Bắt buộc thi tuyển phương án kiến trúc đối với công trình có giá trị biểu tượng quốc gia
Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đề nghị, nghiên cứu bổ sung nhóm công trình có giá trị biểu tượng quốc gia trong các khu du lịch quốc gia vào danh mục đối tượng bắt buộc phải tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc.
Tiếp tục Chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 6/8, Quốc hội tiến hành thảo luận Tổ về: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.
Tham gia góp ý dự thảo Luật, tại Tổ 1 Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng (Đoàn TP. Hà Nội) bày tỏ, Dự thảo Luật có nhấn mạnh về nội dung văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc. Đây là nội dung khá thuyết phục khi nhấn mạnh thêm tính đặc lộ và các tính chất đặc trưng của kiến trúc Việt Nam.
“Chúng ta đang trong quá trình phát triển, nên bản thân nội dung văn hóa cũng đang có sự phát triển rất nhanh. Nếu không có các định hướng, có thể dẫn đến việc kiến trúc bị lai căng hoặc bị kéo lùi.
Về chứng chỉ hành nghề kiến trúc, ông Hùng cho rằng, Luật có đặt ra vấn đề về chứng chỉ hành nghề của cá nhân. Trong đó đưa ra tiêu chuẩn năng lực tối thiểu “phải có bằng tốt nghiệp đại học chuyên ngành kiến trúc hoặc xây dựng tại các cơ sở đào tạo trong nước hoặc nước ngoài được công nhận”, đồng thời, yêu cầu sát hạch về kinh nghiệm chuyên môn.
“Nếu yêu cầu như vậy, có nhất thiết phải là cơ quan Nhà nước cấp chứng chỉ hành nghề hay không? Hay là sau khi cá nhân đã qua đào tạo tại các cơ sở đào tạo, đồng thời có kinh nghiệm và tham gia sát hạch tại các tổ chức xã hội - nghề nghiệp (như Hội Kiến trúc sư) thì có thể cấp chứng chỉ luôn?”, ông Hùng đặt vấn đề. Đồng thời bày tỏ, việc chuyển toàn bộ hồ sơ về cơ quan Nhà nước để cấp chứng chỉ, sau đó lại điều chỉnh, thay đổi sẽ gây ra rất nhiều thủ tục mà hiệu quả thực tế chưa thấy rõ.
Về nội dung bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn TP. Hà Nội) cho rằng, khái niệm bản sắc văn hóa dân tộc đang gắn với cộng đồng dân cư trong một khu vực xác định có thể làm hẹp phạm vi của bản sắc kiến trúc. Vì vậy, bà Dung đề nghị, mở rộng theo hướng bao gồm đặc trưng kiến trúc của quốc gia, vùng văn hóa, dân tộc, địa phương và cộng đồng dân cư. Đồng thời, cần quy định việc xác định bản sắc phải trên cơ sở khảo sát, lấy ý kiến cơ quan văn hóa, chuyên gia, tổ chức nghề nghiệp và cộng đồng dân cư.
Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, Luật Kiến trúc năm 2019 có 7 điều quy định liên quan đến văn hóa. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị cũng xác định kiến trúc không chỉ là hoạt động kỹ thuật mà còn là biểu hiện quan trọng của văn hóa trong không gian sống.
Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, trong quá trình xây dựng luật, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã nghiên cứu, tham gia ý kiến với cơ quan chủ trì đối với một số nội dung nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, đặc biệt là các quy định liên quan đến Luật Di sản văn hóa.
Qua ý kiến thảo luận của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng cho rằng có nhiều góp ý xác đáng và cần tiếp tục rà soát để bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất giữa các luật có liên quan. Đối với góp ý về Điều 5 liên quan đến bản sắc văn hóa dân tộc, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh bày tỏ sự đồng tình với ý kiến của các đại biểu. Theo đó, quy định không chỉ nên đề cập đến bản sắc văn hóa dân tộc mà cần thể hiện đầy đủ hai nội dung gồm: gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc; và bổ sung các phương thức, kết hợp phong cách hiện đại, tiếp thu tinh hoa văn hóa, kiến trúc, mỹ thuật của thế giới.
Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, cách tiếp cận này sẽ giúp quy định tại Điều 5 đầy đủ và bao quát hơn. Về quy chế quản lý kiến trúc và thi tuyển phương án kiến trúc tại các điều sửa đổi 14, 15 và 17 của Luật Kiến trúc, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh đề nghị, nghiên cứu bổ sung quy định về việc xem xét tác động đối với cảnh quan văn hóa, không gian lịch sử, cũng như tính toàn vẹn, tính xác thực của di sản trong trường hợp điều chỉnh không gian kiến trúc, cảnh quan hoặc triển khai các dự án có khả năng ảnh hưởng đến khu vực di sản văn hóa.
Trên thực tế, những vấn đề này diễn ra khá phổ biến, do đó cần được quan tâm, đặc biệt là các yếu tố liên quan đến tính toàn vẹn của di sản như chiều cao công trình, mật độ xây dựng, tổ chức không gian cảnh quan nơi công trình hiện diện, cả ở khu vực đô thị và nông thôn.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cũng nhấn mạnh, kiến trúc có mối liên hệ mật thiết với phát triển đô thị và nông thôn. Dẫn thực tiễn xây dựng nông thôn mới thời gian qua, Bộ trưởng cho rằng mặc dù chương trình đã đạt nhiều kết quả tích cực, song cũng xuất hiện ý kiến cho rằng quá trình xây dựng có biểu hiện “bê tông hóa” quá mức. Nhiều giá trị nguyên gốc, nguyên trạng và những nét đặc sắc của nông thôn Việt Nam ở các vùng miền có dấu hiệu mai một do xu hướng xây dựng đại trà, rập khuôn theo hướng công nghiệp hóa.
Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, việc kiên cố hóa hạ tầng trong xây dựng nông thôn mới là cần thiết, song cần đặc biệt quan tâm đến việc gìn giữ bản sắc văn hóa và bản sắc riêng của nông thôn Việt Nam ở từng vùng miền trong quá trình phát triển.
Cho biết, hiện cả nước có 9 khu du lịch quốc gia và theo quy hoạch đến năm 2030 sẽ có khoảng 61 khu. Mỗi khu du lịch quốc gia đều có những công trình mang tính biểu tượng như trung tâm văn hóa gắn với đặc trưng vùng miền. Đây đều là những công trình có giá trị biểu tượng lớn, không chỉ đối với địa phương mà còn ở tầm quốc gia, góp phần thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế.
Từ thực tiễn đó, bà Lâm Thị Phương Thanh đề nghị nghiên cứu bổ sung nhóm công trình có giá trị biểu tượng quốc gia trong các khu du lịch quốc gia vào danh mục đối tượng bắt buộc phải tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc.
“Quy định này sẽ góp phần nâng cao chất lượng kiến trúc, tăng tính sáng tạo và bảo đảm lựa chọn được những phương án có giá trị thẩm mỹ, văn hóa đối với các công trình mang tính biểu tượng quốc gia”, bà Lâm Thị Phương Thanh nói.