Làng nghề Hà Nội: Tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy tiềm năng

Nguy cơ đứt gãy quá trình truyền nghề

Ông Nguyễn Tiến Đạt - Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội kiêm Giám đốc Công ty Du lịch AZA Travel cho biết, Hà Nội là địa phương có nhiều làng nghề nhất cả nước, với khoảng hơn 1.350 làng có nghề và làng có nghề truyền thống. Trong đó 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được UBND TP Hà Nội công nhận. Hiện Hà Nội có 415 nghệ nhân, gồm 19 nghệ nhân nhân dân, 72 nghệ nhân ưu tú và 324 nghệ nhân Hà Nội, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn, phát triển nghề truyền thống.

Theo ông Đạt, không chỉ là nơi sản xuất, làng nghề Hà Nội còn trở thành điểm du lịch văn hóa, góp phần phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương. Ước tính doanh thu từ các làng nghề đạt hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Thủ đô đã xuất khẩu tới 89 quốc gia, vùng lãnh thổ, trong đó có các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc... Đến nay, có 100 làng nghề có sản phẩm OCOP, với 929 sản phẩm được đánh giá, phân hạng từ 3 sao trở lên.

Sở hữu nhiều tiềm năng, cơ hội là thế, song làng nghề Thủ đô cũng đang đối mặt với những khó khăn, thách thức. Tại nhiều làng nghề, nghệ nhân ngày càng cao tuổi trong khi lớp trẻ ít mặn mà với nghề truyền thống, dẫn tới nguy cơ đứt gãy truyền nghề trong tương lai. Bà Nguyễn Thị Thùy Hương - Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ, nơi có khảm trai - sơn mài nổi tiếng, cho hay: Chuyên Mỹ có nhiều nghệ nhân tâm huyết, giàu kinh nghiệm nhưng phần lớn đều đã cao tuổi, trong khi lực lượng lao động trẻ gắn bó lâu dài với nghề ngày càng ít đi. Nếu không có những giải pháp phù hợp trong thời gian tới, nguy cơ thiếu hụt lực lượng kế cận và đứt gãy quá trình truyền nghề là khó tránh.

Nói về nút thắt trong phát triển du lịch làng nghề,  ông Nguyễn Tiến Đạt cho hay, điểm đặc biệt của làng nghề Hà Nội là những di sản đang sống, đang vận động, chứ không phải những giá trị được lưu trữ tĩnh. Chính yếu tố đó tạo nên sức hấp dẫn đối với du khách quốc tế, đặc biệt là khách phương Tây.

Vậy nhưng, thời điểm hiện tại, các doanh nghiệp lữ hành vẫn chủ yếu khai thác một số điểm đến quen thuộc như: Gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc... Đây không chỉ là sự lựa chọn ngẫu nhiên, mà còn phản ánh những nút thắt tồn tại bấy lâu trong việc phát triển du lịch làng nghề.

Mỗi làng nghề là một điểm đến văn hóa sáng tạo

Một trong những rào cản lớn nhất tại các làng nghề hiện nay chính là hạ tầng. Nhiều làng nghề không đủ khả năng tiếp nhận một xe khách 45 chỗ do thiếu mặt bằng đỗ xe, trong khi các yếu tố thiết yếu như nhà vệ sinh hay khu vực dịch vụ đi kèm chưa được đầu tư bài bản. Để gỡ nút thắt này, các DN lữ hành cho rằng, vai trò của chính quyền địa phương vô cùng quan trọng. Địa phương cần có những biện pháp tuyên truyền để thay đổi tư duy của người dân, hạ quyết tâm làm du lịch, xây dựng các cơ chế hỗ trợ cụ thể và đẩy mạnh liên kết chặt chẽ với các công ty lữ hành để tạo ra những sản phẩm du lịch chuyên nghiệp hơn.

Xuất phát từ thực tiễn của làng nghề, nghệ nhân Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc Lê Thị Kim Thư (sinh sống tại phường Hà Đông, Hà Nội) bày tỏ mong muốn thành phố quan tâm, đẩy nhanh tiến độ các dự án phát triển làng nghề. Theo nghệ nhân Kim Thư, việc hoàn thiện hạ tầng, nâng cấp điều kiện sản xuất, tạo thêm không gian phục vụ du lịch sẽ giúp các nghệ nhân có điều kiện thuận lợi hơn để duy trì nghề truyền thống, phát huy giá trị văn hóa của lụa Vạn Phúc, đưa hình ảnh làng nghề đến gần hơn với du khách trong nước và quốc tế.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội Nguyễn Tiến Đạt cũng cho rằng, để các làng nghề truyền thống chuyển mình, trở thành điểm đến du lịch chuyên nghiệp cần phải đặt nghệ nhân vào vị trí trung tâm của chuỗi giá trị và được hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động du lịch.

Theo đó, ông Đạt đề xuất xây dựng mô hình “mỗi làng nghề là một điểm đến văn hóa sáng tạo” và nghệ nhân là chủ thể của hoạt động du lịch. Từ đó các tour trải nghiệm cần tạo điều kiện để nghệ nhân trực tiếp kể chuyện về nghề, trình diễn kỹ năng, hướng dẫn du khách trải nghiệm và bán sản phẩm thủ công với giá trị cao hơn. Một phần nguồn thu từ hoạt động du lịch cũng cần được tái đầu tư cho nghệ nhân nhằm hỗ trợ gìn giữ nghề truyền thống và truyền dạy cho thế hệ kế cận.

Còn theo Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Nguyễn Thị Thùy Hương, để giữ được nghề, trước hết, người làm nghề phải có thu nhập ổn định và nhìn thấy cơ hội phát triển từ chính nghề truyền thống của mình. Bên cạnh yếu tố kinh tế, cần khơi dậy niềm tự hào và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ từ những câu chuyện về làng nghề, giá trị văn hóa, di sản mà cha ông để lại.