Cải cách thủ tục hải quan và chuyển đổi số nhằm tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp
Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực VI đã hoàn thành 109,5% dự toán pháp lệnh thu ngân sách, trở thành đơn vị đầu tiên trong toàn ngành hải quan cán đích chỉ tiêu được giao. Kết quả đó là hiệu quả của quá trình đổi mới phương thức quản lý, cải cách thủ tục hành chính, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số đang được triển khai đồng bộ tại các cửa khẩu trên địa bàn Lạng Sơn.
Chuyển đổi số thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu
Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng có nhiều lựa chọn về tuyến vận chuyển, lợi thế của một cửa khẩu không chỉ nằm ở vị trí địa lý hay hạ tầng mà còn ở tốc độ thông quan, tính minh bạch và chi phí logistics. Xác định rõ điều đó, Chi cục Hải quan khu vực VI lấy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng để nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp, đồng thời tăng hiệu quả quản lý nhà nước.
Theo báo cáo, 6 tháng đầu năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực VI thu ngân sách 12.292 tỷ đồng, tăng 125% so với cùng kỳ năm 2025, bằng 128% chỉ tiêu pháp lệnh, vươn lên dẫn đầu toàn ngành Hải quan về tiến độ thu ngân sách.
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt 58,09 tỷ USD, tăng 43% so với cùng kỳ; riêng kim ngạch hàng hóa đăng ký tờ khai tại Chi cục đạt 4,87 tỷ USD, tăng 78% so với cùng kỳ.
Số lượng doanh nghiệp thực hiện thủ tục hải quan tại Chi cục đạt 5.060 doanh nghiệp, tăng 33% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó có 2.150 doanh nghiệp mới.
Những con số “biết nói” trên là kết quả của quá trình đổi mới phương thức quản lý, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số đang được triển khai đồng bộ tại các cửa khẩu do Chi cục Hải quan khu vực VI quản lý, với mục tiêu xuyên suốt là giảm thời gian thông quan, chi phí tuân thủ và nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp.
Thời gian qua, Chi cục Hải quan khu vực VI đã chủ động triển khai, nâng cấp, hoàn thiện các phần mềm nghiệp vụ do Chi cục nghiên cứu, xây dựng. Tiêu biểu như phần mềm quản lý phương tiện vận tải đường bộ xuất nhập cảnh, từ tháng 10/2025 đến nay, đã xử lý trên 461.000 tờ khai phương tiện, hỗ trợ thu lệ phí hải quan gần 9,3 tỷ đồng, trong đó tỷ lệ thanh toán điện tử bằng mã QR đạt mức cao, góp phần rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, tăng sự minh bạch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Cùng với đó, Chi cục đã nghiên cứu tham mưu tối ưu hóa Nền tảng cửa khẩu số tỉnh Lạng Sơn bằng cách đề xuất rút gọn quy trình từ 7 bước xuống còn 4 bước đối với xe chở hàng và chỉ còn 2 bước đối với xe không hàng; tăng cường kết nối dữ liệu, chia sẻ 20 trường dữ liệu tạo nền tảng cho sự liên thông giữa Hải quan - Biên phòng - Kiểm dịch và tự động hóa hiện trường giúp doanh nghiệp “chỉ khai báo một lần”, cắt giảm thêm ít nhất 30% thời gian dừng chờ tại cửa khẩu.
Hiệu quả của quá trình cải cách, chuyển đổi số mạnh mẽ ấy được thể hiện rõ tại Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị - nơi có lưu lượng phương tiện thông quan sôi động nhất tỉnh Lạng Sơn.
Theo ông Ngô Lam Sơn, Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, việc triển khai đồng bộ các hệ thống dữ liệu, phần mềm nghiệp vụ không chỉ giảm thao tác thủ công, tiết kiệm thời gian và nhân lực mà còn nâng cao năng lực giám sát quản lý hải quan, kiểm soát rủi ro.
Điển hình như phần mềm kiểm soát khai báo thông tin C/O (chứng nhận xuất xứ hàng hóa) giúp tra cứu, kết xuất dữ liệu phục vụ công tác rà soát C/O trùng thông tin khai báo nhanh chóng, hỗ trợ công chức nhận diện sai sót hoặc dấu hiệu gian lận ngay trong quá trình làm thủ tục. Phần mềm quản lý thông tin sở hữu trí tuệ cho phép tra cứu thông tin mặt hàng sở hữu trí tuệ dễ dàng, thuận tiện trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan, thay thế cách tra cứu thủ công trước đây.
“Ở khâu quản lý phương tiện, hiệu quả của chuyển đổi số càng thể hiện rõ hơn. Hiện nay, tổ chức, cá nhân, người điều khiển phương tiện vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu thực hiện khai báo thông tin trực tuyến trên Nền tảng cửa khẩu số, mở định vị GPS và bật ứng dụng Nền tảng cửa khẩu số trong suốt quá trình di chuyển để đảm bảo giám sát liên tục, dữ liệu được đồng bộ các lực lượng thực hiện kiểm tra, đối chiếu và phê duyệt. Nhất là việc ứng dụng giám sát hải quan bằng hệ thống camera AI đối với hàng hóa nhập khẩu từ Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị đưa vào Công viên Logistics Viettel Lạng Sơn kết hợp barie tự động tại các cổng B1, B2, cho phép tự động hóa gần như 100% việc ghi nhận phương tiện ra vào từ nhận diện biển số phương tiện, theo dõi toàn bộ hành trình di chuyển và cảnh báo khi phát hiện bất thường theo thời gian thực,… Điều này giúp giảm ít nhất 50% thời gian giám sát, xử lý thủ tục thông quan cho các phương tiện so với trước đây”, ông Sơn chia sẻ.
