Cần xử lý nghiêm hành vi tố cáo sai sự thật

Lợi dụng pháp luật để tố cáo sai sự thật

Ngày 22/8/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT), Công an tỉnh Ninh Bình đã bắt giữ đối tượng Bùi Mạnh Hải (sinh năm 1957, trú tại Tổ dân phố 5, xã Hải Thịnh, tỉnh Ninh Bình) do có hành vi lợi dụng quyền khiếu nại tố cáo (KNTC) để vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự và uy tín của nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Mở rộng điều tra, ngày 08/9/2025, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Ninh Bình tiếp tục bắt giữ đối tượng Đỗ Xuân Túy (sinh năm 1962, trú tại thôn Đồng Lạc, xã Vạn Thắng, tỉnh Ninh Bình) cũng về hành vi lợi dụng quyền KNTC vi phạm pháp luật. Quyết định khởi tố vụ án, Quyết định khởi tố bị can, Lệnh tạm giam đối với Đỗ Xuân Túy.

Theo kết quả điều tra, Bùi Mạnh Hải và Đỗ Xuân Túy là hai đối tượng khiếu kiện nhiều năm tại địa phương, thường xuyên cùng các đầu đơn khác trên địa bàn tỉnh liên kết, lôi kéo, kích động khiếu kiện vượt cấp, tập trung trái phép tại trụ sở Tỉnh ủy, UBND tỉnh để gây sức ép buộc lãnh đạo các cấp quan tâm giải quyết theo yêu cầu của cá nhân các đối tượng, làm mất an ninh trật tự; cố tình thay đổi nội dung từ kiến nghị sang tố cáo, bất chấp việc cơ quan chức năng nhiều lần trả lời thỏa đáng. Nghiêm trọng hơn, các đối tượng còn tố cáo cả cán bộ, lãnh đạo từ cấp xã đến cấp tỉnh bằng những nội dung không có căn cứ, ảnh hưởng xấu đến uy tín cá nhân và cản trở công tác tiếp công dân, giải quyết KNTC.

Luật sư Nguyễn Phương Tuyến, Đoàn luật sư TP Hà Nội phân tích, hành vi tố cáo sai sự thật được thực hiện với lỗi cố ý, có thể được hiểu là cá nhân mặc dù biết rõ nội dung tố cáo của mình là không đúng với sự thật, không có hành vi vi phạm pháp luật xảy ra hoặc không phải do người bị tố cáo thực hiện, nhưng vì động cơ, mục đích cá nhân đã bịa đặt, loan truyền thông tin này và tố cáo đến cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền nhằm xúc phạm nhân phẩm, danh dự, làm mất uy tín, gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố cáo.

Nhiều chế tài xử lý hành vi tố cáo với mục đích gây tổn hại uy tín, danh dự người khác

Phân tích Luật Tố cáo, luật sư Phương Tuyến viện dẫn Điều 8 Luật Tố cáo quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong tố cáo và giải quyết tố cáo, như cấm: Cố ý tố cáo sai sự thật; Cưỡng ép, lôi kéo, kích động, dụ dỗ, mua chuộc người khác tố cáo sai sự thật; Lợi dụng quyền tố cáo để tuyên truyền chống Nhà nước, xâm phạm lợi ích của Nhà nước; gây rối an ninh, trật tự công cộng; xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác.

 Đồng thời, Điều 65 Luật Tố cáo cũng quy định xử lý hành vi vi phạm của người tố cáo và những người khác có liên quan: Người tố cáo và những người khác có liên quan có hành vi quy định tại Điều 8 của Luật này hoặc vi phạm các quy định khác của pháp luật về tố cáo và giải quyết tố cáo thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Về trách nhiệm hình sự thì người có hành vi tố cáo sai sự thật có thể sẽ bị xử lý theo Điều 156 Bộ luật Hình sự về tội "Vu khống". Người phạm tội sẽ bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng cho đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 07 năm, tùy theo mức độ vi phạm.

Đối với người tố cáo sai sự thật có hành vi lợi dụng việc tố cáo để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thì có thể bị xử lý về tội "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân" theo Điều 331 Bộ luật Hình sự. Theo đó, người phạm tội bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Nếu phạm tội gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Người phạm tội cũng bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 - 05 năm.

Đối với việc xử phạt vi phạm hành chính thì căn cứ khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP thì phạt tiền từ 10.000.000 đồng cho đến 20.000.000 đồng đối với: hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Điều 9 Pháp lệnh số 02/2022/UBTVQH ngày 18/8/2022 về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng, quy định hành vi tố giác, báo tin về tội phạm sai sự thật bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng và có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính. Tại điểm a khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 quy định xử phạt từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của người khác.

Theo khoản 2 Điều 592 Bộ luật Dân sự năm 2015, người có hành vi tố cáo sai sự thật phải bồi thường thiệt hại do hành vi của mình gây ra: Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu.

Luật sư Phương Tuyến cho biết, nếu xác định người bị tố cáo do người khác cố tình hãm hại, tố cáo sai sự thật thì căn cứ Điều 10 Luật Tố cáo năm 2018 quy định người bị tố cáo có quyền: Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý người cố ý tố cáo sai sự thật, người giải quyết tố cáo trái pháp luật; Được phục hồi danh dự, khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, được xin lỗi, cải chính công khai, được bồi thường thiệt hại do việc tố cáo, giải quyết tố cáo không đúng gây ra theo quy định của pháp luật…