Cải tạo chung cư cũ: Cần cơ chế đột phá để người dân được an cư

Người dân kỳ vọng những giải pháp mới, quyết liệt hơn sẽ sớm tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh cải tạo chung cư cũ để ổn định cuộc sống và bảo đảm an toàn đô thị.

Người dân mong mỏi được tái thiết

Thống kê sơ bộ Hà Nội hiện có khoảng 2.160 chung cư, nhà tập thể cũ, phần lớn được xây dựng từ những năm 1960 - 1980. Qua nhiều thập kỷ sử dụng, không ít công trình đã xuống cấp nghiêm trọngcần phá dỡ để bảo đảm an toàn cho người dân.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, tiến độ cải tạo chung cư cũ vẫn diễn ra rất chậm, mới chỉ đạt khoảng 1–2%. Điều này không chỉ gây áp lực về an toàn đô thị mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân.

Bà Nguyễn Thế Lữ có căn hộ từng ở chung cư cấp độ D 51 Huỳnh Thúc Kháng, phường Láng (nay đã di chuyển về tạm cư tại căn hộ 705, nhà B9 Đại Kim) cho biết: chung cư 51 Huỳnh Thúc Kháng trước đây do Công ty Đo đạc xây dựng để phân cho cán bộ, công nhân viên. Bà là một trong những người được phân nhà tại đây sau nhiều năm công tác.

Từ năm 2011, trong quá trình cải tạo, căn nhà 5 tầng tại số 47 Huỳnh Thúc Kháng bất ngờ đổ sập. Sau sự cố, lực lượng chức năng đã phải di dời khẩn cấp các hộ dân nơi đây.

Hiện nay 42/42 hộ dân đã di chuyển khỏi khu nhà tập thể 51 Huỳnh Thúc kháng, bàn giao mặt bằng để cho chủ đầu tư xây dựng.  Căn hộ tại 51 Huỳnh Thúc Kháng là tài sản gắn bó với quá trình công tác của nhiều cán bộ, người lao động. Vì vậy, mong muốn lớn nhất của các hộ dân là sớm được trở về nơi ở cũ sau khi được xây dựng lại khang trang, hợp pháp.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Láng Hạ Hà Phú Bình, thời gian tới, phường sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng nhằm đảm bảo đầy đủ quyền lợi hợp pháp của các hộ dân. Đồng thời yêu cầu nhà đầu tư đẩy nhanh thi công, đảm bảo chất lượng và tiến độ để người dân sớm trở lại tái định cư tại chung cư 51 Huỳnh Thúc Kháng.

Tương tự, tại Khu tập thể Vĩnh Hồ với 36 tòa nhà, gồm 1.938 căn hộ với hơn 14.000 dân sinh sống được xây dựng cách đây 40-50 năm nay cũng đều đã xuống cấp do không được sửa chữa, bảo dưỡng và chịu áp lực từ tình trạng cơi nới, cải tạo của cư dân gây mất an toàn rất lớn.

Đề xuất 4 hình thức tái định cư

UBND TP Hà Nội vừa hoàn thiện và đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị quyết Quy định chính sách, biện pháp, tiêu chí, điều kiện thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị trên địa bàn Hà Nội.

Theo UBND TP Hà Nội, việc cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị trên địa bàn Thành phố sẽ được triển khai theo 4 nhóm dự án, gồm: chỉnh trang công trình hoặc cụm công trình; bảo vệ, tu bổ công trình; tái thiết khu vực đô thị; cải tạo, chỉnh trang đô thị hỗn hợp và cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ.

Khi xây dựng dự thảo Nghị quyết, đối với các dự án cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ, UBND Thành phố đề xuất người bị thu hồi căn hộ được lựa chọn 1 trong 4 phương án tái định cư gồm: tái định cư tại chỗ; nhận nhà tái định cư tại địa điểm khác; nhận tiền bồi thường; kết hợp nhận nhà và tiền.

