Bỏ công chứng theo địa hạt với giao dịch bất động sản, nguy cơ phát sinh tranh chấp sẽ rất lớn

Bảo đảm an toàn pháp lý, ngăn chặn gian lận trong giao dịch bất động sản

Về đề nghị bỏ quy định thẩm quyền công chứng theo địa hạt đối với giao dịch bất động sản, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết Chính phủ đã đánh giá đây là quy định mới được sửa đổi khá toàn diện vào năm 2024 và hiện vẫn đang trong quá trình triển khai thực hiện. Qua đánh giá thực tiễn, trong điều kiện hiện nay khi cơ sở dữ liệu công chứng tập trung, thống nhất trên toàn quốc vẫn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện, việc dỡ bỏ ngay quy định công chứng theo địa hạt là chưa đủ điều kiện để thực hiện.

“Quy định này hiện vẫn cần thiết để bảo đảm an toàn pháp lý và ngăn chặn gian lận trong các giao dịch bất động sản, vốn là loại tài sản có giá trị lớn, liên quan mật thiết đến quyền, lợi ích của người dân và ổn định xã hội. Nếu pháp luật không quy định chặt chẽ đối với loại giao dịch này, nguy cơ phát sinh tranh chấp sẽ rất lớn và rất phức tạp” Bộ trưởng Tư pháp nhấn mạnh.

Ông Hoàng Thanh Tùng phân tích thêm, quy định theo địa hạt giúp công chứng viên tại địa phương có điều kiện thuận lợi hơn trong việc kiểm tra tình trạng thực tế của tài sản, xác thực nhân thân của các bên tham gia giao dịch, đồng thời ngăn chặn hiệu quả hơn các hành vi giả mạo, lừa đảo. Trong khi đó, thực tế hiện nay mỗi tỉnh, thành phố vẫn đang sử dụng một phần mềm cơ sở dữ liệu công chứng riêng, chưa thực sự liên thông với nhau trên phạm vi toàn quốc.

Theo định hướng của Chính phủ và dự thảo luật, tới đây sẽ xây dựng một cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất, liên thông trong cả nước, thay thế cho các cơ sở dữ liệu riêng của từng địa phương. Khi hệ thống này hoàn thành, thông tin được kết nối đồng bộ thì lúc đó mới có đủ điều kiện để gỡ bỏ quy định về thẩm quyền công chứng theo địa hạt. Còn ở thời điểm hiện tại, nếu bỏ ngay sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng khẳng định, Điều 44 trong dự thảo không phải giữ nguyên mà có nhiều điểm sửa đổi quan trọng. Cụ thể, dự thảo thay cụm từ “giao dịch về bất động sản” bằng cụm từ “giao dịch có đối tượng bất động sản”, qua đó xác định rõ hơn phạm vi các giao dịch phải áp dụng quy định này, tức là chỉ những giao dịch trực tiếp liên quan đến bất động sản mới thuộc diện công chứng theo địa hạt; còn các giao dịch gián tiếp thì không bắt buộc. Sửa đổi này nhằm khắc phục tình trạng còn nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn về Điều 44 hiện hành.

Thực hiện công chứng điện tử từ xa được tiến hành thận trọng, từng bước

Đối với băn khoăn về giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đồng tình với ý kiến cho rằng không nên hiểu đây là giao dịch bắt buộc phải công chứng. Làm rõ rằng Điều 44 không quy định giao dịch nào phải công chứng, mà chỉ quy định về thẩm quyền công chứng đối với giao dịch có đối tượng là bất động sản.

Vì vậy, việc nhắc đến giao dịch đặt cọc trong phạm vi điều chỉnh của Điều 44 chỉ có nghĩa đây là loại giao dịch nếu thực hiện công chứng thì phải theo thẩm quyền địa hạt, chứ không đồng nghĩa với việc pháp luật bắt buộc giao dịch đặt cọc phải công chứng. Đây là hai vấn đề khác nhau và cần được hiểu đúng trong quá trình áp dụng.

Liên quan đến quy định công chứng ngoài trụ sở, Bộ trưởng cho biết một số đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng thêm các trường hợp được thực hiện ngoài trụ sở so với quy định hiện hành. Tuy nhiên, Chính phủ không đề xuất sửa đổi Điều 46 của Luật Công chứng hiện hành, bởi qua thực hiện từ năm 2024 đến nay cho thấy quy định hiện hành cơ bản là phù hợp, đã bao quát tương đối đầy đủ các trường hợp cần thiết như người già yếu, người đang điều trị nội trú, người bị cách ly, bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù.

“Với các trường hợp này, nếu có nhu cầu công chứng đều có thể thực hiện ngoài trụ sở. Luật hiện hành cũng đã cho phép Chính phủ quy định thêm các trường hợp có lý do chính đáng, tạo dư địa linh hoạt trong tổ chức thực hiện” Bộ trưởng cho biết và khẳng định, việc không mở rộng quá mức các trường hợp công chứng ngoài trụ sở là nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu chặt chẽ của quy trình, thủ tục công chứng và yêu cầu tạo thuận lợi cho người dân.

Đối với đề xuất tiếp tục mở rộng công chứng điện tử từ xa, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết nội dung này hiện đã được thực hiện theo Luật Công chứng năm 2024 và đang được triển khai. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm thế giới cho thấy việc thực hiện công chứng điện tử từ xa cần được tiến hành thận trọng, từng bước, phù hợp với mức độ hoàn thiện của công nghệ và điều kiện bảo đảm an toàn.

“Nếu đẩy quá nhanh có thể dẫn đến rủi ro. Vì vậy, cơ quan soạn thảo xin ghi nhận ý kiến của đại biểu Quốc hội để tiếp tục báo cáo Chính phủ chỉ đạo thực hiện trong thời gian tới, trên tinh thần khi điều kiện cho phép sẽ từng bước mở rộng” , Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nói.