Bất cập trong quản lý, sử dụng nguồn cải cách tiền lương từ góc nhìn kiểm toán

Kinh phí và khả năng chi không phù hợp

Báo cáo kết quả kiểm toán công bố mới đây cho thấy, một số Bộ, cơ quan Trung ương và đơn vị trực thuộc chưa tuân thủ đầy đủ quy định khi: chi không đúng chế độ, vượt định mức, không đúng thực tế; sử dụng kinh phí không thường xuyên/không tự chủ chi nội dung chi thường xuyên/tự chủ; quyết toán từ nguồn thu phí, lệ phí được khấu trừ để lại vượt dự toán được giao; chưa xác định hoặc xác định chưa đầy đủ tiết kiệm 5% theo quy định.

Tại một số địa phương, KTNN chỉ ra tình trạng hỗ trợ không đúng nhiệm vụ chi theo phân cấp; chưa trình, chưa báo cáo Thường trực HĐND cùng cấp quyết định các điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương (NSĐP) và báo cáo HĐND tại kỳ họp gần nhất… Cũng lại có tình trạng một số nơi nộp chung số thu tiền bảo vệ, phát triển đất trồng lúa vào thu NSĐP để thực hiện các nhiệm vụ chi không đúng quy định; sử dụng NSNN để cấp bổ sung kinh phí cho ngân sách cấp dưới chưa phù hợp quy định.

Trong số này, KTNN nêu ví dụ tại tỉnh Bình Thuận (cũ) phân bổ dự toán chi sự nghiệp môi trường 240,5 tỷ đồng, song một số nhiệm vụ không thực hiện được do phải tạm dừng để điều chỉnh địa hình, phạm vi theo đề án sáp nhập dẫn đến phải hủy dự toán 59,9 tỷ đồng, bằng 24,9% dự toán giao. Một số địa phương quyết toán chi sự nghiệp khoa học công nghệ đạt dưới 50% dự toán (Khánh Hòa 47,5%, Hà Nam (cũ) đạt 33%, Đồng Nai đạt 33%, Bình Dương (cũ) đạt 32%, Gia Lai (cũ) đạt 39%, An Giang (cũ) 40%.

Báo cáo kiểm toán cũng nêu rõ: Một số địa phương sử dụng kinh phí thường xuyên để hỗ trợ tiền thuê đất không đúng quy định; hỗ trợ sai đối tượng; phương án sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách cấp tỉnh chưa bố trí theo thứ tự ưu tiên…

Chưa chặt chẽ trong quản lý nguồn viện trợ và dự phòng ngân sách

Đánh giá về công tác thu, chi viện trợ không hoàn lại, KTNN xác nhận, năm 2024, thu viện trợ 3.249 tỷ đồng, đạt 49,3% dự toán; chi viện trợ 1.739 tỷ đồng, đạt 79% dự toán. Như vậy là đều thấp hơn rất nhiều so với kế hoạch đề ra. Nguyên nhân chính được báo cáo chỉ ra là do, có nhiều khoản viện trợ bằng hàng hóa, đã tiếp nhận nhưng chưa thực hiện hạch toán, quyết toán đúng niên độ 2024. Bên cạnh đó, nhiều nhà tài trợ chưa giải ngân đúng cam kết hoặc một số dự án phát sinh điều chỉnh, ảnh hưởng tới kết quả giải ngân của các nhà tài trợ.

Qua kiểm toán cho thấy, một số Bộ, cơ quan trung ương đã tiếp nhận viện trợ nhưng chưa kịp thời đề xuất Bộ Tài chính tổng hợp, tham mưu bổ sung dự toán theo quy định; có 32 cơ quan chủ quản không gửi báo cáo định kỳ hàng năm về Bộ Tài chính theo quy định; 13 chương trình, dự án chuyển nguồn từ năm 2023 nhưng đến hết thời gian chỉnh lý quyết toán năm 2024 vẫn chưa giải ngân số tiền 21,2 tỷ đồng.

Về chi chuyển nguồn, KTNN xác nhận: “Số chuyển nguồn tiếp tục tăng cả về số tương đối và số tuyệt đối so với năm 2023, trong đó nguồn thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp, trợ cấp và các khoản tính theo tiền lương cơ sở 580.618 tỷ đồng (chiếm 40,3%), nguồn tăng thu, tiết kiệm chi 355.663 tỷ đồng (chiếm 24,7%). Nếu loại trừ hai nguồn này thì số chuyển nguồn năm 2024 sang 2025 còn lại là 502.897 tỷ đồng, tăng 28.289 tỷ đồng so với năm 2023 (474.608 tỷ đồng)” - Báo cáo của KTNN nêu rõ.

Sử dụng sai nguồn cải cách tiền lương

Đánh giá về thực hiện cái cách tiền lương (CCTL), KTNN chỉ rõ, nguồn thực hiện chính sách tiền lương của năm 2024 chuyển sang năm 2025 là 580.618 tỷ đồng, bao gồm: NSĐP là 391.954 tỷ đồng, NSTW là 188.664 tỷ đồng. Trong năm, nguồn CCTL của NSTW đã phân bổ cho các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương là 40.362,9 tỷ đồng.

Cũng có một số Bộ, cơ quan, đơn vị chưa xác định tiết kiệm đủ 10% chi thường xuyên tăng thêm để tạo nguồn CCTL; xác định nhu cầu chi CCTL chưa chính xác dẫn đến đề nghị và được NSNN cấp kinh phí cao hơn nhu cầu thực tế (Bộ Tư pháp 0,41 tỷ đồng; Bộ Dân tộc và Tôn giáo 4,52 tỷ đồng). Đại học Quốc gia Hà Nội chi CCTL vượt nhu cầu thực tế; một số đơn vị sử dụng kinh phí CCTL để chi cho các nhiệm vụ chi thường xuyên khác không đúng quy định.

Có 11 địa phương báo cáo chưa đầy đủ nguồn CCTL, dẫn đến NSTW cấp thừa kinh phí CCTL 1.629,04 tỷ đồng; có 8 địa phương xác định nguồn CCTL còn dư đến 31/12/2024 lớn hơn số Bộ Tài chính thông báo thẩm định...