Bộ trưởng Bộ Tư pháp: Chuyển từ “đối phó” sang “chủ động phòng ngừa” xử lý các tranh chấp đầu tư quốc tế

Chiều 11/4, tiếp tục Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.  Sau khi nghe các đại biểu Quốc hội phát biểu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã giải trình làm rõ các vấn đề được các đại biểu nêu.

Ông Tùng cho biết, cơ chế phối hợp trong phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế được thiết kế tại dự thảo Nghị quyết nhằm mục đích chuyển đổi căn bản từ tư duy phòng thủ và đối phó từ trước tới nay sang tâm thế chủ động phòng ngừa và xử lý hiệu quả các tranh chấp đầu tư quốc tế.

Theo ông Tùng, trong bối cảnh tăng cường hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư và thu hút các nhà đầu tư có chất lượng vào những lĩnh vực mong muốn có đầu tư nước ngoài thì việc xem xét cơ chế này để chủ động trong việc phòng ngừa, giảm thiểu những nguy cơ rủi ro xảy ra tranh chấp. Nếu có xảy ra cũng có một cơ chế để có thể tham gia giải quyết những tranh chấp một cách hiệu quả nhất, bảo vệ lợi ích quốc gia.

“Đây là chuyển sang  tâm thế chủ động phòng ngừa và xử lý có hiệu quả các tranh chấp đầu tư quốc tế được thể hiện qua các điểm cụ thể như đã nêu trong dự thảo Nghị quyết”, ông Tùng nhấn mạnh.

Cũng theo ông Tùng, phòng ngừa được xác định là trọng tâm, khi xảy ra lúc đó mới phải giải quyết, cho nên đặt trọng tâm vào phòng ngừa. Dự thảo Nghị quyết cũng có 1 Chương riêng về phòng ngừa, trong đó bổ sung rất nhiều cơ chế phối hợp từ sớm. Chẳng hạn như, cơ chế chính sách để hoàn thiện pháp luật đầu tư nhằm giảm rủi ro có thể xảy ra trong tranh chấp; bổ sung cơ chế phản hồi nhà đầu tư có hệ thống nhằm theo dõi, xử lý sớm các vướng mắc ngay từ giai đoạn có dấu hiệu tranh chấp. Đây cũng là một biện pháp rất quan trọng.

Tiếp đó, khắc phục các khó khăn về bảo đảm nguồn lực, nhất là đối với chế độ chính sách đối với đội ngũ những người trực tiếp và tham gia làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Thực tiễn vừa qua cho thấy, đội ngũ cán bộ làm công tác này thường là kiêm nhiệm, thiếu kinh nghiệm tranh tụng quốc tế. Chính vì vậy dự thảo đề xuất thành lập Trung tâm phòng, ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế là một đơn vị chuyên trách để hỗ trợ pháp lý và kỹ thuật cho các bộ, ngành, địa phương. Điều đó giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào luật sư nước ngoài.

Dự thảo nghị quyết cũng cải cách quy trình hành chính, khắc phục sự chậm trễ trong việc thuê luật sư, xây dựng chiến lược pháp lý vốn là một điểm yếu do thời hạn tố tụng thường rất ngắn bằng cách cho phép các cơ chế đặc thù trong mua sắm, dịch vụ pháp lý, thuê luật sư, xây dựng kế hoạch ứng phó như thể hiện trong dự thảo nghị quyết.

Ông Tùng cũng khẳng định, những cơ chế thể hiện trong dự thảo Nghị quyết cơ bản tương thích với các khuyến nghị tại các Bộ công cụ phòng, ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế của Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế năm 2025. Đây là bộ công cụ cập nhật rất hiện đại. Những cơ chế nêu trong dự thảo Nghị quyết có cơ chế cảnh báo sớm, quy định trách nhiệm đánh giá rủi ro dựa trên rủi ro của từng dự án phù hợp với chiến lược ngăn ngừa rủi ro nhằm tạo môi trường đầu tư ổn định; ưu tiên cơ chế hòa giải giúp tiết kiệm được hàng triệu USD chi phí kiện tụng. Dự thảo nghị quyết quy định rõ quy trình xây dựng phương án hòa giải cũng như cơ chế miễn trừ trách nhiệm.

“Các cơ chế được đề xuất trên cơ sở ý kiến đại biểu Quốc hội, sẽ được nghiên cứu để hoàn thiện thêm, để tiếp thu tối đa những ý kiến xác đáng”, ông Tùng cho hay.