Ca mắc sởi có xu hướng tăng, ghi nhận ở cả người lớn
Sởi – vốn được xem là bệnh phổ biến ở trẻ nhỏ đang diễn biến phức tạp, lan sang cả người trưởng thành. Nhiều ca nặng, biến chứng nguy hiểm gần đây cho thấy khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng đang tạo điều kiện cho dịch bùng phát, trong khi không ít người vẫn chủ quan, chưa tiêm vaccine.
Nguy cơ hiện hữu từ những ca bệnh người lớn
Trường hợp bệnh nhân N.T.B. (42 tuổi, Phú Thọ) là minh chứng rõ ràng cho sự thay đổi nguy hiểm của dịch tễ học bệnh sởi. Không tiêm vaccine, chủ quan khi có triệu chứng ban đầu, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao liên tục 39 – 40°C, tiêu chảy nặng, rối loạn điện giải, tổn thương hô hấp và ban sởi lan toàn thân.
Theo BS Đỗ Thị Tiền, Khoa Vi rút – Ký sinh trùng (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương), đây là trường hợp mắc sởi ở người lớn có diễn biến nặng do biến chứng tiêu hóa và hô hấp, đòi hỏi điều trị tích cực để kiểm soát nhiễm trùng và phòng bội nhiễm.
Không chỉ một trường hợp, thực tế tại bệnh viện này cho thấy nhiều bệnh nhân sởi là người trưởng thành, trong đó có người chưa từng tiêm vaccine hoặc không nhớ tiền sử tiêm chủng. Điều này phản ánh rõ khoảng trống miễn dịch đang tồn tại trong cộng đồng.
BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền - Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương), cảnh báo sởi ở người lớn thường diễn biến nặng hơn trẻ em, với nguy cơ biến chứng cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Các biến chứng nguy hiểm có thể bao gồm viêm phổi, viêm não, suy hô hấp, thậm chí tử vong.
Đáng chú ý, triệu chứng sởi giai đoạn đầu rất dễ bị nhầm với cảm cúm thông thường. Người bệnh thường sốt, ho, đau họng, mệt mỏi nên tự điều trị tại nhà. Khi ban xuất hiện và bệnh bước vào giai đoạn toàn phát, nhiều trường hợp đã chuyển nặng, bỏ lỡ thời điểm can thiệp hiệu quả.
Ở phụ nữ mang thai, nguy cơ còn nghiêm trọng hơn khi sởi có thể gây sảy thai, sinh non và ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi. Tuy nhiên, đây lại là nhóm đối tượng dễ bị bỏ sót nếu không chủ động tiêm phòng trước khi mang thai.
Khoảng trống miễn dịch
BSCKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, nhấn mạnh sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan mạnh nhất. Trung bình một người mắc bệnh có thể lây cho 12 – 18 người, và khoảng 90% người chưa có miễn dịch sẽ bị nhiễm khi tiếp xúc.
Tổ chức Y tế thế giới đã cảnh báo sự gia tăng số ca mắc sởi tại hơn 100 quốc gia, chủ yếu do tỷ lệ tiêm chủng không đạt ngưỡng an toàn. Tại Việt Nam, số ca mắc cũng tăng mạnh trong những năm gần đây, cho thấy miễn dịch cộng đồng đang suy giảm.
Một thực tế đáng lo ngại là nhiều người trưởng thành không biết mình đã được tiêm vaccine hay chưa. Theo ghi nhận từ Bệnh viện Bạch Mai, có tới 75% bệnh nhân không nhớ tiền sử tiêm chủng. Điều này đồng nghĩa với việc một bộ phận lớn dân số đang đứng ngoài “lá chắn miễn dịch” mà không nhận thức được nguy cơ.
Theo BS Nguyễn Nguyên Huyền, tiêm vaccine vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Người lớn không rõ tiền sử tiêm chủng cần chủ động tiêm đủ hai mũi để bảo đảm miễn dịch. Đối với phụ nữ, việc tiêm phòng trước khi mang thai tối thiểu 1 – 3 tháng là đặc biệt cần thiết để bảo vệ cả mẹ và con.
Để kiểm soát dịch, tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng cần đạt ít nhất 95%. Nếu tỷ lệ này giảm xuống, virus sởi sẽ có điều kiện lan rộng nhanh chóng, tạo thành các ổ dịch khó kiểm soát.
Bên cạnh tiêm chủng, các biện pháp phòng bệnh như giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc với người nghi nhiễm và theo dõi sức khỏe khi có triệu chứng nghi ngờ cũng đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Tuy nhiên, đây không phải là giải pháp thay thế vaccine.
Sởi là bệnh có thể phòng ngừa, nhưng lại dễ bùng phát nếu cộng đồng chủ quan. Những ca bệnh nặng ở người lớn hiện nay không phải là ngoại lệ, mà là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng về khoảng trống miễn dịch chưa được lấp đầy.
Nếu không hành động kịp thời, dịch sởi hoàn toàn có thể bùng phát trên diện rộng. Và khi đó, những đối tượng chịu ảnh hưởng không chỉ là trẻ em, mà là toàn bộ cộng đồng.
