Bổ sung lớp bảo vệ an sinh xã hội
Bảo hiểm nhân thọ không cạnh tranh hay thay thế bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế mà cần được nhìn nhận là một lớp bảo vệ bổ sung, giúp người dân và gia đình giảm bớt gánh nặng tài chính khi những rủi ro lớn xảy ra.
Phát biểu tại cuộc tọa đàm “Bảo hiểm nhân thọ - Hiểu đúng để an tâm” do báo Nhân Dân tổ chức sáng 25/8, bà Phạm Thu Phương - Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) cho biết, hệ thống an sinh Việt Nam được vận hành theo cấu trúc đa tầng. Trong đó, bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT) đóng vai trò là lớp sàn an sinh cơ bản, bảo vệ người dân trên diện rộng.
Theo bà Phương, cần nhìn nhận đúng bản chất của bảo hiểm nhân thọ. Đây không phải là sản phẩm cạnh tranh với BHXH hay BHYT, mà là một giải pháp bổ sung cho 2 trụ cột an sinh này. Khi nhiều gia đình chủ động có thêm một lớp bảo vệ tài chính, áp lực đối với ngân sách nhà nước và hệ thống an sinh công cũng có thể được chia sẻ.
Dù có vai trò bổ sung trong việc bảo vệ tài chính, mức độ tham gia bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam vẫn còn khá thấp.
Số liệu đến hết năm 2025 cho thấy, chỉ khoảng 11-12% dân số tham gia bảo hiểm nhân thọ. Như vậy, gần 90% dân số chưa được bảo vệ bởi các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ do doanh nghiệp bảo hiểm tư nhân cung cấp.
Theo ông Ngô Trung Dũng - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 cùng Nghị định 46/2023/NĐ-CP và Thông tư 67/2023/TT-BTC đã quy định tương đối cụ thể các quyền của người tham gia bảo hiểm.
Trong đó có quyền được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi ký hợp đồng, quyền xem xét lại hợp đồng trong thời gian 21 ngày, yêu cầu minh bạch về cấu trúc phí, chuẩn hóa hoạt động tư vấn và cơ chế khiếu nại.
Cùng với đó, doanh nghiệp bảo hiểm phải chịu trách nhiệm đối với hoạt động của đội ngũ đại lý, đồng thời hoạt động kinh doanh bảo hiểm được tăng cường thanh tra, giám sát.
“Khung pháp lý đã khá toàn diện. Vấn đề là đưa các quyền này đến gần hơn với người dân để mỗi người biết mình được bảo vệ bởi những gì” - đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh.
Từ góc độ thị trường, Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho rằng phần lớn những vấn đề tranh cãi về bảo hiểm nhân thọ qua có liên quan đến chất lượng tư vấn ban đầu.
Một cuộc tư vấn đúng nghĩa cần bắt đầu từ nhu cầu, khả năng tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro của khách hàng, thay vì bắt đầu từ việc bán một sản phẩm cụ thể.
Điều này đặc biệt quan trọng bởi hợp đồng bảo hiểm nhân thọ thường có cấu trúc phức tạp, nhiều điều khoản về quyền lợi, phí, điều kiện và các trường hợp loại trừ. Nếu khách hàng không được giải thích đầy đủ ngay từ đầu, nguy cơ phát sinh tranh chấp khi sự kiện bảo hiểm xảy ra sẽ tăng lên.
Theo bà Phạm Thu Phương, niềm tin của người tiêu dùng phải được xây dựng từ sự thay đổi thực chất trong hành vi của doanh nghiệp bảo hiểm và đội ngũ phân phối.
Trước hết, doanh nghiệp bảo hiểm cần chuyển từ tư duy “tăng trưởng nóng” sang “phát triển chất lượng”. Sản phẩm cần đa dạng hơn, phù hợp với nhiều nhóm dân cư, đặc biệt là người có thu nhập thấp và người cao tuổi.
Doanh nghiệp cần thiết kế bản tóm tắt quy tắc, điều kiện, điều khoản bảo hiểm theo hướng ngắn gọn, giúp khách hàng có thể nắm được những quyền lợi cốt lõi trước khi quyết định tham gia. Bên cạnh đó, cần thắt chặt quy trình kiểm soát rủi ro ngay từ đầu.
Tuyệt đối cần chấm dứt tình trạng tư vấn lập lờ, thổi phồng quyền lợi đầu tư hoặc né tránh nói về các điều khoản loại trừ rủi ro. Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các doanh nghiệp để siết chặt tiêu chuẩn hành nghề và hoàn thiện bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ tư vấn viên.