Biến dữ liệu thành tài sản chiến lược

Chuyển từ “số hóa tài liệu” sang “tri thức hóa dữ liệu”

Bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng đoàn chuyên trách đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng cho rằng, đây là một định hướng rất kịp thời, thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ trong hoạt động của Quốc hội.

“Chủ tịch Quốc hội đã nhấn mạnh việc nghiên cứu thành lập Trung tâm AI riêng để phục vụ trực tiếp các nhiệm vụ lập pháp, giám sát tối cao, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và kết nối với các nghị viện quốc tế. Đồng thời, yêu cầu coi dữ liệu là tài sản chiến lược của Quốc hội, xây dựng kho dữ liệu riêng, kết nối với kho dữ liệu dùng chung quốc gia và Trung tâm dữ liệu quốc gia. Đây là những yêu cầu rất căn cơ, bởi AI chỉ thực sự có giá trị khi được đặt trên nền tảng dữ liệu đầy đủ, sạch, chuẩn hóa, có cấu trúc và được quản trị an toàn” - bà Nga nói.

Bà Nga cho rằng, việc thành lập Trung tâm AI riêng của Quốc hội không đơn thuần là đầu tư thêm một thiết chế công nghệ. Sâu xa hơn, đó là bước chuyển từ “số hóa tài liệu” sang “tri thức hóa dữ liệu”. “Trong công tác lập pháp, AI có thể hỗ trợ rà soát sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản pháp luật; phát hiện những quy định không còn phù hợp; so sánh kinh nghiệm quốc tế; tổng hợp ý kiến chuyên gia, cử tri, địa phương, doanh nghiệp. Trong giám sát tối cao, AI có thể giúp nhận diện các điểm nghẽn lặp đi lặp lại, những lĩnh vực có nhiều kiến nghị kéo dài, những địa phương hoặc ngành có dấu hiệu chậm khắc phục sau giám sát. Trong công tác dân nguyện, AI có thể phân loại, tổng hợp, phát hiện xu hướng bức xúc xã hội từ hàng vạn ý kiến cử tri gửi về Quốc hội. Đây là những việc nếu làm hoàn toàn thủ công sẽ mất rất nhiều thời gian và khó bảo đảm cái nhìn toàn diện”, bà Nga đưa ra phân tích.

Cũng theo bà Nga, AI không thay thế đại biểu Quốc hội, không thay thế tư duy chính trị, bản lĩnh lập pháp và trách nhiệm trước cử tri. AI là công cụ hỗ trợ, còn quyết định cuối cùng vẫn phải thuộc về con người, thuộc về các cơ quan có thẩm quyền và từng đại biểu khi bấm nút biểu quyết. Đặc biệt, với Quốc hội, yêu cầu về an toàn dữ liệu, bảo mật thông tin, kiểm soát sai lệch, phòng ngừa thiên lệch thuật toán và bảo đảm chủ quyền số phải được đặt lên hàng đầu.

“Thành lập Trung tâm AI riêng của Quốc hội chính là một bước đi quan trọng để biến dữ liệu thành tài sản chiến lược. Nhưng để tài sản ấy thực sự có giá trị, chúng ta cần đồng thời làm ba việc: xây dựng kho dữ liệu chất lượng cao; thiết kế các bài toán nghiệp vụ sát với hoạt động lập pháp, giám sát, dân nguyện; và đào tạo đội ngũ đại biểu, cán bộ, chuyên gia có năng lực sử dụng AI một cách thông minh, có trách nhiệm. Khi đó, Quốc hội số không chỉ là hệ thống phần mềm, mà sẽ trở thành một phương thức làm việc mới: nhanh hơn, chính xác hơn, minh bạch hơn và gần dân hơn” - bà Nga nêu rõ.

Bảo đảm mọi quyết sách pháp lý đều thấm đẫm hơi thở thực tiễn

TS Đỗ Đức Hồng Hà - Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, chủ trương nghiên cứu thành lập Trung tâm AI riêng của Quốc hội không chỉ là giải pháp công nghệ đơn thuần, mà là một quyết sách chiến lược, mang tính đột phá, thể hiện sự nhạy bén chính trị và quyết tâm đổi mới căn bản phương thức hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

Theo ông Hà, tính tất yếu và tầm nhìn của chủ trương này được minh chứng qua 3 khía cạnh cốt lõi. Theo đó, giải quyết áp lực “quá tải” và nâng cao chất lượng lập pháp. Công tác xây dựng pháp luật và thẩm tra các dự án luật hiện nay đòi hỏi quy trình rà soát vô cùng phức tạp để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật (đặc biệt là mối tương quan chặt chẽ giữa luật nội dung và luật hình thức, thủ tục tố tụng). Việc xử lý thủ công khối lượng thông tin khổng lồ dễ dẫn đến nguy cơ bỏ sót các điểm mâu thuẫn. Công nghệ AI, với khả năng phân tích học máy và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP), có thể đối chiếu hàng triệu trang văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian ngắn, phát hiện sớm các “lỗ hổng”, sự chồng chéo hoặc xung đột chính sách, từ đó hỗ trợ đắc lực cho các Ủy ban của Quốc hội nâng cao tính chính xác và logic tối đa của các dự án luật.

Bên cạnh đó, tối ưu hóa hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát tối cao. Hoạt động giám sát của Quốc hội dựa trên nguồn thông tin đa chiều. Trung tâm AI riêng sẽ là công cụ giúp tự động hóa việc tổng hợp, phân loại và phân tích xu hướng ý kiến, kiến nghị của cử tri, cũng như phản hồi từ truyền thông, báo chí. Từ “bản đồ số” về nguyện vọng của nhân dân, Quốc hội có thể nhận diện chính xác các điểm nghẽn thực tiễn, từ đó đưa ra các quyết sách giám sát trúng và đúng, giải quyết kịp thời các vấn đề bức xúc của xã hội.

Đặc biệt sẽ tinh gọn bộ máy và hiện đại hóa cơ quan tham mưu. Việc phát triển AI đóng vai trò như một hệ thống “trợ lý ảo chuyên sâu” cho đại biểu Quốc hội và các cơ quan tham mưu, giúp tự động hóa quy trình tra cứu, tổng hợp tài liệu, lập báo cáo so sánh quốc tế. Điều này hoàn toàn đồng bộ với chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng hiệu suất làm việc của cán bộ, công chức hành chính công.

“Việc thành lập Trung tâm AI là quá trình biến dữ liệu thành tài sản chiến lược để phát triển Quốc hội số, đi đúng vào bản chất quy luật của kỷ nguyên chuyển đổi số”-ông Hà nói và nhìn nhận, việc nghiên cứu thành lập Trung tâm AI là bước đi có tính chất bản lề, đưa Quốc hội Việt Nam thực sự trở thành một Quốc hội đổi mới, hành động, kiến tạo, bảo đảm mọi quyết sách pháp lý đều thấm đẫm hơi thở thực tiễn và được soi sáng bởi tri thức khoa học hiện đại.