Theo UBND Thành phố, căn hộ tái định cư được bố trí có diện tích, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn hoặc tương đương căn hộ cũ. Trường hợp diện tích tái định cư lớn hơn diện tích được bồi thường thì người dân thanh toán phần chênh lệch cho chủ đầu tư.

Thành phố cũng cho biết sẽ ưu tiên bố trí quỹ nhà tái định cư tại chỗ đối với người có công; người khuyết tật; hộ nghèo, cận nghèo; gia đình chính sách; hộ gia đình có nhiều thế hệ cùng sinh sống.

Trong thời gian thực hiện dự án, người bị thu hồi căn hộ được chủ đầu tư bố trí nhà tạm cư hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà. Bên cạnh đó, người bị thu hồi căn hộ còn được hỗ trợ di dời, ổn định đời sống và sản xuất kinh doanh.

Ngoài các dự án xây lại nhà chung cư cũ, các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị cũng được đông đảo người dân quan tâm.

Đối với các dự án này, UBND Thành phố cũng đề xuất nhiều chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Cụ thể, trường hợp thứ nhất, chủ sở hữu nhà đất bị thu hồi thuộc phạm vi dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm mục đích phục vụ hạ tầng xã hội, công trình công cộng được ưu tiên bồi thường giao đất ở tái định cư.

Trường hợp thứ hai, bị thu hồi nhà đất để triển khai dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm mục đích tái thiết một khu vực đô thị được xem xét bố trí tái định cư tại chỗ.

Trường hợp thứ ba, bị thu hồi nhà đất để thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị đủ điều kiện được bố trí tái định cư mà không có nhu cầu mua nhà tái định cư hoặc trường hợp không đủ điều kiện được bố trí tái định cư nhưng khó khăn về nhà ở, thì được lựa chọn mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội mà không phải bốc thăm.

Trường hợp thứ tư, bị thu hồi nhà đất thuộc dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị trong thời gian chờ bố trí tái định cư được UBND Thành phố xem xét bố trí tạm cư vào quỹ nhà tái định cư trên địa bàn Thành phố. Nếu người bị thu hồi đất tự lo chỗ ở tạm thời thì được thanh toán bằng tiền, mức chi không thấp hơn theo quy định của Thành phố.

Theo dự thảo của Thành phố, nguồn kinh phí hỗ trợ di dời, bồi thường, tái định cư, tạm cư khi thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị sẽ do nhà đầu tư chịu trách nhiệm bảo đảm toàn diện để thực hiện dự án và nguồn kinh phí hợp pháp khác (các quỹ hỗ trợ, kinh phí tự nguyện đóng góp của nhân dân).

Theo kế hoạch, đến quý II/2027, TP Hà Nội sẽ hoàn thành 100% công tác lập quy hoạch cải tạo chung cư cũ trên toàn địa bàn. Giai đoạn 2026-2030, Thành phố tập trung cải tạo các khu nhà nguy hiểm. Đến năm 2035, Thành phố cơ bản hoàn tất việc cải tạo toàn bộ quỹ chung cư cũ.

Theo đánh giá của Kiến trúc sư Đỗ Thanh Tùng, việc cải tạo chung cư cũ cần gắn với quy hoạch đô thị tổng thể nhằm bảo đảm đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, không gian sống và chức năng sử dụng. “Nếu triển khai rời rạc, các dự án sẽ khó phát huy hiệu quả lâu dài, đồng thời không tạo được giá trị gia tăng cho đô thị” - ông Tùng nhấn mạnh.

Giới chuyên gia cũng cho rằng, yếu tố quyết định thành công của các dự án cải tạo chính là sự đồng thuận của người dân. Vì vậy, chính sách tái định cư cần linh hoạt, ưu tiên tái định cư tại chỗ hoặc khu vực lân cận để không làm gián đoạn sinh kế.

Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cũng cần kiểm soát chặt chẽ đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội nhằm tránh tình trạng đầu cơ, trục lợi chính sách. Công tác kiểm định chất lượng công trình cần được công khai, minh bạch để người dân nắm rõ mức độ an toàn nơi mình sinh sống.