểm bắt buộc; hướng dẫn lập hồ sơ, giải quyết chế độ cho người bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đúng quy định, kịp thời, công khai, minh bạch.

Trong kiểm tra, giám sát doanh nghiệp, Sở Nội vụ cũng lồng ghép nội dung thực hiện chính sách bảo hiểm, kịp thời kiến nghị xử lý vi phạm. Thời gian tới, hai ngành sẽ tăng cường chia sẻ dữ liệu, chuyển đổi số và hỗ trợ nhóm doanh nghiệp, người lao động còn khó tiếp cận chính sách.

Ông có thể cho biết thêm những hạn chế lớn nhất trong việc phòng ngừa tai nạn lao động hiện nay là gì?

Hạn chế lớn nhất là nhận thức về ATVSLĐ của một bộ phận người sử dụng lao động và người lao động chưa đầy đủ. Một số doanh nghiệp còn coi an toàn là chi phí thay vì đầu tư cho phát triển bền vững; người lao động vẫn có tâm lý chủ quan.

Việc đầu tư cải thiện điều kiện làm việc, trang thiết bị an toàn, quan trắc môi trường và chăm sóc sức khỏe chưa đồng đều. Công tác tự kiểm tra, nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro ở một số doanh nghiệp còn yếu; huấn luyện có nơi còn nặng về lý thuyết, chưa sát thực tế.

Đặc biệt, quản lý lao động thời vụ, lao động không có quan hệ lao động vẫn là thách thức, trong khi đây là nhóm có tỷ lệ đáng kể trong xây dựng, nông nghiệp, lâm nghiệp và các hoạt động sản xuất nhỏ lẻ.

Theo ông, doanh nghiệp cần thay đổi điều gì để giảm thiểu tai nạn lao động?

Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “khắc phục sau tai nạn” sang “phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu”. Trước hết phải xây dựng văn hóa an toàn, trong đó người đứng đầu trực tiếp chịu trách nhiệm và khuyến khích người lao động chủ động báo cáo nguy cơ mất an toàn.

Doanh nghiệp cần thường xuyên nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro, xây dựng quy trình an toàn cho từng công đoạn và kiểm tra hằng ngày. Cùng với đó là đầu tư, bảo trì, kiểm định máy móc, thiết bị; nâng cao chất lượng huấn luyện theo hướng tăng thực hành, diễn tập, nhất là với công việc nguy hiểm.

Một yếu tố không thể thiếu là chăm lo sức khỏe người lao động thông qua khám định kỳ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, cải thiện môi trường làm việc và bố trí thời giờ làm việc, nghỉ ngơi hợp lý.

Cuối cùng, ông có thể cho biết, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu gì về giảm tai nạn lao động trong những năm tới?

Mục tiêu xuyên suốt là kiềm chế và từng bước kéo giảm số vụ tai nạn, nhất là tai nạn nghiêm trọng, tai nạn chết người; hạn chế bệnh nghề nghiệp, nâng cao điều kiện làm việc và xây dựng văn hóa an toàn.

Theo Chương trình hành động số 356-CTr/TU ngày 28/5/2024 của Tỉnh ủy, Lào Cai đặt mục tiêu trung bình hằng năm giảm 4% tần suất tai nạn lao động chết người; tăng 5% số người lao động được khám, phát hiện bệnh nghề nghiệp và tăng 5% số cơ sở phát sinh yếu tố có hại được quan trắc môi trường lao động.

Tỉnh cũng phấn đấu nâng tỷ lệ người lao động được huấn luyện ATVSLĐ, mở rộng tiếp cận chính sách và giảm tai nạn tại các khu vực có nguy cơ cao, khu vực phi chính thức. Đầu tư cho an toàn chính là đầu tư cho con người, năng suất và sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp.

Trân trọng cảm ơn ông!