Chị Nông Hồng Ngọc, đại diện Công ty TNHH Good Luck Lạng Sơn cho biết: Nhờ ứng dụng Nền tảng cửa khẩu số, thời gian hoàn tất thủ tục cho mỗi lô hàng kết cấu thép xuất khẩu đã giảm từ 20-30 phút xuống chỉ còn 3-4 phút, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí lưu bãi, chủ động kế hoạch giao hàng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.
Sự hài lòng của doanh nghiệp là thước đo hiệu quả
Cùng với việc đẩy mạnh chuyển đổi số, các cửa khẩu Lạng Sơn còn từng bước xây dựng lợi thế cạnh tranh bằng cải cách thủ tục hải quan và đổi mới phương thức phục vụ, lấy trải nghiệm và sự hài lòng của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả cải cách, đồng thời vẫn bảo đảm chặt chẽ yêu cầu quản lý nhà nước.
Theo bà Hà Thị Kim Dung, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, trên tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp, đơn vị đã phối hợp với Chi cục Hải quan khu vực VI tổ chức các hội nghị đối thoại với các doanh nghiệp để tập trung các tháo gỡ khó khăn, nhất là đối với nhóm hàng ô tô và thiết bị máy công trình - mặt hàng chiếm khoảng 82% cơ cấu thu ngân sách của đơn vị.
Cùng với việc duy trì đối thoại thường xuyên, Hải quan cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị chủ động hội đàm, trao đổi với phía Hải quan Trung Quốc để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu; phối hợp các lực lượng chức năng phân luồng phương tiện, bố trí vị trí dừng đỗ, đồng thời tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan liên quan rút ngắn thời gian kiểm tra chuyên ngành và cấp biển số tạm cho ô tô nhập khẩu từ 3-4 ngày xuống còn từ nửa ngày đến 1 ngày.
Ở khâu giải quyết thủ tục, đơn vị bố trí công chức có kinh nghiệm trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp và duy trì khảo sát trực tuyến ghi nhận mức độ hài lòng của doanh nghiệp đối với công chức hải quan. Đơn vị cũng công khai số điện thoại Tổ giải quyết vướng mắc, thiết lập các kênh trao đổi thông tin với gần 700 doanh nghiệp tham gia…
Nhờ đó, trong 7 tháng đầu năm 2026, Hải quan Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị đã tiếp đón, làm thủ tục cho 3.371 doanh nghiệp (tăng 28% so với cùng kỳ năm 2025); trong đó có 1.578 doanh nghiệp mới. Thu ngân sách nhà nước vượt chỉ tiêu pháp lệnh (4.800 tỷ đồng) từ tháng 5/2026.
Không chỉ riêng Hải quan Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, mà Hải quan Cửa khẩu Chi Ma cũng đã sớm hoàn thành vượt chỉ tiêu pháp lệnh (940 tỷ đồng) được giao năm 2026.
Ông Triệu Quang Hòa, Phó Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu Chi Ma cho biết: Đơn vị xác định cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp là giải pháp trọng tâm để vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa thúc đẩy tăng trưởng nguồn thu ngân sách. Trên cơ sở kế hoạch thu ngân sách được xây dựng chi tiết theo từng ngày, đơn vị thường xuyên theo dõi, phân tích số lượng doanh nghiệp, phương tiện, tờ khai và cơ cấu mặt hàng để dự báo nguồn thu, kịp thời đánh giá những yếu tố tác động đến hoạt động xuất nhập khẩu, từ đó chủ động điều chỉnh các giải pháp điều hành, phấn đấu hoàn thành mục tiêu thu 1.600 tỷ đồng trong năm 2026.
Bên cạnh đó, Hải quan Cửa khẩu Chi Ma tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với hỗ trợ doanh nghiệp. Đơn vị duy trì nhiều kênh trao đổi, tuyên truyền và phổ biến chính sách pháp luật như các nhóm zalo, fanpage, hệ thống màn hình điện tử và kiosk tra cứu thông tin tại khu vực làm thủ tục, giúp doanh nghiệp kịp thời tiếp cận các quy định mới, chủ động xử lý hồ sơ và tháo gỡ vướng mắc ngay từ đầu.
Theo ông Hòa, việc đa dạng hóa các hình thức hỗ trợ không chỉ nâng cao tính minh bạch trong thực thi công vụ mà còn góp phần rút ngắn thời gian làm thủ tục, tạo môi trường thông quan thuận lợi, thu hút ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn làm thủ tục tại Cửa khẩu Chi Ma.
Đánh giá về công tác cải cách thủ tục hành chính tại các cửa khẩu ở Lạng Sơn, ông Hoàng Đình Trưởng, Giám đốc Công ty TNHH MTV HA cho biết: Điều doanh nghiệp hài lòng nhất không chỉ là thời gian thông quan được rút ngắn mà còn là tinh thần phục vụ, hỗ trợ tận tình, sát sao của lực lượng hải quan Lạng Sơn. Thông qua các nhóm zalo do hải quan chuyên trách, các vướng mắc phát sinh đều được hướng dẫn, giải đáp kịp thời và các quy định, chính sách mới được cập nhật nhanh, giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ, hạn chế đi lại, tiết kiệm thời gian và chi phí…
Sự hài lòng của doanh nghiệp cũng chính là thước đo rõ nhất cho hiệu quả của những nỗ lực cải cách mà lực lượng hải quan đang triển khai, qua đó khẳng định lợi thế cạnh tranh ngày càng rõ nét của các cửa khẩu trên địa bàn Lạng Sơn.