Cà Mau: Khắc phục triệt để tồn tại, hạn chế trong chống khai thác IUU

Nhiều chuyển biến tích cực

Với hơn 310 km bờ biển và đội tàu hơn 5.000 chiếc, Cà Mau sở hữu tiềm năng kinh tế biển. Tuy nhiên, việc thủy sản Việt Nam bị Ủy ban châu Âu (EC) áp "thẻ vàng" đang là lực cản lớn đối với ngành khai thác của tỉnh. Việc kiên trì tháo gỡ nút thắt này không chỉ nhằm thúc đẩy lưu thông hàng hóa, mở rộng thị phần xuất khẩu, mà còn là trách nhiệm bảo tồn nguồn lợi thủy sản, xây dựng nghề cá minh bạch cho tương lai.

Được giao nhiệm vụ chuyên trách, nòng cốt trong chống khai thác hải sản IUU, Bộ đội Biên phòng tỉnh Cà Mau đã chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, các lực lượng, đoàn thể tổ chức các buổi phổ biến Luật Thủy sản, các chỉ thị, nghị định, kế hoạch, quy định… và khuyến nghị của EC đến mỗi ngư dân.

Các đồn biên phòng kết hợp tuyên truyền với phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền biển đảo”. Thắt chặt kiểm tra thiết bị giám sát hành trình (VMS) trên tàu cá, nhắc nhở ngư dân tuân thủ các quy định trước lúc ra khơi. Hình thức tặng cờ Tổ quốc, ảnh Bác, phát tờ rơi là cách làm trực quan, gắn trách nhiệm bảo vệ chủ quyền với chống khai thác IUU.

Trung tá Phạm Thanh Nhân, Chính trị viên Đồn Biên phòng Gành Hào, chia sẻ: “Chúng tôi đẩy mạnh tuyên truyền, giúp ngư dân nắm vững chủ trương của Đảng và Nhà nước, các quy định liên quan đến IUU, nhất là hiểu được những lợi ích thiết thực khi “thẻ vàng” được gỡ bỏ. Từ đó, khơi dậy trong ngư dân tinh thần tự giác bảo vệ nguồn lợi thủy sản và khai thác có trách nhiệm”.

Ông Huỳnh Văn Long (Ấp 1, xã Gành Hào), ngư dân dày dạn kinh nghiệm chia sẻ: “Trước khi tàu xuất bến, cán bộ biên phòng xem xét rất kỹ hồ sơ, thiết bị. Thông qua các thiết bị giúp xác định chính xác vị trí tàu hoạt động trên biển. Thêm nữa, có tàu Hải quân tuần tra thường xuyên nên ngư dân chúng tôi an tâm bám biển, không khai thác vi phạm sang vùng biển nước ngoài. Chúng tôi tin rằng, với sự nỗ lực của bản thân sẽ góp phần chung tay cùng cả nước gỡ “thẻ vàng” IUU”.

Cùng chung quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU, ông Đặng Quốc Thùy ngư dân xã Gành Hào cho biết, nhờ sự hỗ trợ của cán bộ biên phòng, anh đã nắm rõ phạm vi vùng khơi và vùng biển giáp ranh để không vi phạm. Mỗi khi ra khơi, các tàu khai thác đều được bật suốt 24/24 giờ. Cả thuyền trưởng, ngư dân và các tàu khi khai thác ngoài khơi đều nhận thức rõ việc chấp hành các khuyến cáo của ngành chức năng, không đánh bắt ở vùng biển nước ngoài. Để từ đó, ngư dân Gành Hào nói riêng, chung tay cùng cả nước gỡ thẻ vàng IUU.

“Hơn 30 năm làm nghề biển, tôi kêu gọi bà con mình ngay từ bây giờ phải chấm dứt ngay việc khai thác hải sản trái pháp luật, phải tuân thủ các quy định về chống khai thác IUU. Suốt nhiều năm qua, các cơ quan chức năng đã vào cuộc tuyên truyền, chúng ta phải thấy được tác hại, hậu quả của việc hải sản nước ta bị cấm nhập khẩu vào thị trường châu Âu. Phải chấm dứt ngay hành động sai trái này…”, ngư dân Đặng Quốc Thùy bộc bạch.

Theo ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, đến nay, 100% tàu cá có chiều dài từ 12 m trở lên trên địa bàn tỉnh đã hoàn thành việc đăng ký, đăng kiểm và được cấp phép khai thác theo đúng quy định pháp luật. Song song đó, tỉnh đã hoàn tất việc rà soát và cập nhật dữ liệu toàn bộ đội tàu vào Hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (Vnfishbase) và Hệ thống giám sát hành trình (VMS). Việc quản lý hồ sơ cũng ghi nhận những bước tiến lớn khi tỉnh đã truy vết đầy đủ 218 tàu cá xóa đăng ký tính từ năm 2020 và thực hiện số hóa 100% đối với nhóm tàu cá hết hạn giấy phép khai thác.

Tại các cửa biển và cảng cá, quy trình kiểm soát tàu ra, vào bến được thực hiện nghiêm túc. Các cảng cá chỉ định đã được trang bị đầy đủ nhân lực và thiết bị hiện đại để vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) và Nhật ký khai thác điện tử (elogbook). Việc cấp giấy xác nhận (SC) và giấy chứng nhận (CC) nguồn gốc thủy sản cũng được duy trì đúng quy định, tạo niềm tin cho các ngư dân khi vươn khơi bám biển, lẫn cho các thị trường xuất khẩu về nguồn gốc hải sản. 

Siết kỷ luật, hành động đến cùng để gỡ “thẻ vàng” IUU

Mặc dù đạt được nhiều kết quả khả quan, lãnh đạo UBND tỉnh Cà Mau cũng thẳng thắn chỉ ra những "điểm nghẽn" cần xử lý ngay. Hiện tại, tỷ lệ số hóa giấy phép khai thác thủy sản mới đạt 97,66%. Vẫn còn 7 tàu tại 3 địa phương trọng điểm chưa đạt yêu cầu, gồm: huyện Ngọc Hiển (1 tàu), thị trấn Cái Đôi Vàm (2 tàu) và thị trấn Gành Hào (4 tàu). 

Đáng chú ý, một số nhiệm vụ trọng tâm vẫn đang trong quá trình hoàn thiện như: việc tham mưu quy định quản lý tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; xây dựng quy chế phối hợp trong theo dõi, kiểm soát tàu tại cảng; và cơ chế chia sẻ thông tin xử lý vi phạm IUU. Đặc biệt, công tác xử lý các vi phạm nghiêm trọng vẫn còn độ trễ. Hiện còn 5 hồ sơ tàu cá mất tín hiệu trên 10 ngày liên quan đến kết luận của Thanh tra Chính phủ và 4 trường hợp tàu cá, ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài vẫn chưa có kết quả xử lý cuối cùng. 

Trước tình hình trên, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau yêu cầu Thủ trưởng các sở, ngành và địa phương phải coi công tác chống IUU là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách. Người đứng đầu các đơn vị sẽ phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và Chủ tịch UBND tỉnh nếu để xảy ra sai sót, chậm trễ làm ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ "thẻ vàng" của cả nước. 

 Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường: Chủ trì phối hợp rà soát, tham mưu điều chỉnh Kế hoạch hành động của tỉnh cho phù hợp với tình hình mới trước ngày 09/5/2026. Đơn vị này cũng có nhiệm vụ khẩn trương hoàn thiện các quy trình quản lý tàu cá không đủ điều kiện hoạt động và kiện toàn Ban Chỉ đạo IUU các cấp.

 Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cũng chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu ban hành Quy trình quản lý tàu cá không đủ điều kiện hoạt động trên địa bàn tỉnh Cà Mau. Đi liền với đó là kiện toàn Ban Chỉ đạo và Tổ công tác liên ngành giúp việc Ban Chỉ đạo về chống khai thác IUU tập trung kiểm soát hoạt động tàu cá ra, vào cảng và xuất, nhập bến, xử lý tàu cá vi phạm IUU. Đồng thời, theo dõi, đôn đốc các địa phương thực hiện công tác số hóa tàu cá nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU, 100% tàu cá được số hóa theo yêu cầu.

Cùng với đó, Công an tỉnh được giao nhiệm vụ là khẩn trương điều tra, xác minh và xử lý dứt điểm các hồ sơ tàu cá mất tín hiệu và vi phạm vùng biển nước ngoài. Kết quả xử lý cuối cùng phải hoàn thành trước ngày 30/5/2026 để phục vụ công tác thanh tra của các cấp có thẩm quyền.  Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chỉ đạo Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng kiểm soát chặt chẽ tàu cá ra vào cửa biển, đảm bảo tất cả tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, không được ra biển khai thác thủy sản.

Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cũng chỉ đạo Ủy ban nhân dân các xã, phường có tàu cá khẩn trương triển khai công tác số hóa hồ sơ tàu cá nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU, bảo đảm dữ liệu được cập nhật đầy đủ, đồng bộ và truy xuất được kết quả. Đặc biệt là phải tổ chức giám sát chặt chẽ các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, bảo đảm các tàu cá này luôn hiện diện tại khu vực neo đậu trên địa bàn quản lý.

Mặc dù còn những khó khăn, thách thức trong phòng, chống IUU, nhưng với quyết tâm cao độ, Cà Mau nỗ lực, vững tin góp phần cùng cả nước gỡ bỏ “thẻ vàng” của EC đối với ngành thủy sản khẳng định về một ngành khai thác biển trách nhiệm, bền vững và đầy khát vọng của Việt Nam trên bản đồ kinh tế biển thế giới.